Динара Сәдуақасова - шахмат әлемінің «Алтыны»

Ол – шахматтан төрт дүркін әлем чемпионы, жабық Азия ойын­да­рының жеңімпазы, студенттер арасында Еуропа чемпионы, Қазақстан біріншілігінің бірнеше дүркін жеңімпазы, әйелдер арасында халықаралық дәрежедегі гроссмейстер. Атағы осылай тізіліп кете береді... Қысқасы, әңгі­меміздің кім туралы екенін тү­сіндіңіздер ғой?.. Иә, ол – Динара Сәдуақасова!

Егемен Қазақстан
26.06.2018 857
2

Шахмат әлеміне бес жасынан ден қойған Динараның есімі бүгінде Қазақстанға ғана емес, жаһанға танымал. Халықаралық шахмат феде­ра­циясының (FIDE) рейтингінде жер­лесіміз үздік ТОР-15 тізімінде тұр. Бұған дейін мұндай биікке қазақ қыз­дарының бірде-біреуі жетпегенін ес­керсек, мұны еліміз үшін де, Динара үшін де тарихи жетістік деуге болады. 

Динара 1996 жылы Ақмола қала­сын­да дүниеге келген. Гросс­мей­стер өзінің шахматқа алғаш келуі ту­ралы былай деді: «Осыдан он алты жыл бұрын анам әпкемді, ағамды және мені қаладағы Хәкім Омаров атын­дағы шахмат клубына алып барды. Біздің алғашқы бапкеріміз Қазақстанға еңбек сіңірген жаттықтырушы Ольга Африкановна Черепанова болатын. Марқұм жақсы кісі еді. Біз одан жақсы тәлім-тәрбие алдық. Ағам Арсен мен әп­кем Айнұрдың шахматтан спорт ше­беріне үміт­кер деген атақтары бар. Арсен халық­аралық дәрежедегі тө­реші». Осылайша шахмат әлеміне қадам басқан Динара елордамен бірге өсіп, бас қаламен бірге әлемді бағындырып келеді. 

«Шетелде жүрсем, Астана­ның ауасын, тыныс-тіршілігін сағына­мын. Ал қолым қалт еткенде елорданы дос­та­­рыммен, жақындарыммен, кейде жал­ғыз өзім аралағанды ұнатамын. Сол кез­де бойыма күш-қуат құйылатындай болып, әр қадам басқан сайын, бұл менің ту­ған қалам, бұл менің Отаным деген мақ­таныш сезімі кернейді. Шахматсыз өз өмірімді елестете алмайтыным си­яқ­ты, Астанасыз да өзімді елестете ал­маймын». 

Динараның шахматтағы жолы өте сәт­ті болды десек, артық айтқандық емес. Әйелдер арасында Азия чемпи­оны атанып, әлем чем­пионатында күміс жүлде алды. Жас ерекшеліктері бойынша әлем чемпионаттарында төрт рет жеңіске жетті. Бұл додалар оның өміріндегі ең маңызды жетістіктерінің бірі. Себебі бұған дейін қазақстандық бірде-бір қыз мұндай межені бағындырған емес-ті. Осындай жеңістерден кейін Шахмат федерациясынан, Астана әкімдігінен Динара Сәдуақасова атындағы шахмат академиясын ашу туралы ұсыныс түсті. Алайда кейіпкеріміз жиырма жас­қа дейінгі қыздар арасында өткен әлем чемпионатында жеңіске жеткеннен кейін ғана академия ашуға кірі­сіп­ті. Бүгінде жұмыс істеп жатқан ака­демия­дан болашақта Қазақстан чем­­пио­н­дары ғана емес, әлем чемпиондары шығады деп үміттенеді. 

Гроссмейстер өзіне үнемі қолдау біл­діріп, игі істердің басы-қасында жүр­гендерге алғыс айтуды да ұмыт­пайды. «Бірінші кезекте анама алғыс айтқым келеді. Анам шахматқа баулып қана қоймай, кез келген жағдайда менің қасымнан табыла білді. Қазір ол менің менеджерім әрі психологым. Анамыздың қамқор болуымен шахматтан бөлек, біз музыка мектебін бітірдік. Айнұр скрипка, Арсен домбыра, мен фортепиано бойынша білім алдық. Анам бізді үнемі үлкенге ізет көрсетуге, адамдарды сыйлауға, уақытты үнемдеп, денсаулықты күту­ге тәрбиеледі. Айнұр мен Арсен қазір жұмыс істейді, өмірден өз орындарын тапты. Жанкүйерлеріме де алғысым шексіз».

Әдетте елімізде спорт түрі­нен, пән­дік олимпиадалардан жеңімпаз атан­ғандарға көптеген оқу орындары тарапынан грант ұсынылады. Мұндай ұсыныстардың Ди­на­раға бірнешеуі түсіпті. Алайда ол Ресей жоғары оқу орнына таңдау жасапты: «Екатеринбургтегі Орал мемлекеттік тау-кен универ­ситетінде қашық­тықтан дәріс алу карьерама қолайлы болды. Шахматпен шұғылдануыма еш кедергі келтірмейтініне көз жеткізгеннен кейін, осы университетті таңдадым». 

Динара өмірін шахматпен байланыстыра отырып, адам­дарға, жақын­дарына көмек­тессем деген бала кездегі арм­анын бір мезет те естен шығар­ған емес. Оның осы арманы бүгінде жүзеге асып жатыр. «Мен ЮНИСЕФ-тің Қазақстандағы Ұлттық ізгі ниет елшісі болып тағайындалдым. Іргелі ұйым­ның арқасында балалар­дың құқықтары туралы көп тың мәлімет аламын. Олар­­дың арасында ерекше қажет­­ті­ліктері бар балалар, қыл­мыс құрбанына немесе куәге­ріне айналғандар, тіпті өз от­ба­сында қатыгездікке душар бол­ған балалар бар. Мен со­лар­­дың құқықтарын қорғауға өз үле­сімді қосамын деп үміт­тене­мін», дейді әлем чемпионы. 

Динара іргелі ұйымның елшісі ретінде қайырымдылық шараларын өткізіп тұратынын жеткізді: «Шах­мат­тың еліміз­де қарқынды дамып келе жатқаны мені қуантады. Елде көптеген шах­мат мектептері мен орталықтар ашылып жатыр, оған жастар көбірек тартылуда. Енді ЮНИСЕФ-тің ізгі ниет елшісі ретінде саламатты өмір салтын насихаттай жүріп, зиялы ұрпақты тәрбиелеуге тырысамын. Сондықтан еліміздің барлық өңірінде шахмат бойынша клубтар мен мектептер ашып, балаларға арналған қайырымдылық турнирлері мен іс-шараларды өткізуге атсалысамын».

Талантты адам кез келген салада талантты болады емес пе. Біздің кейіпкерімізді де солардың қатарына қосу­ға болады. Ол шахматтан бөлек жүзу, көркем гимнастика және теннис сияқты спорт түрлерімен де шұғыл­дан­ады. Оның алты тілді мең­гер­генінің өзі неге тұрады! «Кітап оқы­ғанды жанымдай жақсы көремін. Кітап қызық болса, қысқа ғана уақытта оқып шығамын», деген гроссмейстер шетел жазушыларының шығармаларымен көбірек танысу үшін тіл үйрену үстінде екенін айтты. «Бүгінде қазақ, орыс және ағылшын тілдерінен бөлек, корей тілінде еркін сөйлеймін. Француз және араб тілдерін үйрену үстіндемін. Корей тілін үйренудегі басты себеп, атал­ған елді ерекше құрметтеймін. Олардың салт-дәс­т­үрі, ұлттық тағамдары қатты ұнай­ды. Француз тілі әдемі естілетін әрі нә­зік тіл. Оны меңгеру арқылы мен сол елдің жазушыларының еңбектерін аудар­масыз оқығым келеді».

Рамазанның қызы Динара «Адам өзін үздіксіз жетілдіріп отыруы керек» деп есептейді. «Күн сайын өзіме жақ­сы аура қалыптастырғым келеді. Тіл үйренуге, музыка тыңдауға, кі­тап­тар оқуға тырысамын. Осындай із­де­ністер маған жаңа белестерге жету­ге көп көмегін тигізді. Нәтижесінде, «Шах­мат­тағы алғашқы қадам» («Первые шаги в шахматах») атты кітабым жа­рық көрді. Бұл кітапта шахмат әлеміне қа­­лай келгенім, жетістікке же­ту үшін қандай қадамдарға бар­ғаным баяндалады. Феде­ра­­цияның қолдауымен шыға­рыл­ған бұл еңбегім шахмат әлеміне енді қадам басқан өрендерге арналады».

Адамды арман алға жете­­­лейтіні сөз­сіз. Әлем чем­­пио­нының алдында да асқа­ралы белестер тұр. «Ал­дағы уа­қытта мықты шах­мат­шы әйел­дер­дің TOP-10-на кіретініме сенім­дімін. Сонымен қатар әлем чемпионатында жеңіске жетіп, алтын тәжді Қазақстанға алып келсем деймін. Осы биікті бағын­дырып, Астананың, қазақ қыздарының деңгейін әлемге әйгілі ететін күн де алыс емес екенін ішкі түйсігім сезеді».

P.S. Алтын тәж демекші, Динара есімі – араб тілінде «алтын динар» дегенді білді­реді. Олай болса, шах­мат әлемінің «Алтыны» алтын тәжді Астанаға әкеледі деген сенім­деміз. «Алтын» қыз, алтын тәж һәм Астана. Үштіктің үйлесімі Алаштың рухын тағы да асқақтатары сөзсіз.

Алмас МАНАП,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.03.2019

Мемлекет басшысының төрағалығымен кеңес өтті

20.03.2019

Қазақстан Президенті Ішкі істер министрі Ерлан Тұрғымбаевты қабылдады

20.03.2019

Қасым-Жомарт Тоқаев Қорғаныс министрі Нұрлан Ермекбаевты қабылдады

20.03.2019

Қазақстан Президенті Ұлттық банк төрағасы Ерболат Досаевты қабылдады

20.03.2019

Қазақстан Президенті Мемлекеттік хатшы Бақытжан Сағынтаевты қабылдады

20.03.2019

Мемлекет басшысы Премьер-Министр Асқар Маминді қабылдады

20.03.2019

Астана қаласының атауы Нұр-Сұлтан болып өзгереді

20.03.2019

Михал Билек: Біздің жігіттер жанкүйерлерге тосын сый жасайды деген үміттемін

20.03.2019

Қарағандыда ғарышта болған долана тұқымы отырғызылады

20.03.2019

Өскемендегі Тәуелсіздік даңғылына Нұрсұлтан Назарбаев аты беріледі

20.03.2019

Нұрсұлтан Назарбаев Дмитрий Медведевпен телефон арқылы сөйлесті

20.03.2019

Н.Назарбаев Әзербайжан Президенті Ильхам Әлиевпен телефон арқылы сөйлесті

20.03.2019

Нұрсұлтан Назарбаев Тәжікстан Президенті Эмомали Рахмонмен телефон арқылы сөйлесті

20.03.2019

Шымкенттегі Астана даңғылы Nazarbayev даңғылы болып өзгерді

20.03.2019

Рүстем Құрманов Ауыл шаруашылығы вице-министрі болып тағайындалды

20.03.2019

Мемлекет басшысы Парламент Сенатының отырысына қатысты

20.03.2019

Қазақстанда азаматтығы жоқ адамдарға оралман мәртебесі ұзартылды

20.03.2019

Теміржолшы Жанар Тоғаеваның ең басты қызығушылығы – ұлттық костюмдер тігу

20.03.2019

«Золотой граммофон» музыкалық сыйлығына қатысушылардың есімдері белгілі болды

20.03.2019

Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінде кадрлық тағайындаулар болды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу