Алдымызда Мәскеу, шегінерге жол жоқ!

Қазан айының соңы мен қараша айы­ның басында Мәскеуде өтетін халық­аралық фестиваль керекулік театр үшін өнер шыңына ұмтылу мен көрермен­дер шекарасын кеңейтуде тың қадам бол­мақ. Шындап келгенде, биылғы «Ұж­дан» қойылымы еліміздегі театрлар ара­­сында жыл жаңалығы атанып отыр. Ре­сей еліндегі ұйымдастырушылар Қа­зақ­станнан түс­­кен өтінімдерді сұ­рыптай келе, таңда­уын «Ұжданға» ар­науы бұл қойылым­ның өзге­лерден шоқтығы биік тұрғанын тағы бір мәрте дәлелдесе ке­рек. Биыл наурыз айын­да тұсауы ке­сілген Шәкәрімнің әп­сана­сы қай сахнада қо­йылмасын, көрер­мен­дердің керемет қол­паштауына ие болды. Премьераны бұ­ған дейін Павлодар, Семей, Өскемен жұрт­шылығы тамашалады.

Қазақ даласында театр пайда болға­лы талай саңлақтың дүниесі көрерменге жол тартты. Алайда тап қазіргі өмірде қоғамның ауруын дөп басып, оны театр табалдырығын аттайтын қалың қауым­ға әсерлі әдіспен жеткізу – екінің бірінің қолынан келмейтін дүние. Аймауытов ­театры жуықта көптен күткен сана төңке­рі­сін жасап, моральдық сана-сезім ұғы­мы­ның ең жоғары категориясын сахна­­дан көрдік. Көрдік те «Ұжданның» бүгін­гі қоғамдағы құндылығының өлмегені­не куә болдық. Өнер ордасының әде­би дра­ма бөлімінің меңгерушісі, «Ұждан» әңгі­месінің сахналық нұсқасын жазып шық­қан Нұркен Тұрлыбек әпсана жанрын таңдағанда қателеспепті, қатты сүйсін­дік. Театрдың іргетасын бірге көтерісіп жүрген өнер майталмандары мен жас актерлер ұжымының үйлескен пластика­лық іс-қимылы, жан азабынан туында­ған сәттер, ар, ынсап, әдiлет, мейiрiм, жа­уап­кершіліктен жұрдай болған қоғам­ның қандай жағдайға жететінін дәлел­дей түсетін әр көрініс бірінен бірі өтеді. Ұжданды шыңырауға қамап, адамдарды тобырға айналдыру, пенденің ішкі сезім иірімдерін ащы шындықпен жеткізу, өткенге өкініш айту, адами қасиеттер­дің ең биік шыңын төмендету, қолда бар ал­тынның қадірін білмеу, уақытты ұрлату, тағысын-тағылар.... Қойылымда қа­зіргі қоғам бойынан сусып бара жатқан құндылықтың барлығы бар.

Шәкәрім Құдайбердиевтің «Ұждан» әңгімесі негіз болған философиялық әп­сананы көріп, ішкі түйсікпен ұғы­ну керек. Әрі сол иірімнің ішінен өзіңізді іздеу керек. Басқадай жеткізу мүмкін емес. Бұл қойылымға Мәскеудегі Станиславский театрында еңбек еткен Азамат Нығманов режиссерлік еткенін айтып өткен абзал. Франциядан костюм жөніндегі сурет­ші және қоюшы суретші Элли Ран­шэ, ресейлік хореограф, пластикалық қи­мыл-би жетекшісі Илья Подчезерцев, Ал­маты қаласынан жарық беруші Данияр Саты­балдиев премьераға кәсіби тұрғыдан жаңалық әкелді.

«Шәкәрімнің «Ұждан» әңгімесінің сах­налық нұсқасын эксперименттік-фи­ло­софиялық әпсана деп атауға болады, – дейді театрдың көркемдік жетекшісі Әділет Ақанов. – Адамдағы ынсап, әдiлет, мейiрiм – үшеуiн қосып айтқанда ұждан деген ұғым шығады. Эксперименттік қо­йылымның ерекшелігі – мұнда басты рөл жоқ. Барлығы қала тұрғындары, халық арасында өтеді. Адами қасиеттердің биік шыңы саналатын ұждан мәселесі бүгін­гі алмағайып заманда аса өзекті. Көрермен­ді терең ойға жетелейтін, көріп отырып сахнадағы кейіпкерлер арасынан өзін іздейтін қойылым Мәскеу төрінде де сәтті шығады деп үміттенеміз. Жалпы, әпсанада 26 актер ойнайды. Мұның сыр­тында бірге еріп баратын әкімшілік және техникалық қызметкерлер бар. Жалпы саны 40 адам Мәскеуге барады деп жоспарланған. Фестиваль біз үшін үлкен мәртебе болға­лы тұр. Мытищинский драма және комедия театрының сахнасында өтетін сынға жалпы саны 14 театр қатысқалы отырса, Қазақстаннан біз – жалғыз үміткерміз. Жалпы, Аймауытов театры үшін бұл – алғашқы халықаралық фестиваль. Мәс­кеуде қазақ зиялыларының мол шо­ғыр­ланғанын әрі режиссеріміз Азамат Нығ­мановтың сол жерден екенін ескерсек, қойылым барысында көрерменнен кен­де болмайтын сияқтымыз».

Аймауытов театрының басшысы Арман Темірбектің пікірінше, мұндай бә­се­­кеге қатысу – екінің бірінің маңдайына бұ­йыра бермейтін бақ. 40 адамды Мәс­кеу­ге апарып-әкелуді, жатын орны мен ішер асын ұйымдастыруды өнер орда­сының қалтасы көтермейтіні анық. Сон­дықтан Павлодар облысының әкімдігі мен Мәдениет және спорт министрлігі тара­пынан көмек бола ма деп үміттеніп отыр театр ұжымы.

Айтып өтейік, өнер ордасы бұған дейін Қазақстандағы театр фестивальдары­на қатысып, барлығынан олжалы орал­ған. Орал қаласындағы бәсекеде «Король Лир­мен» «Үздік сценография» аталымын жеңіп алса, Көкшетауда «Венеция­лық егіздер» қойылымы «Үздік режиссер­лік қойылым» аталымына ие болған. Ал көр­некті режиссер Чапай Зұлхаштың құр­метіне Атырауда ұйымдастырыл­ған І рес­публикалық фестиваль-форумда актриса Бахаргүл Құрбанова «Қымбатты Еле­на Сергеевна» спектакліндегі Елена Сер­геевна рөлі үшін «Үздік актриса» атанды.