Жұма, 14 қыркүйек 2012 7:10
Медбике… Медициналық бике… Иә, осы бір атауды ауруханада емделетін науқас жандар жиі атайды. Өйткені, медицинадағы орта буын қызметкер – медбике – денсаулық сақтау жүйесінің негізін құрап отыр. Ең бастысы, дәрігер емінің дұрыс нәтиже беруі – медбикенің көрсетілген емдік шараларды сауатты да, қалтқысыз орындауында ғана емес, жаны қиналып жатқан науқаспен күндіз-түні бірге болып, жиі қарым-қатынас жасап, олардың көңіл-күйіне әсер ететін жанкешті еңбегіне де тікелей байланысты. Демек, медбике науқас денсаулығына емдеуші дәрігерден кем жауап бермейді. Бүгінде 12 мамыр – Дүниежүзілік медбике күні ретінде кеңінен атап өтіледі. Бұл күн медбике кәсібінің негізін қалаушы ұлыбританиялық медбике Флоренс Найтингейлді еске алу мақсатында белгіленген. Егер бүгінде елімізде 138 610 орта буын медицина қызметкері болса, соның 97 060-ы медбике, қалғандары акушерка, лаборант, т.б. Яғни, 100 мыңға жуық медбике – халықтың денсаулығын нығайтып, оларға қолжетімді әрі тиімді медициналық көмек беруде үлкен күшке айналып отыр.
Жұма, 14 қыркүйек 2012 7:10
Медбике… Медициналық бике… Иә, осы бір атауды ауруханада емделетін науқас жандар жиі атайды. Өйткені, медицинадағы орта буын қызметкер – медбике – денсаулық сақтау жүйесінің негізін құрап отыр. Ең бастысы, дәрігер емінің дұрыс нәтиже беруі – медбикенің көрсетілген емдік шараларды сауатты да, қалтқысыз орындауында ғана емес, жаны қиналып жатқан науқаспен күндіз-түні бірге болып, жиі қарым-қатынас жасап, олардың көңіл-күйіне әсер ететін жанкешті еңбегіне де тікелей байланысты. Демек, медбике науқас денсаулығына емдеуші дәрігерден кем жауап бермейді. Бүгінде 12 мамыр – Дүниежүзілік медбике күні ретінде кеңінен атап өтіледі. Бұл күн медбике кәсібінің негізін қалаушы ұлыбританиялық медбике Флоренс Найтингейлді еске алу мақсатында белгіленген. Егер бүгінде елімізде 138 610 орта буын медицина қызметкері болса, соның 97 060-ы медбике, қалғандары акушерка, лаборант, т.б. Яғни, 100 мыңға жуық медбике – халықтың денсаулығын нығайтып, оларға қолжетімді әрі тиімді медициналық көмек беруде үлкен күшке айналып отыр.
Міне, сол жүз мыңға жуық медбикенің бірі, Алматыдағы Жарбосынов атындағы урология ғылыми орталығы Несеп аурулары бөлімшесінің аға медбикесі Жансұлу Асқарқызы Молдахметова. Жас келсе іске деген, 1996 жылы Республикалық медицина колледжін бітірісімен, аталмыш ғылыми орталықта тәжірибеден өтіп, кейін жұмысқа қабылданады. Әрине, кез келген жас маман үшін алғашқы еңбек жолын бастаған мекеме, түскен ортасы өмірлік ұстанымына үлкен әсер етері хақ. Жансұлу да отандық медицинадағы урология және андрология саласында өзіндік орны, беделі айшықты ғылыми орталыққа келіп, бүгінде өз ісінің кәсіби білікті маманы атанып отыр.Талдырмаш келген аққұба қыз алғашқы күннен өзін жақсы жағынан көрсете бастады. Өз мамандығына деген адалдығы болар – мейірбикеге тән қасиеттер – мейірімділік, науқастарға деген жылы көзқарас пен ілтипат, әсіресе, емдеуші дәрігердің тағайындамаларын дер кезінде өте ұқыпты орындауда өз тұрғыластарының арасынан көзге түсе бастады. Сонымен қатар, қыз балаға тән орнықты да қазақы мінезі, ұлтжандылығы көзге ұрып тұрды. Әсіресе, ауылдан келген жасы үлкен қарияларға жаны ашып, көмегін көрсетуге тырысуы – көргенді отбасында жақсы тәрбие алғандығынан хабардар етсе керек.– Біздің бөлімшеде несептас ауруымен жатқан науқастар емделеді, – дейді Жансұлу бізбен әңгімесінде. – Яғни, бүйректе тастың пайда болуы. Бүгінде оны медицинада емдеудің екі-ақ жолы бар. Бірі – тасты үгіту арқылы, екіншісі – ота жасау. Бірақ, бізде емнің дені ота жасаумен аяқталады. Ал қандай ауру болмасын ота жасалғаннан кейінгі науқас жағдайының қаншалықты ауыр болатыны баршаға белгілі жайт. Оның үстіне, біздегі мамандардың кәсіби білігі, білімі өте жоғары болғандықтан, ғылыми орталыққа бүкіл республикадан ауруы асқынған өте күрделі науқастар жолдамамен де, ақылы түрде де келіп түседі. Мұндай жағдайда әр адамның ағзасы әр қалай, кейде бір айға дейін жатып емделуге тура келеді.Әр емдеу мекемесінің өзіне тән ерекшеліктері бар. Мәселен, кардиологиялық ауруларды емдейтін клиникаларда жүрегі ауырып тұрған науқастың күтімі де, емі де, тамақтануы да өзгеше жүргізіледі. Егер сондай емдеу орындарымен салыстырсақ, урологиядағы жұмыс ауыр әрі жауапты. Айталық, несептас ауруына ота жасалған соң, біріншіден, науқастың өздігінен жүріп-тұруы қиындайды. Өйткені, жарақат жазылғанша сырқат адамға түтікше қойылып, зәр сыртқа шығады. Осы екі арада түтікті таза ұстамаса, түрлі микробтар түсіп, іріңдеп кетуі ықтимал. Әрі сөткесіне ішкен сұйық тағаммен шыққан зәрдің көлемі тәулік сайын мұқият қадағаланады.– Бұл мамандықты кішкене кезімнен ұнаттым. Оған себепші болған анам Жанаркүл. Ол кісі де мен бітірген колледждің түлегі, медбике болып жұмыс істеді. Әлі есімде, анамның ақ халатын киіп алып, дәрігер болып ойнайтынмын, – дейді науқастардың алғысына бөленіп жүрген Жансұлу өзінің осы мамандыққа деген шынайы сүйіспеншілігін білдіріп. – Медбике – қандай жағдай болмасын, ең алдымен науқасты жылы қабақпен, мейіріммен қарсы алуға тырысуы керек. Ал медбикенің тікелей жұмысы – емдеуші дәрігердің науқасқа тағайындаған емдік шараларын мұқият орындау. Яғни, науқасқа қарап, күнделікті көңіл-күйін бақылау, дәрісін уақтылы қабылдауы, егер УДЗ, рентгенге түсіру керек болса, оған дайындаудың бәрін реттестіріп отыратын – медбике.Бес жыл бойы бір бөлімде тиянақты қызмет атқарған Жансұлу осыдан екі жыл бұрын несептас аурулары бөлімшесінің медбикелік жұмысына жетекшілік етуге тағайындалады. Әрине, өзі атқаратын жұмыстың қыр-сырына қанық Жансұлу алғашқы күннен-ақ бөлімше жұмысын дөңгелетіп әкетеді. Ең бастысы, бөлімшеде дәрігерлер мен науқастар арасында жақсы ахуал қалыптастыруға күш салады. Соның нәтижесі шығар, бүгінде бөлімше ұжымы жұмылған жұдырықтай ұйымшыл, әркім өз ісін ойдағыдай атқаруда.Жансұлудың айтуынша, аға медбикенің жұмысы да аса жауапты. Бір жағынан бөлімшедегі еңбек тәртібі, жұмыс сапасын бақылап, науқастың отаға дайындығын, т.б. қадағалайды, екіншіден, тазалық, үшіншіден, дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етіп, істі одан әрі үйлестіру. Мәселен, дәрігер науқасқа бір дәріні тағайындаса, сол дәріні аға медбике жеткізіп, емін үзбей жүргізуге міндетті.– Орталықтағы тәртіп барлық бөлімшеге бірдей, – дейді аға медбике сөзін жалғап. – Бөлімше меңгерушісі, медицина ғылымдарының докторы, профессор Малих Мохамад Ареф мырза қатал әрі талапшыл басшы. Сондықтан ол кісінің айтқанын екі етпей орындауға тырысамыз. Бөлімшедегі 8 медбике өз істеріне мығым, ұқыпты. Әсіресе, 32 жылдық еңбек өтілі бар медбике Сақыпжамал Бералиеваның, 30 жылдан астам осы жұмыстың ыстық-суығына төзіп келе жатқан кіші медбике Татьяна Панченконың, келгеніне сегіз ай болса да өзін жақсы жағынан көрсетіп үлгерген медбике Нұржамал Кішкенебаеваның еңбектерін атап өткім келеді. Ал ҒО бас медбикесі Гүлфия Қоқымбековаға айтар алғысым мол. Өйткені, бөлімшедегі жұмысты ұйымдастыруда сол кісінің ақыл-кеңесі, ұтымды ойлары көп көмек береді.– Жансұлу қызымыздың өз жұмысына мығым екенін бөлімшеге алғаш келгенде-ақ байқадым. Әсіресе, ота жасаған алғашқы күні жаның қиналып, екі көзің жәудіреп медбикенің көмегін күтіп жатасың ғой. Ал дәрігер болса, таңертеңгілік келіп, емдік шараларын тағайындайды да кетеді. Содан кейінгі барлық қиын шаруаны атқаратын, айналайын, осы медбике, санитарка қыздар. Ағалап үстіңе түсіп жатқаны. Ешқандай қымсынбай, жиіркенбей жарақатымызды тап-тұйнақтай таңып, дәрімізді уақытында егіп береді, – дейді Астанадан келіп осы бөлімшеде емделген М.Айнақұлов.Халық жазушысы, көрнекті қаламгер Шерағаң (Шерхан Мұртаза) журналистердің еңбегіне «Арқалағандары алтын, жегендері жантақ» деп баға бергені бар еді. Меніңше, осы теңеу медбикелерге де қатысты сияқты. Ендеше, медбике мәртебесін қалай көтереміз? Жоғарыда айтылғандай, медбике қызметі – медицинадағы ең жауапты да қиын жұмысты қамтитын буын. Бізде медбикеге дәрігердің жәй көмекшісі ретінде қарайтын көзқарас басым. Негізінде, шет елде ондай ұғым жоқ. Оларда медбикені арнайы маман, дәрігердің сенімді серігі деп бағалайды. Дәрігер мен медбикенің әрқайсысының өз саласы, өз қызметі бар дегенмен, түптеп келгенде, бұрынғы Алматы медколледжінің директоры, медицина ғылымдарының докторы Дамир Абайділдаұлы айтпақшы: «Емдеуші дәрігер мен медбике – арбаның алдыңғы қос дөңгелегі сияқты, екеуі бірігіп бір бағытта жұмыс жасайды. Ал бізде Кеңес одағынан қалған ұғым, медбике – орта буын маман, дәрігердің «барып кел, шауып келі», одан басқаны талап етпейтін орындаушысы деп түсінеді», – деуі орынды айтылған. Сондықтан заман талабына сай бұл мамандыққа деген көзқарас та өзгеруі тиіс. Өкінішке орай, бізде медбике жұмысы мен міндеттері, білім деңгейі туралы мемлекеттік стандарттар әлі жасалмаған. Соған байланысты тәуелсіз сараптамаға арналған өлшемдер жоқ.Ендеше, қазіргі таңда медицинаның жыл сайын емес, күн санап өзгеріп отырған уақытында, заман талабына, яғни инновацияға сай дамуды қолға алуымыз керек. Ол үшін медбикелерді де жаңалыққа жақындатып, кәсіби білігін арттырып, білімдерін дамытып отыруға жағдай жасап, оның негізін, ғылымын қалыптастыруымыз қажет.Гүлзейнеп СӘДІРҚЫЗЫ,«Егемен Қазақстан».Алматы.