Жыл басынан бері еліміздің экономикалық белсенділігі жақсарған. Мәселен, өткен 7 айдағы ІЖӨ өсімі 4 пайызды құрады. Ал жыл қорытындысы бойынша экономика өсімі 3,4 пайыз болады деп болжанып отыр. Бұл туралы кеше Премьер-Министр Бақытжан Сағынтаевтың Төрағалығымен өткен Үкімет отырысында айтылды.
Үкімет отырысында 2018-2022 жылдарға арналған әлеуметтік-экономикалық даму болжамдары мен негізгі басымдықтары қаралды. Сонымен қатар, 2018-2020 жылдарға арналған республикалық бюджет жобасы қабылданды. Әлеуметтік-экономикалық даму болжамдары жөнінде Ұлттық экономика министрі Тимур Сүлейменов баяндады. Министр бұл тұжырымдама «Қазақстан-2050» Стратегиясында, 30 озық елдің қатарына кіру тұжырымдамасында, бес институттық реформада, сондай-ақ, Қазақстанның үшінші жаңғыруында көрсетілген мақсаттар мен міндеттерді іске асыру үшін әзірленгенін мәлімдеді.
Министрдің мәліметінше, тұжырымдамада әлемдік тауар нарықтарындағы ахуалдың тұрақтылығына баса назар аударылған. Ағымдағы жылғы жеті айда мұнайдың бағасы бір барреліне 51,7 АҚШ долларын құрады, ал 2016 жылы 44 АҚШ доллары болған. 2017 жылға арналған консенсус-болжамға сәйкес, мұнай бағасы 53,5 АҚШ доллары, 2018 жылға 55,3 АҚШ доллары деңгейінде болжануда. Осы ретте ішкі және сыртқы параметрлердің өзгерістеріне байланысты Қазақстан экономикасы дамуының ықтимал үш «сценарийі» қаралған. Мәселен, оптимистік «сценарий» 2018-2022 жылдары мұнай бағасының бір барреліне 55 АҚШ долларына дейін өсуін болжайды. Ал пессимистік «сценарий» бойынша баға бір барреліне 35 АҚШ долларына дейін төмендейді.
Осылайша, 2018-2022 жылдарға арналған әлеуметтік-экономикалық даму болжамы мен 2018-2020 жылдарға арналған бюджеттік параметрлерді қалыптастырудың негізіне мұнайдың бір барреліне консервативті бағасы 45 АҚШ долларымен базалық «сценарий» алынған. Сонымен, тұжырымдамада көрсетілген болжамға сүйенсек, 2018 жылы ІЖӨ нақты өсімі 3,1 пайыз деңгейінде болжанған, ал 2022 жылы 4,2 пайызға дейін өсім күтілуде. ІЖӨ өсімінің орташа жылдық қарқыны алдағы кезеңде 3,7 пайызды құрайды. Атаулы ІЖӨ алдағы жылы 55,9 трлн теңгеден 2022 жылы 75,9 трлн теңгеге дейін өседі. Халықтың жан басына шаққандағы ІЖӨ 2018 жылы 9 мың долларды, 2022 жылы 11,700 долларды құрайды деп көзделген.
Болжамға сәйкес, мемлекеттік индустриялық-инновациялық даму бағдарламасы жобаларын енгізу, «Нұрлы жол» және «Нұрлы жер», АӨК-ті дамыту бағдарламаларын іске асыруды жалғастыру, сондай-ақ, Үшінші жаңғыртуды іске асыру бойынша жобалық басқаруды енгізудің арқасында өңдеу өнеркәсібінде 4,2 пайыз деңгейінде, ауыл шаруашылығында – 5,7 пайыз, құрылыс саласында – 4,0 пайыз, көлік саласында – 5,1 пайыз және саудада 3,5 пайыз көлемінде өсімнің жоғары қарқыны орын алатыны айтылды.
Сондай-ақ, Ұлттық банк 2018 жылы 5-7 пайыз аралығында, 2019 жылы 4-6 пайыз аралығында және 2020-2022 жылдары 3-4 пайыз төмендету арқылы жылдық инфляцияның мақсатты дәлізін сақтаған. Жұмыссыздық деңгейі 2018 жылы 4,9 пайыздан 2022 жылы 4,7 пайызға дейін қысқармақ. Өсім параметрлеріне қол жеткізу үшін экономикалық саясаттың макроэкономикалық тұрақтылықпен қамтамасыз ету, жеделдетілген технологиялық жаңғырту, бизнес ортаны түбегейлі жақсарту мен кеңейту, адам капиталының сапасын жақсарту, институттық қайта құру сияқты негізгі бағыттарына басымдық беріледі.
Үкімет отырысында, сондай-ақ, Қаржы министрі Бақыт Сұлтанов «2018-2020 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» заңның негізгі параметрлерін таныстырды. Министрдің мәлімдеуінше, жобаның негізгі сипаттамалары Жаңа бюджет саясаты тұжырымдамасына және 2022 жылға дейінгі әлеуметтік-экономикалық даму болжамына сәйкес айқындалған. Мәселен, болжамдардың кереғарлығына қарамастан, бюджетке түсетін түсімдер құрылымы сапалық тұрғыдан өзгерген. Б.Сұлтановтың айтуынша, мұнайдан тыс түсімдер көлемі 2018 жылы 5 271,4 млрд теңгені құрайды, бұл биылғы жоспардан 19,3 пайызға артық.
Өсімнің негізгі факторлары ретінде ел экономикасын жаңғырту, ішкі және сыртқы макроэкономикалық жағдайды тұрақтандыру және салықтық әкімшілендіруді жақсарту қарастырылып отыр. Б.Сұлтанов сонымен қатар бюджетке мұнай түсімдерінің көлемі биылғы жылмен салыстырғанда 1 901,3 млрд теңгеге төмендегенін жеткізді. Оған кепілдендірілген трансфертті кезең-кезеңімен төмендету, Ұлттық қордан мақсатты трансфертті тартудан бас тарту, сондай-ақ, мұнай бағасын бір баррелі үшін 50-ден 45 долларға дейін түзету нәтижесінде электронды сауда алаңынан түсетін түсімдер көлемін азайту сияқты факторлар әсер еткен. Сонымен қатар министр шығындарға оңтайландыру жүргізілгенін айтты, бұл тұста бюджет жобасы Үкімет алдына қойылған барлық міндеттерді іске асыруды қамтамасыз етеді. Мәлімдеуінше, республикалық бюджет шығындары 2018 жылы 9 217,9 млрд теңгені құрайды, бұл биылғы жоспардан 134,6 млрд теңгеге артық.
Шығындар құрылымында басым бөлігін немесе 44,5 пайызын әлеуметтік сектор шығындары құрайды, олар биылғы жылмен салыстырғанда 400 млрд теңгеден астамға өсті, деді министр. Мәселен, өсімнің негізгі құраушысы зейнетақы мен бала туғанда тағайындалатын жәрдемақы көлемін өсіру, оның ішінде ең төменгі күнкөріс деңгейінің құрылымы мен зейнетақы тағайындау тәртібін қайта қарау нәтижесі болып табылады. 2018 жылы экономиканың нақты секторын дамытуға 1,4 трлн теңге қарастырылған. Биылғы жылмен салыстырғанда шығындар көлемін төмендетуге екі негізгі фактор ықпал еткен. Яғни, бағдарламаны қаржыландыру көздерін Ұлттық қордың мақсатты трансфертінен мұнайдан тыс кірістерге өзгерту, сондай-ақ, биылғы және алдағы жылғы бюджет қаражатын квазимемлекеттік секторлар субъектілерінің игеру болжамдары себеп болған. «Нұрлы жол» бағдарламасын іске асыруды жалғастыруға 512,6 млрд теңге көлеміндегі шығындар қарастырылған, оның ішінде 2018 жылға 243,3 млрд теңге деп болжанған. «Нұрлы жер» тұрғын үй құрылысы бағдарламасына 208,8 млрд теңге бағыттау ұсынылады, оның ішінде 125,2 млрд теңгесі 2018 жылға бағытталған. Агроөнеркәсіптік кешенді дамыту бағдарламасы бойынша 2018 жылға қаржы қызметтерінің қолжетімділігін арттыру (субсидиялар), су шаруашылығы мен ветеринарияны дамыту, фитосанитарлық қауіпсіздікті қамтамасыз ету шараларына 195 млрд теңге қарастырылған. Ал индустриялық-инновациялық даму мемлекеттік бағдарламасының екінші кезеңін іске асыруға 232,9 млрд теңге сомасы көлеміндегі шығындар қарастырылған, оның 76,1 млрд теңгесі 2018 жылға есептелген. Сонымен қатар, көлік инфрақұрылымын дамытуға 2018 жылы 292,6 млрд теңге бағытталады. Мемлекеттің қорғаныс қабілеті мен қауіпсіздігін қамтамасыз етуге, қоғамдық тәртіпті сақтауға және ішкі тұрақтылықты қолдауға жұмсалатын шығындар 2018 жылы 1 088,9 млрд теңгені құрайды. Үкімет мүшелері заң жобасын қолдады. Құжат Парламент Мәжілісінің қарауына алдағы қыркүйек айында ұсынылады.
Үкімет отырысының қорытындысында, сондай-ақ, Премьер-Министр 25 тамызда Жаңғырту жөніндегі ұлттық комиссия қызметінің мәселелері бойынша өткен кеңесте жүктелген Мемлекет басшысының тапсырмаларын іске асыру бойынша нақты тапсырмалар берді. Ал отырыс аяқталған соң Үкіметтің баспасөз орталығында Мемлекет басшысының «Қазақстанның үшінші жаңғыруы: жаһандық бәсекеге қабілеттілік» Жолдауының «Макроэкономикалық тұрақтылық» үшінші басымдығын іске асыру барысы туралы брифинг өтті. Оған Ұлттық экономика министрі Тимур Сүлейменов пен Қаржы министрі Бақыт Сұлтанов қатысып, тақырып төңірегінде тілшілер тарапынан қойылған сұрақтарға жауап берді.
Динара БІТІК, «Егемен Қазақстан»