Бірақ түйінді тұстары да жоқ емес
«Ауылшаруашылық кооперативтері туралы» Қазақстан Республикасының заңы 2015 жылдың соңында қабылданды. Заңға сәйкес Батыс Қазақстан өңірінде де жаңадан ауылшаруашылық коопертивтерін құру және қайта ұйымдастыру жұмысы жүргізілуде.
– Қазіргі таңда облыста 130 ауылшаруашылық кооперативі құрылып, жұмыс жасауда, – дейді облыс әкімінің бірінші орынбасары Арман Өтеғұлов.
Жеке қорадағы малды кооперативке топтаудың басты мақсаты – мемлекет тарапынан беріліп жатқан субсидия мен жеңілдікті несие көмегін жеткізу. Бұрын құрылған кооперативтер өткен жылдың өзінде 398,2 млн теңге субсидия көмегін алып үлгерді. Оның ішінде 342,2 млн теңге көмек алған 98 кооператив тұқымдық түрлендіруге қатысып, аналық мал басын 17 мыңға жеткізсе, өсімдік шаруашылығымен айналысатын «Рубеженский» АШК тыңайтқыштар мен гербицидтердің құнын арзандатуға 3,1 млн теңге, сатып алынған техникаларға, жаңбырлатып суару жабдықтарына, көкөніс қоймасы құрылысы шығындарына 53 млн теңге жәрдем алған.
Бүгінде облыста мал бордақылаумен айналысатын 23 ауылшаруашылық кооперативі құрылған. 259 отбасы «Ауыл шаруашылығын қаржылай қолдау қоры» АҚ-тың облыстағы филиалы арқылы 3494 бас ірі қара мал сатып алуға 682,5 млн теңге несие алды. Несиелі болған шаруалардың ең көбі Сырым, Теректі, Жаңақала, Ақжайық аудандарынан екен.
2016 жылы Ақжайық ауданында «Батыс Нық» ЖШС құрылып, қуаттылығы ауысымына 50 басты құрайтын мал сою пунктін іске қосты. Мұнда 15 адам қызмет етеді. Өткен ақпан айында Тасқала ауданында «Тасқала Сүт» ЖК ауысымына 1 тонна сүт өңдейтін цех ашып, 10 адамды жұмысқа алды. Зеленов ауданының Дариян ауылында «Каверина» ЖК күніне 40 тонна сүтті қайта өңдейтін (сары май, ірімшік, чечилдің 8 түрі) құрал-жабдық сатып алып, монтаж жұмысын жүргізуде. Кәсіпорын наурыз айында ашылады, мұнда жаңадан 40 адам жұмысқа алынбақ.
Облыс орталығының маңынан «сүт белдеуін» құру туралы идея көптен бері айтылып келеді. Қала тұрғындарын ағарғанмен қамтып отырған да негізінен қала маңындағы жеке шаруалар екені рас. Бүгінде облыста сүт бағытында 2 кооператив құрылып, жұмыс жасауда. Оның бірі – «Батыс Сүт» АШК Зеленов ауданында, екіншісі – «Адал» АШК Теректі ауданында орналасқан.
Ал 2017 жыл қандай болмақ? Биыл облыстың тұқымдық түрлендіруге қатысатын шаруаларына мемлекет тарапынан 2,5 млрд теңге төлеу жоспарланып отыр екен. Шаруалар 5349 асыл тұқымды мал сатып алуы тиіс. Оның субсидиялау сомасы 809 млн теңге мөлшерінде.
Батыс Қазақстан өңірінің агросекторына 2017 жылы «КазАгро» ҰБХ» АҚ филиалдары арқылы 8 млрд 700,0 млн теңге бюджеттік несие қарастырылған. Бұл өз кезегінде ауылдық елді мекендерге несие беру арқылы халықты жұмыспен қамту және кәсіпкерлікті дамытуға ықпал етпек.
– Бағдарлама аясында 2017 жылдың 1 сәуірінен 30 желтоқсанға дейін 12 ауылшаруашылық кооперативін, 505 мал бордақылау алаңын, 1 сүт қабылдау пунктін, 8 мал сою пунктін құру, 10 рефрижератор алу және 10 мал сою пунктін жабдықтау жоспарланып отыр, – дейді Арман Кәрімұлы бізбен әңгімесінде.
Мемлекет тарапынан жасалған осындай жоспарлы шаралардың нәтижесінде жүйелі қалыпқа түскен, мемлекет көмегін пайдаланып отырған шаруашылықтар саны артып келеді. Мәселен, 2013 жылы жеке қосалқы шаруашылықтардағы ірі қара мал (229 мың) барлық тіркелген мал басының 55 пайызын құраса, 2016 жылы бұл көрсеткіш (207,4 мың) 42 пайызға төмендеген. Бұл – мемлекет тарапынан беріліп отырған қолдаудың және ауыл шаруашылығы кооперативтеріне біріктірудің нәтижесі. Дегенмен, өңірде өндірілген барлық сүттің 74,6 пайызы (170 мың тонна) және еттің 53,9 пайызы (21,9 мың тонна) жеке қосалқы шаруашылықтарға тиесілі болып отыр.
Кооперативке бірігудің пайдасы барын көріп отырмыз. Ал мұның кемшілігі, олқы тұсы бар ма?
– Кооперативке біріксе, сойылатын әр бас малға 20 мың теңге, құрама-жемнің әр тоннасына тағы да 20 мың теңге субсидия төленетіндігі ауылдағы ағайын үшін үлкен қолдау. Бірақ, біздің ойымызша, осындай оңтайлы бағдарламада ауылда тұратын мемлекеттік қызметшілердің мүддесі, заңдық мәртебесі ескерілмей қалған сияқты, – дейді Тасқала ауданының әкімі Санжар Әлиев.
Жасыратыны жоқ, ауылда тұратын мемлекеттік қызметшілердің ең кемі 80 пайызының ауласында жеке малы бар. Мәселен, мемлекеттік қызметші күні ертең қорасындағы малын кооперативке өткізетін болса, онда ол жеке кәсіппен шұғылданатын, пайда табатын адам ретінде қарастырылуы мүмкін. Яғни, педагогикалық, ғылыми, шығармашылық қызметтен ғана табыс табуға болады деген «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» заң талаптарына қайшы келейін деп тұр. Әрине, теориялық тұрғыдан мемлекеттік қызметші өз малын жолдасының, тума-туыстарының атына тіркетуі жоққа шығарылмайды. Дегенмен, ол мәселені түпкілікті шешпейтіні айдан анық. Мысалы, бір отбасында екі адам мемлекеттік қызметші болса қайтпек керек? Әрі бұл жағдай табыс туралы декларациямен қалай қабысады?
«Сондықтан, ауылда тұратын мыңдаған мемлекеттік қызметшілердің атынан осы мәселеге орай тиісті сала басшылары ел газетінің бетінде нақты түсінік берсе екен», дейді Санжар Әлиев.
Қазбек ҚҰТТЫМҰРАТҰЛЫ,
«Егемен Қазақстан»
ОРАЛ