Ғалымдар қуат көздерін дамытуға ден қойды

 Әр қадам 5 ватт энергия береді 

Жоба авторларының бірі, энергетика факультеті дека­ны­ның орынбасары Александр Нефтисовтің айтуынша, «Қуат бе­ре­­­тін жаяу жүргіншілер жола­­­ғы» өте қызық жоба. Ға­лым­­­­дар ойлап тапқан ғылы­ми жаңа­лық­тың ішінде платформасы бар құрылғы негізінен көшелерден өтетін жаяу жүргіншілер жола­ғы­нан бастап, адамдар көп жүре­тін тастақталары бар жерлерге төселуі тиіс. 

Күнделікті өзіміз көріп жүр­ген­­дей, қала көшелеріндегі тро­ту­­ар­ларға төселген тастақ­та­­­лар ұзаққа бармай бүліне бас­тайды. Енді бұлай уайымдамай­тын да болармыз, өйткені ғалым­дар жасаған жаңашыл жоба сынақ­тан сәтті өтіп, жүзеге асса әр бас­қан қадамыңыздан қуат жиналады.

Құрылғы ортасында қозғал­ма­лы ұяшықтар орна­тыл­ған. Сіз жолақтың бойымен өткен кезде тастақтаға табаныңыз тиіп, ұяшықтар қозғалады да, электр қуаты түзіледі. Яғни, кине­­ти­ка­лық энергиядан электр энер­гия­сы алынады. Бұл қуат арнайы аккумуляторда жиналады. 

А.Нефтисов бұл жобаны әріп­­­те­сі, электр техникасы және ав­­то­мат­тандыру кафедрасы зерт­­­ха­­на­сының меңгерушісі Вя­чес­лав Монаховпен бірлесіп жас­ап­ты. 

– Әрине жобаның Еуропада, Израильде бәсекелестері бар. Сондықтан қуат өндіретін пав­ло­­дар­­лық жолақ жобасын бас­қа­ша жасадық. Күні-түні ізденіп, еңбек еттік. Сынақ ретінде жо­лақ құры­л­ғысын университет пен Сту­дент­тер үйіне дейін апаратын аллеяға төседік, – дейді Алек­сан­др Витальевич. 

Қазір жолақтан алынатын қуат тротуар жиегіне орна­тыл­ған жарықшамдарға беріліп тұрға­нын айта кету керек. 

Аллеядағы жарықшам баған­да­рында ұялы телефонды қуат­тай­тын тетік орнатылған. Жолақ арқылы жиналған электр қуатын ала алады, – дейді жоба иелері. 

Күннен қуат алады

Ғалым­дардың ұсынған екін­ші жобасы – автономды жа­рық­­­шам­дар. Күннен қуат алатын шамдар қараңғы түссе, авто­матты түрде жанады. Күн панель­дері арқылы қуат алатын жарық­шамдар қазір барлық жерде бар. Облыс орта­лы­ғын­дағы Еуразиялық топ (ERG) құра­мына кіретін «Қазақстан электро­лиз зауыты» АҚ-да былтыр кәсіпорынға 1500-ден астам электр қуатын үнемдейтін шам орнатыпты. 

Облыс орталығында мемле­кет­-жекешелік серіктестігі аясында көше мен саябақтардың 12500 шамы толығымен жаңар­тыл­ды. Жарық шамдары күн­діз өшіп, түнде автоматты түрде қосы­лады. Бұрын қалада 

40-50 шам орталықтандырылған құ­рылғымен басқарылса, қазір 12500 шамға 70 орталық­тан­ды­рыл­ған құрылғы энергия береді. 

Жалпы, «Ав­то­ном­ды жа­р­ық­­­­­шам­дар» жобасын ЭКСПО-2017 халықаралық көр­ме­сі кезінде үнділік ға­лым­дар ұсынды. Павлодарлық жоба­ға «Баламалы таза энергия көз­де­рі» бағытында ғылыммен айналысып жүрген үнділік профес­сор Рагаван Кришнасуами да оң баға берді. Үндістандағы мұнай және энергетика уни­вер­си­тетінің профессоры жергі­лік­ті оқу орнында «Жаңартылған таза энергетика» тақырыбында бір жа­рым жылдай дәріс оқыған болатын.

Ол баламалы энергия көздері тақырыбы бойынша ғылыми инновациялық бағдарламалар әзірлеп, жобаларды іске асыруға қолдау көрсетті. Үндістаннан келіп оқып жүрген студенттер де жарықшамды орнатуға жәрдем­дес­ті.

«Күлді полимер»

Ал металлургия кафедра­сы­ның аға оқытушысы Әлібек Жақыпов пен мұнай-газ ісі кафедрасының аға оқытушысы Руслан Сабинов тұрмыстық полимерлік және техногендік қалдықтарды қосып, жаңа материал жасауды жүзеге асырды. 

– Қазір полимерлік қалдықтар көп. Бұл – пластикалық бөтел­ке­лер, қақпақтар, сұйық­тық­тар құйылатын конистр­лар. Осы қалдықтарға шлак, күлді қосып, плиткалар жасап шығар­дық, – дейді Ә.Жақыпов. Ғалым­дар өздері жасап шыққан материалды «Күлді полимер» деп атаған. Айтуларынша, жаңа өнім экологиялық тұрғыдан тиімді және құрамында ыдырамайтын полимерлік заттары бар қоспа су жұқтырмайды, сондай-ақ бетондай берік.

Аязда материалдың берік­тігін сынау үшін ғалымдар ­Күлді полимерді университет аума­ғында жаяу жүргіншілер өте­тін жолға төсеген. 

«Жасыл» энергиямен өмір сүрейік 

Облыстық тұрғын үй-ком­му­н­алдық шаруашылық бас­қар­масының мәліметінше, былтыр өңірде энергия үнемдеу бойынша квазимемлекеттік сектордың 486 нысанында энергия аудиті өткізіліп, 45 мың шаршы метр­ден астам терезе қапсырмасы ауыстырылды. Нысандардың 50 шаршы метр жабыны қайта жаңартылып, 8,8 мың шаршы метр сыртқы қабырғалар жылытылды. Осының нәтижесінде бюджет секторында 1 млн кВт сағаттан астам электр және 3 мың Гкал жылу энергия­сы үнем­делген. Сонымен қа­тар Пав­­лодар, Екібастұз қала­ла­рын­да көше шамдарын жаң­ғыр­­ту бойынша мемлекет-жекешелік әріптестік аясында кә­­сіпорындар 16 мың көше ша­­мын жарықдиодты шам­дар­ға ауыстырған. Осындай жобаларды іске асыру нәти­же­сінде өңірдегі электр энергиясын тұтыну мөл­ше­рін 60 пайызға төмендету жос­пар­лан­ған.

Университет ректоры Гаухар Ахметованың айтуынша, өңір­де­гі жаңашыл жобаларды университет қаржыландырып, жас ғалымдарға қажетті құрал-жаб­дық­­тар алып берді. 

Универ­ситет ғалымдары өң­­­­­­­ір­­­­­­­­де­гі кә­­сіпорындарға Экспо-2017 халықаралық көр­­ме­­­­­­­сін­дегі жел энер­гетика қон­­­­дыр­­­ғысы (Гер­мания), жел ге­не­­­­ра­­­торы қондыр­ғысы (Түркия), сон­дай-ақ «көгіл­дір көмір» техно­логиясы (Поль­ша) жобала­рын ұсынды.

– Бұл жобалардың техно­ло­гиялары «Жас ғалым» сту­­дент­­тік ғылыми-зерттеу бағ­дар­ламасы аясында зерт­те­ле­­ді. Ал­дағы уақытта облыс әкім­дігі­нің қолдауымен уни­­вер­си­т­ет­тің коммерциялау кең­сесі жүзеге асырмақ. Сон­дай-ақ уни­верситеттің 82 сту­­­денті көр­меге еріктілер ре­тін­­­де қатысты. Студенттер оқу ор­нцында ал­ған білімдеріне сай, кел­ген қо­нақ­тармен әр тілде сөй­лесе ала­ды. Баламалы энерге­тика сала­сындағы бірегей технологиялық жетістіктермен танысу арқылы қазір түрлі ғылыми бағыттағы зият­керлік әлеуетке үйренуде. Ма­қ­сат – оқу орнының ғалым­дары мен студенттері бірлесе отырып, өңірде «жасыл» энер­гияның мүмкіндіктерін пайдалану, – дейді Г.Ахметова.

Фарида БЫҚАЙ,

«Egemen Qazaqstan» 

ПАВЛОДАР