Динара Сәдуақасова - шахмат әлемінің «Алтыны»

Ол – шахматтан төрт дүркін әлем чемпионы, жабық Азия ойын­да­рының жеңімпазы, студенттер арасында Еуропа чемпионы, Қазақстан біріншілігінің бірнеше дүркін жеңімпазы, әйелдер арасында халықаралық дәрежедегі гроссмейстер. Атағы осылай тізіліп кете береді... Қысқасы, әңгі­меміздің кім туралы екенін тү­сіндіңіздер ғой?.. Иә, ол – Динара Сәдуақасова!

Егемен Қазақстан
26.06.2018 842
2

Шахмат әлеміне бес жасынан ден қойған Динараның есімі бүгінде Қазақстанға ғана емес, жаһанға танымал. Халықаралық шахмат феде­ра­циясының (FIDE) рейтингінде жер­лесіміз үздік ТОР-15 тізімінде тұр. Бұған дейін мұндай биікке қазақ қыз­дарының бірде-біреуі жетпегенін ес­керсек, мұны еліміз үшін де, Динара үшін де тарихи жетістік деуге болады. 

Динара 1996 жылы Ақмола қала­сын­да дүниеге келген. Гросс­мей­стер өзінің шахматқа алғаш келуі ту­ралы былай деді: «Осыдан он алты жыл бұрын анам әпкемді, ағамды және мені қаладағы Хәкім Омаров атын­дағы шахмат клубына алып барды. Біздің алғашқы бапкеріміз Қазақстанға еңбек сіңірген жаттықтырушы Ольга Африкановна Черепанова болатын. Марқұм жақсы кісі еді. Біз одан жақсы тәлім-тәрбие алдық. Ағам Арсен мен әп­кем Айнұрдың шахматтан спорт ше­беріне үміт­кер деген атақтары бар. Арсен халық­аралық дәрежедегі тө­реші». Осылайша шахмат әлеміне қадам басқан Динара елордамен бірге өсіп, бас қаламен бірге әлемді бағындырып келеді. 

«Шетелде жүрсем, Астана­ның ауасын, тыныс-тіршілігін сағына­мын. Ал қолым қалт еткенде елорданы дос­та­­рыммен, жақындарыммен, кейде жал­ғыз өзім аралағанды ұнатамын. Сол кез­де бойыма күш-қуат құйылатындай болып, әр қадам басқан сайын, бұл менің ту­ған қалам, бұл менің Отаным деген мақ­таныш сезімі кернейді. Шахматсыз өз өмірімді елестете алмайтыным си­яқ­ты, Астанасыз да өзімді елестете ал­маймын». 

Динараның шахматтағы жолы өте сәт­ті болды десек, артық айтқандық емес. Әйелдер арасында Азия чемпи­оны атанып, әлем чем­пионатында күміс жүлде алды. Жас ерекшеліктері бойынша әлем чемпионаттарында төрт рет жеңіске жетті. Бұл додалар оның өміріндегі ең маңызды жетістіктерінің бірі. Себебі бұған дейін қазақстандық бірде-бір қыз мұндай межені бағындырған емес-ті. Осындай жеңістерден кейін Шахмат федерациясынан, Астана әкімдігінен Динара Сәдуақасова атындағы шахмат академиясын ашу туралы ұсыныс түсті. Алайда кейіпкеріміз жиырма жас­қа дейінгі қыздар арасында өткен әлем чемпионатында жеңіске жеткеннен кейін ғана академия ашуға кірі­сіп­ті. Бүгінде жұмыс істеп жатқан ака­демия­дан болашақта Қазақстан чем­­пио­н­дары ғана емес, әлем чемпиондары шығады деп үміттенеді. 

Гроссмейстер өзіне үнемі қолдау біл­діріп, игі істердің басы-қасында жүр­гендерге алғыс айтуды да ұмыт­пайды. «Бірінші кезекте анама алғыс айтқым келеді. Анам шахматқа баулып қана қоймай, кез келген жағдайда менің қасымнан табыла білді. Қазір ол менің менеджерім әрі психологым. Анамыздың қамқор болуымен шахматтан бөлек, біз музыка мектебін бітірдік. Айнұр скрипка, Арсен домбыра, мен фортепиано бойынша білім алдық. Анам бізді үнемі үлкенге ізет көрсетуге, адамдарды сыйлауға, уақытты үнемдеп, денсаулықты күту­ге тәрбиеледі. Айнұр мен Арсен қазір жұмыс істейді, өмірден өз орындарын тапты. Жанкүйерлеріме де алғысым шексіз».

Әдетте елімізде спорт түрі­нен, пән­дік олимпиадалардан жеңімпаз атан­ғандарға көптеген оқу орындары тарапынан грант ұсынылады. Мұндай ұсыныстардың Ди­на­раға бірнешеуі түсіпті. Алайда ол Ресей жоғары оқу орнына таңдау жасапты: «Екатеринбургтегі Орал мемлекеттік тау-кен универ­ситетінде қашық­тықтан дәріс алу карьерама қолайлы болды. Шахматпен шұғылдануыма еш кедергі келтірмейтініне көз жеткізгеннен кейін, осы университетті таңдадым». 

Динара өмірін шахматпен байланыстыра отырып, адам­дарға, жақын­дарына көмек­тессем деген бала кездегі арм­анын бір мезет те естен шығар­ған емес. Оның осы арманы бүгінде жүзеге асып жатыр. «Мен ЮНИСЕФ-тің Қазақстандағы Ұлттық ізгі ниет елшісі болып тағайындалдым. Іргелі ұйым­ның арқасында балалар­дың құқықтары туралы көп тың мәлімет аламын. Олар­­дың арасында ерекше қажет­­ті­ліктері бар балалар, қыл­мыс құрбанына немесе куәге­ріне айналғандар, тіпті өз от­ба­сында қатыгездікке душар бол­ған балалар бар. Мен со­лар­­дың құқықтарын қорғауға өз үле­сімді қосамын деп үміт­тене­мін», дейді әлем чемпионы. 

Динара іргелі ұйымның елшісі ретінде қайырымдылық шараларын өткізіп тұратынын жеткізді: «Шах­мат­тың еліміз­де қарқынды дамып келе жатқаны мені қуантады. Елде көптеген шах­мат мектептері мен орталықтар ашылып жатыр, оған жастар көбірек тартылуда. Енді ЮНИСЕФ-тің ізгі ниет елшісі ретінде саламатты өмір салтын насихаттай жүріп, зиялы ұрпақты тәрбиелеуге тырысамын. Сондықтан еліміздің барлық өңірінде шахмат бойынша клубтар мен мектептер ашып, балаларға арналған қайырымдылық турнирлері мен іс-шараларды өткізуге атсалысамын».

Талантты адам кез келген салада талантты болады емес пе. Біздің кейіпкерімізді де солардың қатарына қосу­ға болады. Ол шахматтан бөлек жүзу, көркем гимнастика және теннис сияқты спорт түрлерімен де шұғыл­дан­ады. Оның алты тілді мең­гер­генінің өзі неге тұрады! «Кітап оқы­ғанды жанымдай жақсы көремін. Кітап қызық болса, қысқа ғана уақытта оқып шығамын», деген гроссмейстер шетел жазушыларының шығармаларымен көбірек танысу үшін тіл үйрену үстінде екенін айтты. «Бүгінде қазақ, орыс және ағылшын тілдерінен бөлек, корей тілінде еркін сөйлеймін. Француз және араб тілдерін үйрену үстіндемін. Корей тілін үйренудегі басты себеп, атал­ған елді ерекше құрметтеймін. Олардың салт-дәс­т­үрі, ұлттық тағамдары қатты ұнай­ды. Француз тілі әдемі естілетін әрі нә­зік тіл. Оны меңгеру арқылы мен сол елдің жазушыларының еңбектерін аудар­масыз оқығым келеді».

Рамазанның қызы Динара «Адам өзін үздіксіз жетілдіріп отыруы керек» деп есептейді. «Күн сайын өзіме жақ­сы аура қалыптастырғым келеді. Тіл үйренуге, музыка тыңдауға, кі­тап­тар оқуға тырысамын. Осындай із­де­ністер маған жаңа белестерге жету­ге көп көмегін тигізді. Нәтижесінде, «Шах­мат­тағы алғашқы қадам» («Первые шаги в шахматах») атты кітабым жа­рық көрді. Бұл кітапта шахмат әлеміне қа­­лай келгенім, жетістікке же­ту үшін қандай қадамдарға бар­ғаным баяндалады. Феде­ра­­цияның қолдауымен шыға­рыл­ған бұл еңбегім шахмат әлеміне енді қадам басқан өрендерге арналады».

Адамды арман алға жете­­­лейтіні сөз­сіз. Әлем чем­­пио­нының алдында да асқа­ралы белестер тұр. «Ал­дағы уа­қытта мықты шах­мат­шы әйел­дер­дің TOP-10-на кіретініме сенім­дімін. Сонымен қатар әлем чемпионатында жеңіске жетіп, алтын тәжді Қазақстанға алып келсем деймін. Осы биікті бағын­дырып, Астананың, қазақ қыздарының деңгейін әлемге әйгілі ететін күн де алыс емес екенін ішкі түйсігім сезеді».

P.S. Алтын тәж демекші, Динара есімі – араб тілінде «алтын динар» дегенді білді­реді. Олай болса, шах­мат әлемінің «Алтыны» алтын тәжді Астанаға әкеледі деген сенім­деміз. «Алтын» қыз, алтын тәж һәм Астана. Үштіктің үйлесімі Алаштың рухын тағы да асқақтатары сөзсіз.

Алмас МАНАП,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.02.2019

Елбасы Сауд Арабиясының Королімен телефон арқылы сөйлесті

20.02.2019

Елбасы «Самұрық-Қазына» акционерлік қоғамы басқармасының төрағасы Ахметжан Есімовті қабылдады

20.02.2019

Жас журналистер клубы құрылды

20.02.2019

Алексей Луценко тағы да топ жарды

20.02.2019

«Амурға» әліміз жетпеді

20.02.2019

Асанәлі Әшімов: «Театрды ашудағы мақсатым – талантты жастарды қолдау»

20.02.2019

Бақыт Сұлтанов автобус паркін жаңарту жоспарлары туралы айтып берді

20.02.2019

Қарағанды облысында 2 күнде 41 жол-көлік оқиғасы тіркелді

20.02.2019

Бейсенбі күні Қостанай облысы мен СҚО-да дауылды ескерту жарияланды

20.02.2019

Тілсіз жаудан зардап шеккен отбасыға тәртіп сақшылары көмектесті

20.02.2019

Ақмола облысының 5 ауданында «Еnglish for jastar» жобасы жалғасатын болады

20.02.2019

Бурабайда қысқы президенттік көпсайыстан облыстық біріншілік өтті

20.02.2019

Көкшетауда «Бояулар құпиясы» жас суретшілер байқауы өткізілді

20.02.2019

Еліміз Иранға 42 тонна сиыр етін экспорттайды

20.02.2019

Қарағандыда жемқорлық құқық бұзушылықтар бойынша брифинг өтті

20.02.2019

Алматыда ережесіз жекпе-жектен жарыс өтеді

20.02.2019

Ақтөбе облысында «Агрогектар» жобасы жүзеге асырылуда

20.02.2019

Қырғыз Республикасынан кіргізілетін өнімдерге шектеу қойылмақ

20.02.2019

Мемлекеттік қызметшілер декларациясын тапсыру мерзімі 31 наурызда аяқталады

20.02.2019

Астанада кәсіпкерлер мен инноваторларды біріктіретін алаң ашылады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу