Халық ассамблеясы: Мақсат пен меже

Қазақстан үшін этносаралық келісімді қамтамасыз ету – мем­ле­­кет­тік саясаттың маңызды басым­­дық­тарының бірі. Мәдениет және ақпарат министрлігі елде­гі эт­носаралық келісімді сақтау және ны­ғайту жөніндегі мемлекеттік саясатты іске асыруға бағытталған жұмысты қамтамасыз етеді. Оның аясында Қазақстан халқы Ассам­блеясын дамытудың 2022-2026 жыл­дарға арналған тұжырым­да­ма­сы іске асырылады. Уәкілетті ор­ган­дар – Мәдениет және ақпарат ми­нистрлігінің Этносаралық қаты­нас­тарды дамыту комитеті, сонымен қатар «Қоғамдық келісім» РММ және «Қолданбалы этносаяси зерт­теу­лер институты» ЖШС. «Қоғамдық келісім» РММ қызметінің мақсаты – этносаралық қатынастарды қамта­ма­сыз ету саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыру, Қазақстан хал­қы Ассамблеясының қызметін қамтамасыз ету және оның іс-шараларын өткізу.

29 жыл белесінде Қазақстан халқы Ассамблеясы өзінің дамуы­ның бірнеше маңызды кезеңін бас­тан өткерді. Ілгерілеу бағыты мен міндеттер ауқымы кеңейді. Сәй­кесінше, этносаралық қатынастар дамыды, азаматтық бірлік нығайды.

Бүгінде Ассамблея 4 мыңнан астам қоғамдық құрылымды қамти­ды. Оның аясында 50 мыңнан астам адам елімізде бейбітшілік пен бірлікті нығайту жолында тұрақты жұмыс жүргізіп жатыр. Сонымен қатар қайырымдылық жобаларымен танылып, медиация ісін ілге­рі­летіп, әлеуметтік көмекке де ат­салысып жүр. Мемлекет басшы­сы Қасым-Жомарт Тоқаевтың сая­са­тын қолдап, Жолдаулары мен Үндеулерінің өз дәрежесінде орын­далуына қызмет етіп, ұлттық мерекелерді тұрақты насихаттай­ды. Сондықтан Ассамблея еліміз­дегі ауызбіршілікті сақтап, этнос­тар арасындағы достықтың күре­та­мырына айналып отыр деп айту­ға толық негіз бар. Мұның нәти­жесі елімізде тұрып жатқан этнос өкілдері өздерін Қазақстан халқы­ның ажырамас бір бөлігі ретінде санауы дер едік. Олардың әрқайсы болашағын елімізбен байланыстырып, мемлекетіміздің әлеуметтік-экономикалық дамуына үлесін қосып келеді. Өңірлердегі Достық үйлері жыл он екі ай белсенді жұмыс істейді.

Қазақстан халқы Ассамблеясы мен «Amanat», «Respublica», «Ауыл», Жалпыұлттық социал-де­мо­кратиялық және Қазақстан Ха­лық партиялары арасында өзара ынтымақтастық туралы мемо­ран­­думға қол қойылды. Мемле­кет басшысының ҚХА-ның XXXII сес­сиясындағы тапсырмасына сәйкес, Парламентте «Бір ел – бір мүдде» депутаттық тобы жасақталып, оның құрамына Қазақстан халқы Ассам­блеясы атынан тағайындалған Сенаттың 5 депутаты енді. Басты мақсат – Президент жүктеген міндеттерді сапалы орындау аясында сындарлы алаң қалыптастыру. Ал Ассамблеяның 11 мүшесі Ұлттық құрылтай құрамында өңірлерде үлкен идеологиялық жұмыстар жүргізіп келеді. Бұл – еліміздегі консультативті-кеңесші органның жылдар бойы жасап келе жатқан қажырлы жұмысының нәтижесі.

Мемлекетте жүзеге асырылып жатқан жүйелі жұмыстың нәти­же­сінде еліміз әлемге бірліктің біре­гей мекені ретінде үлгі бола алды. Президент Қасым-Жомарт То­қаевтың «Egemen Qazaqstan» газетіне жарияланған «Тәуелсіздік бәрінен қымбат» атты мақаласында «Біз көпэтностық сипатымызды ар­тықшылығымызға айналдыра ал­ға­нымыз анық. Көптеген шетел­дік сарапшының елімізге қатысты «Еуразиядағы шырпы тисе лап еткелі тұрған қурай», «failed state» сияқ­ты болжамдарын жоққа шы­ғар­­­дық. Елде аз ұлттар ұғымы қол­да­­­ныл­­­майды. Барлық этностың құқы мен бостандығы бірдей» екенін айтты.

Қазақстан халқы Ассамблеясы әлемдік қоғамдастықта да бейбітші­лік пен келісім саясатының қазақ­стандық тәжірибесін ілгерілету бо­йынша халықаралық ұйымдармен өзара іс-қимыл жасап, елдегі этнос­тар­дың түпкі түбірі шыққан тарихи елдерімен байланысты дамытып, шетелдегі қазақтарды қолдап отырады. Бірлікті нығайтудың бұл моделі ЮНЕСКО мен Еуропаның қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы, Азшылық ұлттар істері жө­нін­дегі жоғарғы комиссары, Еуро­одақ пен АҚШ мемлекеттеріне та­ныс­­тырылып, 56 тілге аударылды. Бүгінде Ассамблеяның әлемнің дамыған 13 мемлекетінде 14 Достық елшісі бар.

Барлық этноста ата-ана, бала бірі­мен-бірі байланысты үштаған саналады. Бабалардан қалған «Әке – асқар тау, ана – бауырындағы бұлақ, бала – жағасындағы құрақ», деген ұлағатты сөз бар. Асқар тау ас­қа­ралы шыңымен, бұлақ қайнар көзімен, құрақ жайқалған нуымен қажет. Демек әр буынның са­бақ­тастығы – бүгін мен болашақты көрсететін айна. Сондықтан Ассам­блеяның барлық өңірлерде жұ­мыс атқаратын «Ақсақалдар кеңесі, «Ана­лар кеңесі», «Ассамблея жастары» құрылымдарының орны бөлек, қызметі құнды.

«Ақсақалдар кеңесі» өткен жы­лы Мемлекет басшысының тап­сыр­­масымен құрылған. Ертеден еліміз­де ақсақалдар институтының алар орны ерекше болған. Ақыл мен даналықтың қазынасы ретінде қадірлеген қариялар бір әулеттің ғана емес, бір атаның мәселесін шешіп, бағыт-бағдар беріп отырған. Бүгінгі Ақсақалдар кеңесі де заман ағымына сай әлеуметтік және тұр­мыстық жанжалдарды шешу, этно­медиацияны жүзеге асыру, қо­ғамдық келісімді нығайту, жастарға тәлімгерлік практикасын енгізу және жетілдіру міндетін алған. Аз ғана уақыттың ішінде еліміздің жиырма өңіріндегі 1 119 құрылым құрамындағы 7 639 ақсақалдың белсенділігін танытып үлгерді.

Қазақта «Ана бір қолымен бесік тербетсе, екінші қолымен әлемді тербетеді» деген әдемі сөз бар. «Ана­лар кеңесінің» қызметі де жан-жақты дамып келеді. Бүгінде об­лыс­тық, қалалық, аудандық және ауыл­дық деңгейлерде және ірі кәсіп­­орындар ұжымдарында 16 мыңнан астам белсенді мүшенің басын қосқан 1 713 кеңес жұмыс істейді. Жұмыстың негізгі бағыты – отбасы институтын сақтау мен нығайтуға ықпал етіп, әйелдердің құқықтық сауаттылығын арттыруға, ата-ананың қамқорлығынсыз қалған балалардың мәселелерін шешуге қатысады, берекелі, үлгілі әрі тату от­басыларды насихаттайды. Бір ғана «Мәдениетті ана – мәде­­ниет­ті ұлт» жобасы аясында дағ­да­­рыс орталықтары базасында әйел­­дердің жеке дамуы бойынша 400-ден астам семинар-тренинг ұйымдастырылды.

Ал «Ассамблея жастары» рес­пуб­ликалық қоғамдық бірлестігі 9 мың жасты бір арнаға тоғыстырып, заманауи қызықты жобаларды жүзеге асырып жатыр. Ұйымның кешенді дамуы үшін алты магис­тралды бағыт анықталған. Бұл жоба­лар жастарды әлеуметтік қол­­дап, білім деңгейін арттыруға, жұмысқа орналасуға, мемлекеттік тілді үйренуге көмектеседі. Тарихи-мәдени мұраны сақтау, экология мен қоршаған ортаны қорғау, әскери-патриоттық тәрбие, медиа-жобаларды дамыту және медиа-сауаттылықты арттыру да бар.

Бірыңғай ғылыми және оқу-әдістемелік тәсілдерді әзірлеуде зияткерлік күш-жігерді біріктіру мақсатында құрылған Қазақстан жоғары оқу орындарының Қазақ­стан халқы Ассамблеясы кафед­ра­­ларының Қауымдастығы, Ғылы­ми-сарапшылық кеңес, Қазақ­станға инвестициялар, инновация­лар мен технологияларды тарту мен биз­нестің құқықтары мен мүдде­ле­рін қорғайтын Кәсіпкерлер Қауым­дастығы, Журналистер клубының жұмыстарын атап өтуге болады. Әр­дайым белсенділікпен алғы шепте жүретін 1 000-нан астам этномәдени бірлестік, ақпарат айдынына өзіндік жол салған 10 тілде 52 басылым шығатын этностық бұқаралық ақ­па­рат құралы бар. Мәдениет пен өнер­дің қаймағына айналған ұй­ғыр, корей, неміс, өзбек ұлттық театр­лары жұмыс істейді. Ұйғыр, корей, неміс театрлары 2017 жылы акаде­миялық мәртебеге ие болды. Медиация кеңесі бабаларымыздың жолын жаңғыртты. Қазақ халқының дәстүрлі бір ауыз сөзбен кесімін айтқан билерінің тағылымын, әдет-ғұрып тәжірибесін қалпына кел­тіруге жасалған игі қадамның бірі. Оның тиімділігі уақытпен дәлел­деніп те үлгерді.

Ассамблеяның консультативтік-кеңесші органы Медиация кеңес­тері халық көп жүгінетін құрылым­дарының бірі деп айтуға болады. Жасыратыны жоқ Ассамблеяның Медиация кеңестеріне жыл са­йын өтініштер үздіксіз келіп түсіп жатады. Бұл көпшіліктің медиация жайлы кеңірек хабардар болып, дауларды соттан тыс реттеу­ге құлықты екенін көрсетеді. Өткен жы­лы Медиация кеңестері 2 160 адамды қамтитын 80-нен астам іс-шара өткізді. Жалпы, Ассам­блеяның Достық үйлеріндегі рес­­пуб­ликалық және өңірлік 20 ме­диа­ция кабинетінде 1 294-тен астам медиатор бар. Өткен жылы ҚХА медиаторлары 9 389 өтінішті қараған, оның 2 655-і медиативтік келісімдермен, 6 488-і консультация­мен шешіліп, 246-сы қарау сатысында тұр.

Айта кету керек, Мемлекет бас­шы­сының тапсырмасымен елі­міз­де Этномедиация институты құ­рылып, Мәдениет және ақпарат министрлігінің Қолданбалы этносаяси зерттеулер институтының базасында Этномедиация орталығы белсенді жұмыс атқарады.

Элина МАСАГУТОВА,

«Қоғамдық келісім» РММ директоры