Энергетика саласына цифрлы технологияларды енгізу маңызды

2009-2015 жылдары энергетика саласындағы монополист ком­панияларға коммуналды қызметтердің құнын көтеруге рұқ­сат берілді. Оның себебі, сала­дағы ескірген нысандарды жөн­деуге қосымша қаражат тарту еді. Алайда, монополистер бұл ақшаға жөндеу жұмыстарын жаса­мағаны белгілі болды. Осы­лайша қазіргі таңда энергия­мен қамту саласында күн тәрті­бінде екі мәселе пайда болды. Бірі – тариф­тің қымбаттығы, екіншісі – элек­тр өндіретін нысандардағы құрыл­ғылардың тозуы.

Егемен Қазақстан
20.11.2018 15037
2

Алғашқысын шешу үшін күні кеше Мемлекет басшысы тарифтерді жаппай арзандатуды тапсырса, екінші мәселеге оңайлықпен шешім табылмайын деп тұр. «Тарифті қымбаттату арқылы жөн­деу жұ­мыстарын жасаймыз» деген сылтау ен­ді өтпейді.  

Электр тарату нарығында бәсекелестік жоқ

Қазіргі таңда электр энергиясындағы тариф саясаты нарықтық заңдылықтарға қайшы, шағын және орта бизнестің өркендеуіне тосқауыл болып тұр. «Астана-Энергия» АҚ менеджері Күнзада Саттықованың айтуынша, бүгінде өзгертіліп жатқан тарифтер қағаздағы цифрларды манипуляциялаумен ғана шектеледі. Тарифті бекіту кезінде табиғи монополия субъектілерінің техникалық сараптамасы, шаруашылық қызметтердің талдауы жоқ. Нәтижесінде қолданыстағы тарифтер өзін-өзі ақтайтын болса да, бәрібір тариф кезекті рет көтеріледі. 

Сонымен қатар мемлекет тарапынан табиғи монополиялар субъектілері қызметінің тиімділік деңгейіне бақылау да жоқ. Соның нәтижесінде кей моно­полистердің асыра пайда табуы қазір қалыпты нәрсеге айналған. 

Тариф қымбаттығының тағы бір себебі, энергия таратушы компа­ниялар арасында бәсекелестіктің жоқтығы. «Ақырғы тұты­нушы­ны энергия­мен қамтамасыз ететін таратушы ком­па­ниялардың негізгі қожайындары табиғи монополиялар нысандарының басшы­лығы және таратушы компанияларды мемлекет бекітеді. Осыдан кейін бұл са­лада қайдан бәсекелестік болсын», дейді К.Саттықова. 

Энергиямен қамтамасыз етуші ұйымдар стансамен тікелей келі­сімге отырып, халыққа өздер­інің бағасын айтады. Бұл тұтыну­шы­ларға жалғыз ғана таңдау қалды­рады. Мұның үлкен мысалы – «Астана­энергосату» ЖШС. Бұл компа­ния Астана қаласында электр тарата­тын жалғыз компания деуге болады. Бұл өз кезегінде Үкіметтің 2009 жыл­дың 3 сәуіріндегі №465 «Электр энергиясындағы нарықтық қатынас­тарды ары қарай жетілдіру тұжы­рымдамасы» Қаулысының негізгі мақсатына қайшы келеді. Бұл қаулының негізгі мақсаты электр энергиясы нарығындағы кө­тер­ме және бөлшек саудадағы бәсе­келестік баға бекітудің ашықтығын қамтамасыз ету болатын. 

Құнды қағаздар шығару арқылы дамытуға болады

Жалпы, энергия өндірудегі профициттің басты себебі өндірістегі құрылғылардың ескілігі екені жасырын емес. Мамандардың пікірінше, ескі құрылғыларды жаңартып, өндіріс қуаттылығын арттыру үшін құрылғыларды жөндеуге инвестиция тартуды инвесторларға тартымды ету керек. 

Осы орайда, «Самұрық-Энерго» АҚ өндіріс және активтерді бас­қарушы директоры Серік Түтебаев елдегі энергиямен қамту саласын тиімді жүйеге келтіру үшін электр энергиясына биржалық сауданы енгізу қажеттілігін атады. Яғни электр стансалары бәсекелестік ортаға шығарылып, энергия таратушы компаниялар энергияны сатып алу мен халыққа таратуда нарықтық жолмен жұмыс істеуі керек. 

«Қазақстанның электр энергиясы қауымдастығы» басшысы Шаймерден Оразалинов та бұл тұрғыда энергетика нары­ғын­дағы компаниялардың құнды қағаздар шығарып, салаға мем­лекеттің араласуын азайтып, электр энергиясының саудасында таза нарықтық жолды ұсынады. «Ұлттық экономика министр­лігінің хабарлауынша Қазақстан экономикасының нақты өсімі алда­ғы уақытта жылына 6-7 пайыз­ды құрайтын болады. Демек, 2030 жылы Қазақстандағы электр энер­гиясына сұраныс 144,7 млрд КВт-ты құрайды. Бұл дегеніңіз қазір­гіден 58 пайыз артық. Олай болса, салаға үлкен реформа керек», дейді қауымдастық басшысы. 

Атап айтар болсақ, 2030 жылға дейін арнайы салалық бағдарлама қабылдап, онда электр өндіруші нысандардағы құрылғылардың тозу мәселесін шешудің баламалы жолын ұсынады. «Тозған құрылғыларды та­риф­ті көтеру арқылы жөндеу мүм­кін емес. Жаңа қаржыландыру көз­дерін іздеу керек. Мысалы, бағалы қағаздарды шығарып инвестиция тартуға болады», дейді маман. 

Жаңа технология мен 

оны білетін маман керек

1991-2016 жылдар аралығында Қазақстанның электр энергетикасын реформалау барысында ғылы­ми-техникалық мамандықтардың маңыз­дылығы ұмыт қалды. Жыл сайынғы реформа мен басшы­лықтағы адамдарды ауыстыру кезін­де электр энергиясы сала­сын­дағы компаниялардың бас­шылы­ғына ин­женерлер емес, саладан мүлде хабары жоқ топ-менеджерлер келді. Бүгінде сала­дағы кейбір келеңсіздіктердің бір себе­бі де осы «ма­ман­дардың» білік­тіліктерінің төмендігінен көрінеді. 

Жалпы, бұл саладағы мамандарды дайындауда құрылғы жасау, электр қуатын өндіру мен таратуда жоғары технологиялық машықтар керектігі жасырын емес. Ал соңғы кездегі автоматтандыру мен цифрлы өндіріске көшу кезінде жаңа технологияны білетін сала мамандарына сұраныс тіпті артатыны анық. 

Сала мамандарының айтуынша, қазірден бастап энергетика саласына цифрлы технологияны енгізуге қажеттілік жоғары. Цифрлы қосалқы станса дегеніміз − электр энергиясын есептеу, тарату мен қорғауда бірыңғай ақпараттық желімен қамтамасыз етілген қосал­қы стансалар. Мұндай жаңа техно­логия энергияны тиімді тарату мен есептеуге және қауіпсіздікке кепілдік береді. Цифрлы қосалқы стан­салар сонымен қатар монтаж бен реттеу жұмыстарын 50 пайызға, күтіп-ұстау шығындарын 15 пайызға азайтып, қашықтықтан 100 пайыз жедел қосылуға мүмкіндік бере­тін ақпаратты технологиямен қам­тамасыз етілген. Ең бастысы, цифр­лы технологияны енгізгенде қосалқы стан­салар максималды жұмыс істей­ді екен. 

Бауыржан МҰҚАН,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

15.12.2018

«Нұр Отанда» жаңа пікірталас алаңы дүниеге келді

15.12.2018

Ономастика саласындағы оң өзгерістер жалғасын табады - Даниал Ахметов

15.12.2018

TWESCO Тәуелсіздік күніне орай салтанатты қабылдау өткізді

15.12.2018

Тәуелсіздік күніне орай бірқатар қазақстандық дипломаттар мемлекеттік наградалармен марапатталды

15.12.2018

Денис Теннің өліміне қатысты іс сотқа жіберілді

15.12.2018

Димаштың келесі жеке концерті Мәскеуде өтеді

15.12.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан Тәуелсіздік күніне арналған салтанатты жиынға қатысты

15.12.2018

Шет ел басшылары Президент пен қазақстандықтарды Тәуелсіздік мерекесімен құттықтауда

15.12.2018

Америкалық баскетболшы Энтони Клеммонс Қазақстан азаматтығын алды

15.12.2018

Ғалымбек Кенжебаев бокстан Қазақстан құрамасының бас бапкері болып тағайындалды

15.12.2018

Астанада гидроцефалияға шалдыққан балаға ота сәтті жасалды

15.12.2018

Талдықорғанда неонаталды хирургия орталығы ашылды

15.12.2018

Қостанайда көп қабатты үйдегі бір пәтер өртеніп, екі адам қаза болды

15.12.2018

15 желтоқсанға арналған ауа райы болжамы

14.12.2018

Атырауда қысым тетіктерін шығаратын Қазақстандағы алғашқы кәсіпорын ашылды

14.12.2018

Сенат комитетінде «Табиғи монополиялар туралы» заң жобасы қаралды

14.12.2018

Атырауда жаңа мамандандырылған ХҚКО ашылды

14.12.2018

С.Әкелеев: Бекболат Тілеухан мен Айгүл Қосанованың дауысын мен қойғам

14.12.2018

​БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің мүшелері Астана форматындағы Сирияаралық келіссөздерді мойындады

14.12.2018

Бақытжан Сағынтаев мемлекеттік қызметкерлер мен ұлттық компаниялардың қызметкерлеріне марапаттар табыстады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Baılyq jasaýshy sala

Árbir adam óz úıiniń ishinde qandaı zattar bar ekendigin jáne onyń qaı jerde turǵandyǵyn, qaı shkaftyń ishinde qandaı zattyń jatqandyǵyn, jertólesinde qandaı azyq túrleriniń saqtalyp turǵandyǵyn jaqsy biledi. Sondyqtan eshnársesin shashaý qaldyrmaıdy. Qajetine qaraı paıdalanyp otyrady. Al ózimizdiń ortaq úıimiz – Qazaqstanda qandaı zattar bar ekendigin, ásirese, jerimizdiń astynda qandaı mıneraldyq shıkizat kózderiniń shoǵyrlanǵanyn jáne olardyń qory qandaı ekendigin bilemiz be?

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу