Қарабалық – ілкімді дамудың үлгісі
<p style="text-align: justify;">Осыдан шамалы жыл бұ­рын өндіріс және өнеркәсіп кә­сіпорындарының барлығы да Қостанай, Рудный секілді об­лыстағы ірі орталықтарға шо­ғырланатын. Қазір өңірдегі аудан­дарда өндіру және өң­деу кәсіпорындары жиі бой кө­тере бастады. Шекарадағы Қа­рабалық ауданы алдыңғы қа­тарда деп айтуға болады. Не­гізінен астық өндіретін қара то­пырақты аудан­да «Тоғызақ ас­тық өнімдері комбинаты» ак­ционерлік қоғамы бірнеше өң­деу цехтары бар заманауи элеватор болып саналады.</p> <div alt="0" id="SL_balloon_obj" style="display: block;"> <div class="SL_ImTranslatorLogo" id="SL_button" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/imtranslator-s.png"); display: none; opacity: 1;"> </div> <div id="SL_shadow_translation_result2" style="display: none;"> </div> <div id="SL_shadow_translator" style="display: none;"> <div id="SL_planshet"> <div id="SL_arrow_up" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/up.png");"> </div> <div id="SL_Bproviders"> <div class="SL_BL_LABLE_ON" id="SL_P0" title="Google">G</div> <div class="SL_BL_LABLE_ON" id="SL_P1" title="Microsoft">M</div> <div class="SL_BL_LABLE_ON" id="SL_P2" title="Translator">T</div> </div> <div id="SL_alert_bbl" style="display: none;"> <div id="SLHKclose" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/delete.png");"> </div> <div id="SL_alert_cont"> </div> </div> <div id="SL_TB"> <table cellspacing="1" id="SL_tables"> <tr> <td align="right" class="SL_td" width="10%"><input id="SL_locer" title="Зафиксировать язык" type="checkbox" /></td> <td align="left" class="SL_td" width="20%"><select id="SL_lng_from" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/select.png") 100% 0px no-repeat rgb(255, 255, 255);"><option value="auto">Определить язык</option><option value="az">Азербайджанский</option><option value="sq">Албанский</option><option value="en">Английский</option><option value="ar">Арабский</option><option value="hy">Армянский</option><option value="af">Африкаанс</option><option value="eu">Баскский</option><option value="be">Белорусский</option><option value="bn">Бенгальский</option><option value="my">Бирманский</option><option value="bg">Болгарский</option><option value="bs">Боснийский</option><option value="cy">Валлийский</option><option value="hu">Венгерский</option><option value="vi">Вьетнамский</option><option value="gl">Галисийский</option><option value="el">Греческий</option><option value="ka">Грузинский</option><option value="gu">Гуджарати</option><option value="da">Датский</option><option value="zu">Зулу</option><option value="iw">Иврит</option><option value="ig">Игбо</option><option value="yi">Идиш</option><option value="id">Индонезийский</option><option value="ga">Ирландский</option><option value="is">Исландский</option><option value="es">Испанский</option><option value="it">Итальянский</option><option value="yo">Йоруба</option><option value="kk">Казахский</option><option value="kn">Каннада</option><option value="ca">Каталанский</option><option value="zh-CN">Китайский (Упр)</option><option value="zh-TW">Китайский (Трад)</option><option value="ko">Корейский</option><option value="ht">Креольский (Гаити)</option><option value="km">Кхмерский</option><option value="lo">Лаосский</option><option value="la">Латинский</option><option value="lv">Латышский</option><option value="lt">Литовский</option><option value="mk">Македонский</option><option value="mg">Малагасийский</option><option value="ms">Малайский</option><option value="ml">Малайялам</option><option value="mt">Мальтийский</option><option value="mi">Маори</option><option value="mr">Маратхи</option><option value="mn">Монгольский</option><option value="de">Немецкий</option><option value="ne">Непали</option><option value="nl">Нидерландский</option><option value="no">Норвежский</option><option value="pa">Панджаби</option><option value="fa">Персидский</option><option value="pl">Польский</option><option value="pt">Португальский</option><option value="ro">Румынский</option><option value="ru">Русский</option><option value="ceb">Себуанский</option><option value="sr">Сербский</option><option value="st">Сесото</option><option value="si">Сингальский</option><option value="sk">Словацкий</option><option value="sl">Словенский</option><option value="so">Сомали</option><option value="sw">Суахили</option><option value="su">Суданский</option><option value="tl">Тагальский</option><option value="tg">Таджикский</option><option value="th">Тайский</option><option value="ta">Тамильский</option><option value="te">Телугу</option><option value="tr">Турецкий</option><option value="uz">Узбекский</option><option value="uk">Украинский</option><option value="ur">Урду</option><option value="fi">Финский</option><option value="fr">Французский</option><option value="ha">Хауса</option><option value="hi">Хинди</option><option value="hmn">Хмонг</option><option value="hr">Хорватский</option><option value="ny">Чева</option><option value="cs">Чешский</option><option value="sv">Шведский</option><option value="eo">Эсперанто</option><option value="et">Эстонский</option><option value="jw">Яванский</option><option value="ja">Японский</option></select></td> <td align="center" class="SL_td" width="3"> <div id="SL_switch_b" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/switchb.png");" title="Перевернуть языки"> </div> </td> <td align="left" class="SL_td" width="20%"><select id="SL_lng_to" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/select.png") 100% 0px no-repeat rgb(255, 255, 255);"><option value="az">Азербайджанский</option><option value="sq">Албанский</option><option value="en">Английский</option><option value="ar">Арабский</option><option value="hy">Армянский</option><option value="af">Африкаанс</option><option value="eu">Баскский</option><option value="be">Белорусский</option><option value="bn">Бенгальский</option><option value="my">Бирманский</option><option value="bg">Болгарский</option><option value="bs">Боснийский</option><option value="cy">Валлийский</option><option value="hu">Венгерский</option><option value="vi">Вьетнамский</option><option value="gl">Галисийский</option><option value="el">Греческий</option><option value="ka">Грузинский</option><option value="gu">Гуджарати</option><option value="da">Датский</option><option value="zu">Зулу</option><option value="iw">Иврит</option><option value="ig">Игбо</option><option value="yi">Идиш</option><option value="id">Индонезийский</option><option value="ga">Ирландский</option><option value="is">Исландский</option><option value="es">Испанский</option><option value="it">Итальянский</option><option value="yo">Йоруба</option><option value="kk">Казахский</option><option value="kn">Каннада</option><option value="ca">Каталанский</option><option value="zh-CN">Китайский (Упр)</option><option value="zh-TW">Китайский (Трад)</option><option value="ko">Корейский</option><option value="ht">Креольский (Гаити)</option><option value="km">Кхмерский</option><option value="lo">Лаосский</option><option value="la">Латинский</option><option value="lv">Латышский</option><option value="lt">Литовский</option><option value="mk">Македонский</option><option value="mg">Малагасийский</option><option value="ms">Малайский</option><option value="ml">Малайялам</option><option value="mt">Мальтийский</option><option value="mi">Маори</option><option value="mr">Маратхи</option><option value="mn">Монгольский</option><option value="de">Немецкий</option><option value="ne">Непали</option><option value="nl">Нидерландский</option><option value="no">Норвежский</option><option value="pa">Панджаби</option><option value="fa">Персидский</option><option value="pl">Польский</option><option value="pt">Португальский</option><option value="ro">Румынский</option><option selected="selected" value="ru">Русский</option><option value="ceb">Себуанский</option><option value="sr">Сербский</option><option value="st">Сесото</option><option value="si">Сингальский</option><option value="sk">Словацкий</option><option value="sl">Словенский</option><option value="so">Сомали</option><option value="sw">Суахили</option><option value="su">Суданский</option><option value="tl">Тагальский</option><option value="tg">Таджикский</option><option value="th">Тайский</option><option value="ta">Тамильский</option><option value="te">Телугу</option><option value="tr">Турецкий</option><option value="uz">Узбекский</option><option value="uk">Украинский</option><option value="ur">Урду</option><option value="fi">Финский</option><option value="fr">Французский</option><option value="ha">Хауса</option><option value="hi">Хинди</option><option value="hmn">Хмонг</option><option value="hr">Хорватский</option><option value="ny">Чева</option><option value="cs">Чешский</option><option value="sv">Шведский</option><option value="eo">Эсперанто</option><option value="et">Эстонский</option><option value="jw">Яванский</option><option value="ja">Японский</option></select></td> <td align="center" class="SL_td" width="5%"> </td> <td align="center" class="SL_td" width="8%"> <div id="SL_TTS_voice" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/ttsvoice.png");" title="Прослушать"> </div> </td> <td align="center" class="SL_td" width="8%"> <div class="SL_copy" id="SL_copy" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/copy.png");" title="Скопировать"> </div> </td> <td align="center" class="SL_td" width="8%"> <div id="SL_bbl_font_patch"> </div> <div class="SL_bbl_font" id="SL_bbl_font" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/font.png");" title="Размер шрифта"> </div> </td> <td align="center" class="SL_td" width="8%"> <div id="SL_bbl_help" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/bhelp.png");" title="Справка"> </div> </td> <td align="right" class="SL_td" width="15%"> <div class="SL_pin_off" id="SL_pin" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/pin-on.png");" title="Закрепить всплывающее окно"> </div> </td> </tr> </table> </div> </div> <div id="SL_shadow_translation_result" style="visibility: visible;"> </div> <div class="SL_loading" id="SL_loading" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/loading.gif");"> </div> <div id="SL_player2"> </div> <div id="SL_alert100">Звуковая функция ограничена 200 символами</div> <div id="SL_Balloon_options" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/bg3.png") rgb(255, 255, 255);"> <div id="SL_arrow_down" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/down.png");"> </div> <table id="SL_tbl_opt" width="100%"> <tr> <td align="center" width="5%"><input checked="1" id="SL_BBL_locer" title="Показывать кнопку ImTranslator Bubble 3 секунд" type="checkbox" /></td> <td align="left" width="5%"> <div id="SL_BBL_IMG" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/bbl-logo.png");" title="Показывать кнопку ImTranslator Bubble 3 секунд"> </div> </td> <td align="center" width="70%"><a class="SL_options" href="chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/html/options/options.html?bbl" target="_blank" title="Показать настройки">Настройки</a> : <a class="SL_options" href="chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/html/options/options.html?hist" target="_blank" title="История переводов">История</a> : <a class="SL_options" href="chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/html/options/options.html?feed" target="_blank" title="Обратная связь">Обратная связь</a> : <a class="SL_options" href="https://www.paypal.com/cgi-bin/webscr?cmd=_s-xclick&hosted_button_id=GD9D8CPW8HFA2" target="_blank" title="Сделать пожертвование">Donate</a></td> <td align="right" width="15%"><span id="SL_Balloon_Close" title="Закрыть">Закрыть</span></td> </tr> </table> </div> </div> </div>
Мұнда қазір экструдерленген, түйіршіктелген және нығыздалған жем қоспалары, салқындай сығылған өсімдік майы шығарылатын цехтар қалыпты жұмыс істеп тұр. Комбинат аудандағы «Север-Агро Н» асыл тұқымды мал шаруашылығы, «Терра» бордақылау алаңы және «Ак-Бидай-Агро» агрофирмасы секілді бірқатар ірі ауыл шаруашылығы нысандарымен бірге облыстағы «Астық индустриясы» ірі агрохолдингі құрамына кіреді. «Терра» бордақылау алаңында қазір 8 мың ірі қара жемделеді. Ешқандай қоспасыз табиғи жем берілетін малдан алынатын ет сапасы да жоғары. Компания облыстағы ет кластерінің қалыптасуына үлес қосып отыр. «Север-Агро Н» шаруашылығы 3500 ет бағытындағы және 2800 сүт бағытындағы асыл тұқымды мал өсіреді. Шаруашылық селекциялық жұмыстар жүргізіп, мал тұқымының өнімді болуына және жергілкті табиғат жағдайына бейімделуін жүзеге асырады. Ал «Ак-Бидай-Агро» агрофирмасы 3-4 ауданда 85 мың гектар алқапқа бұршақ, майлы және жемазықтық дақылдар өсірумен айналысады. Олардың ішкі және сыртқы нарықта жоғары сұранысқа ие өнімі жергілікті жерде, оның ішінде Қарабалықта да өңделеді. Мұндай ірі шаруашылықтар Елбасы Жолдауында айтылған цифрландыру ісінің толық қайтарымы барлығына, еңбекті жеңілдететініне, шығынды азайтатынына көз жеткізгендіктен, қазірдің өзінде озық технологияларды өндіріске енгізуге кірісіп кеткен.
– Цифрландыру бағдарламасы бойынша мал шаруашылығында жаңалықтар енгізуді қолға алдық. Керек-жарағын Қытайдан алдырып, бақташы алдындағы малды чиптеуді бастаймыз. Асыл тұқымды малдың ұрланбауын және ол бір жерде жайылмай тұрып қалмауын компьютерден қадағалап отыратын боламыз. Сондай-ақ бордақылау алаңы да озық технология бойынша жабдықталатын болады. Бордақылау алаңындағы мал тәулігіне 700 грамм салмақ қосады. Қолдағы малдың 20 пайызы осы бордақылау алаңында тұрады, қажетті салмақ алынғаннан кейін оларды ауыстырып отырамыз, осылай үдеріс жалғаса беретін болады, – деді бас директор Дәулет Ахметқалиев.
Қарабалық ауданындағы Тоғызақ елді мекенінде «СеверАгроПродукт» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі қарақұмық өңдейтін зауыттың іргетасын қалап жатыр. Кәсіпорын зауыт құрылысына жұмсалатын 670 миллион теңге инвестициялық қаржыны өздері салып отыр. Зауыт жылына 12 400 тонна қарақұмық жармасын өндіретін болады. Негізі мұндай озық технологиямен жұмыс істейтін қарақұмық жармасы зауыты Қостанай қаласында да бар. Бірақ нарықты зерттеген кәсіпкерлер Қарабалықтан тағы да зауыт салуды қажет деп білді.
– Себебі біз өндіретін қарақұмық жармасы экспортқа бағытталады. Күнделікті пайдаланып жүрген термоөңдеуден өткен қоңыр түсті қарақұмық жармасын негізінен өзіміздің елде және ТМД елдерінде пайдаланады. Ал бүкіл әлем, әсіресе Корея, Жапония, Еуропа елдері жасыл түсті қарақұмық жармасын сұратады. Біздің зауыт осы жарманы да өндіретін технологиямен жұмыс істемек, – дейді кәсіпорын директорының орынбасары Хамит Дихаев.
Зауыт 2019 жылдың алғашқы тоқсанында іске қосылатын болады. Мұнда 28 қарабалықтық жұмыс орнын тауып, айына 70 мың теңге жалақы алатын күн де алыс емес. Сонымен қатар зауыттан жылына бюджет қоржынына 25 миллион теңге салық түсері тағы бар.
Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына «Президенттің әлеуметтік бес бастамасы» атты Үндеуін де қарабалықтықтар қуанышпен қарсы алды. Өткен жылы Тоғызақ селосына көгілдір отын келген болатын. Мұнда тұратын 356 түтіннен әзірше 50 үй ғана газ құбырына қосылыпты. «ҚазТрансГазАймақ» акционерлік қоғамы Қарабалық филиалының директоры Сергей Кожевниковтың айтуынша, көктем шыға тұрғындар көгілдір отынды үйіне кіргізе бастайтын болады, бірте-бірте ауылдың үйлері мен кәсіпорын, қоғамдық ғимараттар – барлығы да құбырға жалғанады. Қазірдің өзінде 152 үйдің құжаттары дайын тұр.
– Газ ең тиімді, арзан және экологиялық жағынан да тиімді отын. Сондықтан тұрғындар үйлерін де, осындағы кәсіпорындарды да, элеваторды да газ құбырына жалғау керек. Ауылға келіп тұрған игілікті орнымен пайдалануымыз қажет, – дейді облыс әкімі Архимед Мұхамбетов.
Қарабалық кентіндегі «Трапеза» наубайханасы шағын және орта бизнестің өңірлерде дамып отырғанына куә. Бұл кәсіпорын жылына 1600 тоннадан астам нан өнімдерін өндіреді. Ол Қарабалық және қатар жатқан Федоров аудандарын нанмен қамтамасыз етеді, оның сыртында тұтынушыға ондаған аталыммен нан және кондитер бұйымдарын, тұшпара секілді жартылай дайын тағам түрлерін де ұсынып отыр. Жергілікті нарықты толық игерген.
– Біз мына іргеміздегі Ресейдің Челябі облысы аудандарына да өнім шығаруға қуатымыз жетеді. Пештердің барлығы озық технологиямен жұмыс істейді. Өнім сапасына байланысты тиісті сертификаттарды да алдық. Бірақ кәсіпорын экспортқа өнім шығарушылар тізіміне тіркелуі керек екен, ол біраз жұмыстарды қажет ететін күрделі үдеріс. Алдағы уақытта оған да қол жеткіземіз деп ойлаймын, – дейді кәсіпорын жетекшісі Владимир Кригер.
Өңдеу кәсіпорындары мен шағын және орта бизнес жергілікті жерде дамығанда ауылдағылар жұмыссыз қалмайды, шет аймақтардың әлеуметтік жағдайы да жақсара түседі. Қарабалық – ауыл шаруашылығы дамуының жақсы үлгісі.
Нәзира ЖӘРІМБЕТ,
«Егемен Қазақстан»
Қостанай облысы,
Қарабалық ауданы