Михаил Максимов. Экономиканың өсуіне бағаны тұрақтандыру арқылы қол жеткізу

Сарапшылар Қазақстан Ұлттық Банкі өз мандаты шеңберінде функцияларын сәтті орындауда деп санайды.

Егемен Қазақстан
10.08.2018 9329
2

Дәліз шеңберінде

«Қазақстан Республикасы ақша-кредит саясатының 2018 жылға арналған негізгі бағыттарында» Ұлт­тық Банктің заңнамалық тұрғыдан бекітілген негізгі мақсаты елде баға тұрақтылығын қамтамасыз ету болып табылады делінген. Реттеуші төмен әрі болжам жасауға болатын инфляцияны қамтамасыз ете отырып, ол экономикадағы ресурстарды тиімді бөлуге және экономика­ның өсуінің орнықты қарқынын қамтамасыз етуге ықпал етеді деп санайды. Бағалар тұрақтылығы азаматтардың әл-ауқатына қолдау көрсетуге, үй шаруашылықтары мен кәсіпорындарға жинақ ақша мен инвестициялау туралы шешімдерді жоспарлы түрде ұзақ мерзімге қабыл­­дауға мүмкіндік бере отырып, белгісіздікті төмендететіндігі белгілі.

Инфляция қарқыны төмен болған кезде кәсіпкерлердің болашаққа деген сенімділігі арта түседі, шыға­сы­­лары азаяды және тиісінше, бизнес­ті дамыту және өндірістік мүм­кін­діктерді кеңейту туралы бас­қару шешімдері қабылданады, бұл, нәти­жесінде, ұзақ мерзімді ин­вес­ти­ция­лардың ұлғаюына және эко­но­миканың теңгерімді дамуы­на ықпал етеді. Міне, сондықтан да Ұлттық Банк бірінші дәрежелі мін­дет ретінде өз алдына инфляцияны төмен деңгейде ұстап тұру, сондай-ақ оның құбылмалылығын азайту міндетін қояды.

Жоғарыда жазылғандардың негізінде, реттеуші жұмысының тиімділігін талдауды экономикадағы баға деңгейін қарастырудан бастау қажет. Бұған дейін хабарланғандай, 2018 жылдан бастап Ұлттық Банк инфляцияны даму деңгейі салыстырылатын елдердегі көрсеткіштерге дейін жеткізу мақсатында ол бойын­ша нысаналы бағдарларды ке­зең-кезеңімен төмендете бастады. Мәсе­лен, 2018 жылға инфляция бо­йын­ша нысаналы дәліз 5-7%, 2019 жылғы – 4-6% шегінде айқындалған, 2020 жылдан бастап және одан кейінгі жылдары инфляция бойынша бағдар төмен, бірақ 4%-ға жақын деңгейде айқындалған.

Көріп отырғанымыздай, жыл­дың басынан бері жылдық инфляция Ұлттық Банктің нысаналы дәлізі­нің шегінде бола отырып, біртін­деп төмендеуде. Егер 2017 жылғы желтоқсанда жылдық инфляция деңгейі 7,1% болса, маусымның қорытындысы бойынша 5,9%-ға дейін төмендеді. Осылайша, инфляция 2015 жылғы қазаннан бергі ең төменгі мәніне жетті.

Сонымен бірге реттеушінің есеп­теріне сәйкес инфляциялық күту­­лердің тұрақты серпіні және ха­лық­тың инфляцияны қабылдауы жақ­саруы байқалады. Ұлттық Банк­те девальвациялық күтулердің төмен­деуі және жинақтау валютасын таңдау кезіндегі айқындаушы фактор ретінде айырбастау бағамы рөлінің азайғанын атап өтеді. Мұны экономиканы долларсызданды­ру процесінің жалғасқаны көрсе­тіп отыр – теңгемен депозиттер көлем­і ағымдағы жылғы бірінші жар­ты­жылдықта 8,1%ға ұлғай­ды, ал шетел валютасында 5%-ға төмен­­деді. Инфляциялық процес­тер­дің баяулауы және сыртқы нарық­тар­дағы және сауда әріптес елдердегі жағымды үрдістер аясында Ұлттық Банк базалық мөлшер­лемені жарты жылдың ішінде 10,25%-дан 9%-ға дейін төрт рет төмен­детті. Өз кезегінде Ұлттық Банк­тің ақша нары­ғындағы операция­лары тар­геттелетін TONIA мөлшер­лемесін пайыздық дәліз шегінің ішінде сақтауға мүмкіндік береді.

Қазақстан қаржыгерлері қауым­дастығының (ҚҚҚ) Басқарушы директоры Павел Афанасьев базалық мөлшерлеме бұрынғы деңгейде сақталып, ақша-кредит саясаты қатаңырақ болған жағдайда инфляция одан әрі күштірек төмендеген, бірақ елдегі кредиттік ресурстың нақты құны біртіндеп өскен болар еді деп санайды.

«Экономика субъектілері актив­тері мен капиталының рента­­бель­ділігі төмен не орнықсыз болған жағдайда бұл кәсіпорын­дар­дың қаржылық жай-күйіне қосым­ша қысым көрсеткен болар еді. Осылайша, орталық банк өз құзы­ретінің шегінде мақсатта­рын айтар­лықтай сенімді ұстап отыр», деп түсіндірді «Егемен Қазақстанның» өтініші бойынша реттеушінің бірін­ші жартыжылдықтағы жұмы­сын Павел Афанасьев.

Өз кезегінде қаржы консультанты Расул Рысмамбетов Ұлт­тық Банктің бірінші жартыжылдық­та ақша-кредит саясатында мәлім­дел­ген басымдықтарды ұстанғанын және «инфляцияны маусымның қоры­­­тын­­дысы бойынша 5,9%-ға д­ейін ­жет­­кізе отырып, өзін толығы­мен бол­жанғандай ұстағанын» атап өтті.

Ұлттық Банктің болжамы бо­йынша, Brent маркалы мұнай бағасы бір баррель үшін 60 АҚШ доллары болатын базалық сценарий жағдайында Қазақстанда инфляция 2018 жылы нысаналы 5-7% дәліз аралығында болады, ал 2019 жылы 4-6%-дық жаңа нысаналы дәлізге біртіндеп кіреді.

Ұлттық Банктің Зерттеулер және статистика департаментінің директоры Виталий Тутушкиннің ақпараты бойынша инфляция үшін қысқа мерзімді сипаттағы тәуекелдер АҚШ доллары бағамының серпі­німен, азық-түліктің әлемдік баға­сының өсуімен, 2018 жылдың бірін­ші жартыжылдығында байқал­ған өңдеуші өнеркәсіптегі бағалар­дың жылдық өсуімен, өңдеуші өнер­кәсіптегі бағалардың салыстырмалы түрде жоғары өсу қарқыны­ның сақталуымен, Ресей Федерация­сындағы инфляциялық процестердің ықтимал жылдамдауымен байланыс­ты сыртқы инфляциялық аяның нашар­лауымен, сондай-ақ сыртқы моне­тарлық жағдайлардың қатаң­дануымен байланысты. Орта мерзім­д­і перспективада ішкі бюджет шы­ғыс­тарының артуы, ұсыныс нары­ғын­дағы ықтимал күйзелістер, сон­дай-ақ экономиканың сыртқы күй­зеліс­терге ұшырауына негіз бола­тын оның әртараптануының төмен­дігі инфляцияның тәуекелдері болады.

«Мұндай күйзелістердің жиналып не жеке-жеке іске асуы, сон­дай-ақ әлемдік бағалардың база­лық сценарийде айқындалған деңгейден айтарлықтай төмендеуі инфляцияның нысаналы дәлізден шығып кетуі­не әкеп соғуы мүмкін. Алайда мұндай даму сценарийінің іске асырылу ықтималдығы төмен», деп атап өтті «Егемен Қазақстанға» берген түсінік­темесінде Виталий Тутушкин.

Павел Афанасьев сыртқы талаптармен салыстырғанда елдің тікелей ықпал ету аймағындағы фактор ретінде ішкі экономиканы дамыту қажеттілігі туралы пікірмен келіседі.

«Тәуекел-факторлары бұрын­ғысынша қалуда. Қазақстан көбіне сыртқы конъюнктураның талап­тарын қабылдайды. Әңгіме, әрине, мұнай бағасы, жақын әріптес­тердің ұлттық валюталары, сауда балансы жайында. Егер біз осы экзогенді факторларға ықпал ете алмайтын болсақ, ішкі экономикамызды, бюджетті, салықтарды, мөлшерлемелерді теңгеріп, дамытуымыз, еліміз кез келген сыртқы күйзелістерге қарсы тұра алуы үшін бизнеске қолдау көрсетуіміз қажет»,  деп атап өтті ол.

Расул Рысмамбетов әлеуетті тұр­ғы­дан инфляция деңгейін белгі­лен­ген дәліз шегінен шығаратын факторлар туралы айта келіп, еліміз экспорттайтын шикізат бағасының ықтимал құлдырауымен, сондай-ақ әріптес елдер экономикасындағы қиындықтармен қатар мемлекеттік шығыстардың ұлғаюымен байланыс­ты тәуекелдерге де көңіл аударады.

«Демек егер үкімет шығыстарды белсенді түрде ұлғайтатын болса, Ұлттық Банк инфляцияны дәліз шегінде ұстап тұра алмайды», дейді сарапшы.

Сонымен қатар «Аспандау» ғылыми-білім беру қорының президенті Қанат Нұров біздің басы­лы­мымызға берген түсінікте­месінде инфляцияның дәліз шегінен шығу тәуекелдері жоқ деп атап өтті, себебі «Ұлттық Банк әзірге өз ноттары бойынша «ақша қалқанын», өзге инфл­я­циялық факторлардың бар­­лығы да бақылауында болмаса да то­лық­­тай бақылауында ұстап отыр».

«Менің экономикалық көзқара­сым консервативті болуы да мүмкін, бірақ мен қандай да болмасын себеппен шығарылғанына қарамастан, ІЖӨ-нің ұлттық валюта эмиссиясынан өсімімен қамтамасыз етілмеген факторлардан басқа инфляциялық факторларды көріп отырғаным жоқ. ІЖМ немесе азық-түлік бағасы өсуі де, ауытқуы да мүмкін, бірақ халық шаруашылығының нақты салаларындағы бағалардың өсуі жалпы алғанда теңгенің сатып алу қабілетінің төмендеуіне емес, олардың теңгерімсіздігіне әкеп соғуы мүмкін. Инфляция үшін теңге­нің әдейі, саяси деңгейде әлеу­мет­тік және өзге коммерциялық емес қажет­тіліктерге, сондай-ақ теңге­нің айырбастау бағамының нығаюы­на шамадан тыс қолдау көрсетуге шығарылуы қажет. Бұл жағынан алғанда шетел валютасын елдің ішінде жұмсағаннан гөрі мемлекет эконо­микасы үшін оны Ұлттық қорда жинақ­тау айтарлықтай жақсы», деп атап өтті ол.

Павел Афанасьев Ұлттық Банк жұмы­сының тиімділігі фискал­дық саясатқа да, Үкіметтің іс-қимыл­дарына да өте тәуелді екенін еске түсіреді.

«Мәселен, егер елдің бюджеті аяқ астынан төмендеу тұрғысынан қысым көре бастаса не салықтық түсім­дердің баяулауы байқалса, шығыс­тарды (ал бұл экономикаға тіке­лей әсер ететін әлеуметтік қам­сыз­дандыру, денсаулық сақтау, білім беру, қорғаныс салалары және т.б.) не кірістерді (салықтар, трансферттер) оңтайландыру мәселесі туындайды. Қателердің нәтижесі ауыр болуы мүмкін, сондықтан да монетарлық және фискалдық органдардың жұмысы өте теңгерімді әрі үйлесімді болуға тиіс», дейді талдаушы.

Қанат Нұров Ұлттық Банктің ақша-кредит саясатын үкіметтің және экономикалық блок министр­лік­терінің бюджеттік-фискалдық және өзге экономикалық саясаттарымен үйлестірудегі қиындықты қаржы нарығын реттеуші алдындағы негізгі қатерлер ретінде атап өтті.

«Ұлттық Банк өзінің меншікті нот­тарын шығару арқылы бір жағы­нан ақша нарығынан банктерге екінші жағынан Ұлттық қордан «Самұрық-Қазына» АҚ кәсіпорындары және квазисектордың өзге ұйымдары арқылы түсетін бүкіл қысқа мерзімді өтім­ділікті үнемі алып отыруға мәж­­бүр болады», деп атап өтті ол, сон­­дай-ақ соның нәтижесінде «бұл ақша нақты экономикаға кредиттер арқылы түспейтіндігін» айтты.

Қор басшысы Ұлттық Банктің ноттарды емес, ақшаны шығаруға, оны мемлекеттік бағалы қағаздарға, мысалы, Қаржы министрлігінің немесе басқа үкіметтік ұйымдардың қазынашылық және өзге облигация­ларына ғана айырбастау қажет деп санайды.

«Ұлттық валютаның шығарылуы инфляциялық емес, инвестициялық болуға тиіс. Ұлттық Банк жақын уақытта осы стандартты жағдайға өтіп, өзінің рөлін тұтастай алғанда эко­но­­ми­каның өсуінен тыс ұлттық валюта­ның тұрақтылығымен ғана шектей ала ма, жоқ па, оны уақыт көрсе­теді. Инфляцияны ақша масса­сы­н­ың өсіміне барабар теңбе-тең ІЖӨ-нің өсімінің арқасында ғана ұстап тұруға болады. Ұлттық Банк мұны түсінеді, сондықтан да Ұлттық Банк ноттарын шығару практикасы жақын жылдары одан да аз, тіпті болмауы да мүмкін», деп атап өтті сарапшы.

Тәуекелдерден тартына отырып

Ұлттық Банктің ақпараты бо­йынша қазіргі уақытта пайыздық саясаты инфляциялық процестерді реттеу бөлігінде ақылға қонымды тең­герімді және кредиттік ресурс­тардың қолжетімділігін қамтамасыз ету мақсатында нақты көрсеткіш бойынша базалық мөлшерлемені экономиканың ұзақ мерзімді өсу қарқынынан аспайтын деңгейде ұстап тұруға бағытталған. Алай­да бұл жағдай ықтимал проинфля­ция­л­ық тәуекелдер іске асырылған жағдайда өзгеруі мүмкін.

«Ықтимал қатаңдату көрсеткіш бойынша базалық мөлшерлемені неғұрлым жоғары мәнінің есебінен қалыпты түрдегі қатаң ақша-кредит саясатына оралуды білдіреді. Бұл оның номиналдық көрсеткіші бо­йынша өскенін білдіреді деген сөз емес. Мәселен, инфляция дең­гейі төмендеген кезде базалық мөл­шер­лемені бұрынғы деңгейде сақтау жеткілікті шара болып табылады»,  деп түсіндірді Виталий Тутушкин. Ол реттеушінің инфляция деңгейі тұрақсыз болған 2016 жылғы және 2017 жылдың бірінші жартысындағы кезеңде қалыпты түрдегі қатаң ақша-кредит саясатын жүргізгенін еске түсірді. Сол кезде ол жылдық инфляция деңгейін айтарлықтай төмендетіп, қаржы нарығын тұрақтандыруға мүмкіндік берді.

«Біз экономиканы үнемі назарда ұстап отырамыз. Біздің негізгі мақ­сатымыз – инфляцияны қабыл­данған нысаналы бағдар­ларға сәйкес төмендету. Осыған бай­ланысты базалық мөлшерле­менің деңгейі нарықтарда қалып­та­сатын жағдайларға, макрокөр­сеткіш­тердің, оның ішінде инфля­ция­ның нақты және болжамды серпініне, сондай-ақ халық пен бизнестің инфляциялық және девальвациялық күтулеріне байланысты белгіленетін болады», дейді Ұлттық Банк өкілі.

ҚҚҚ өкілі Павел Афанасьев қатаң ақша-кредит саясатының оппо­ненттерінің де, пропонент­терінің де бар екенін еске салады. Оппоненттер кредиттік ресурс­тар­дың құнын және экономиканы ақшамен ынталандыруды төмендетуді қол­дайды. Ал пропоненттер бұл қай­тадан инфляцияға, ақша агрегат­тары­ның өсуіне, валютаның құнсыз­дануына және т.б. әкеп соғады деп болжайды.

«Айтпақшы, аздаған үшінші тарап – мемлекеттің экономикаға мүлдем қатыспауын, яғни «мөлшер­лемені де, бағамды да және т.б. нарық өзі белгілесін» дейтіндер бар, бұл қысқа мерзімде күйзеліске әкеп соғады, бірақ экономиканы мем­ле­кеттің қатысуынан болатын тиімсіздік пен бұрмалаудан «тазартады». Бұл, әрине, радикалды пікір, бірақ оның өз дәлелі бар», деп атап өтті сарапшы.

Расул Рысмамбетовтің пікі­рінше, күрделі экономикалық ахуал Ұлттық Банк үшін ең үлкен сын болады.

«Республика Үкіметі жүзеге асырғысы келетін құрылымдық реформалар барлық кезде бірдей сәтті бола бермейді, сондықтан да Ұлттық Банк экономиканың өсуіне ішінара сенім артады. Яғни Ұлттық Банктен банк жүйесіндегі дағдарыс кезінде экономиканы ұзақ арзан ақшамен қамтамасыз ету күтіледі. Бұл ҚРҰБ-ның баға тұрақтылығын қамтамасыз ету жөніндегі мандатына қайшы келеді, себебі жүйедегі арзан ақша қандай көлемде болмасын көп ұзамай теңгенің шетел валюталарына қатысты бағамының құлдырауына және бағаның өсуіне әкеп соғады», дейді ол.

Еркін стильде өзгеру

2015 жылдың тамызынан бері Ұлттық Банктің айырбастау баға­мын таргеттеуден бас тарту туралы жариялағанына және тең­гені еркін өзгеруге жібергеніне қара­мас­тан, реттеуші объективті фак­торларға қатысты болмайтын күрт құ­был­малылыққа жол бермеу мақ­сатында нақты өктемдіктер жүр­гізу құқығын сақтап қалды. Ұлт­тық Банк басшысы Данияр Ақышев өзі басқаратын ведомство бұрын болғандай, экономикадағы теңгерімсіздік жинақталып қалмас үшін теңгенің нығаюының немесе әлсіреуінің іргелі факторларына кедергі келтірмейтінін бірнеше рет мәлімдеген болатын.

Бірінші жартыжылдықтың со­ңын­­да байқалған теңгенің әлсі­реуі рес­­пуб­ликаның монетарлық билік­терінің қолы жетпейтін жаһандық үрдісіне жауап қатудың мысалы болды.

«Теңгенің әлсіреуінің негізгі факторы Американың АҚШ доллары­ның дамушы елдер валюталарына қатысты жалпы нығаюы және АҚШ ФРЖ пайыздық мөлшерлемесінің ұлғаюы аясында дамушы нарық­тар­дан капиталдың әкетілуі болды. Дамушы нарықтардағы жалпы үрдіс Қазақстанға да әсерін тигізбей қоймады. Ұлттық Банк­тің бейрезиденттердегі ноттары­ның көлемі наурыздағы ең жоғары деңгей 454 млрд. теңгеден маусымда 241 млрд. теңгеге дейін төмендеді. Бейрезиденттер пайдасын белгілеу валюта нарығына тікелей ықпал етті, бұл теңгенің әлсіреу факторларының бірі болды»,  деп түсіндірді Виталий Тутушкин. Ресей рублінің серпіні де теңгенің әлсіреуінің тағы бір факторы болды. АҚШ-тың Ресейге қатысты енгізген санкциялары Ресейден капиталдың әкетілуін күшейтті, бұл Ресей валютасы бағамының әлсіреуіне әкеп соқты, бұл да теңге бағамын қалып­тастыру факторларының бірі болып табылады. Сонымен бірге мұнай бағасының бір баррель үшін 70 АҚШ доллары деңгейінен жоғары деңгейде сақталуы теңгенің айыр­бастау бағамы үшін қолайлы фактор болып табылады.

«Аспандау» қорының басшысы ұлттық валютаның айырбас­тау бағамының соңғы бір жарым тоқсанда бір доллар үшін 320 теңгеден 345 долларға дейін, яғни 8%-ға дерлік құлдырауына да көңіл бөледі. Сонымен бірге ол «егер ФРЖ есепке алу мөлшерлемесінің өсуіне байланысты дамушы елдер­дің барлық валюталары құнсыз­данғанын ескерсек, мұның он­шалық­ты көп емес екенін» атап өтеді.

«Бұл жағынан алғанда теңге тіпті рубльден де аздап тұрақты болып отыр. Сонымен қатар, егер Ұлттық Банк бас­қармасының жаңа төрағасы лауа­зымына тағайындалғаннан кейін­гі кезеңнің басында теңгенің 310-нан 355-ке дейін дәлелсіз құл­дыра­ғанын еске алсақ, теңгенің соңғы құлдырауын көлемді деп те айтуға болмайды. Жақын айларда эко­но­миканың қазіргі қалыпты жағ­дай­ларында ол 320-300 теңге болып төмендеуі тиіс, ол кезде теңге­нің «еркін өзгермелі айырбастау ба­ғамын» (ЕӨАБ) ықпал етудің басқа одан да тікелей құрал­дарымен емес, ақша-кредит сая­саты арқылы рет­теу бөлігінде Ұлт­тық Банктің дұрыс шешім қабыл­­дағанын мойын­дау қажет», деп тал­қы­лайды экономист.

Расул Рысмамбетов Ұлттық Банктің 2015 жылы теңгенің еркін өзгер­мелі айырбастау бағамына көшу тура­лы шешімінің «өте сәтсіз бол­ғанын, себебі толық басқарыла­тын және болжанатын бағам өте құбылмалы бағамға ауысқанын» еске түсіреді. Алайда, оның айтуынша, бағам белгілі бір дәлізде белгіленген кезде және Ұлттық Банк биржада ұсақ, бірақ тиімді өктемдіктер жүргізген кезде бұл қаржылық жоспарлауды неғұрлым болжамды етіп жасауға көмектесті.

«Инфляцияның біртіндеп төмендеу фактісінің өзі Ұлттық Банкте жоспарының бар екенін және ол қисынды түрде жүзеге асырылып жатқанын дәлелдейді. Ірі макроэкономикалық өзгерістерді Ұлттық Банк оқшаулай алмайды, алайда әзірге бағам мен инфляция болжам жасауға болатын өлшемдер шегінде. Әрине, импорт үлесінің жоғары болуы, бағамның аздаған осылай құбылуының өзі бірқатар бизнес-сегменттер үшін ауыр болады, бірақ Ұлттық Банк бағам мен инфляцияны болжамды болу үшін өзінің құралдары мен мандатын барынша пайдалануда деп ойлаймын», деп атап өтеді қаржы консультанты.

Өз кезегінде Павел Афанасьев 2015 жылы Қазақстан өз тарихында төртінші рет «шартты түрдегі еркін өзгермелі валюта нарығы» режіміне өткендігін еске түсірді.

«Неге шартты түрде? Себебі орталық банк құбылмалы­лық жоғары болған кезде өктемдікті бәрібір жүзеге асыра алады. Мұндай реттеу қисынды, себебі ҚР ҰБ реттеуші болып табылады және өзінің экономикада баға тұрақтылығын қамтамасыз ету жөніндегі мандаты шегінде жұмыс істейді. Бұл режимнің негізгі ерекшелігі ҚР ҰБ-ның айырбас­тау бағамын емес, инфляцияны таргеттеуінде, сондай-ақ өтімділікті реттеу үшін қысқа мерзімді ноттардан, ақша нарығында қамтамасыз ету ретінде мемлекеттік бағалы қағаздарды не АҚШ долларын пайдалана отырып жүргізілетін операциялардан тұратын құралдарды кеңінен пайдаланады», дейді ҚҚҚ өкілі. Оның айтуынша, базалық мөлшерлемені және тиісті дәлізді белгілеу жоғарыда аталған құралдар бойынша мөлшерлемелер өзгеретін және орталық банк өз мақсаттарына жету үшін жеткілікті деп санайтын диапазонды айқындайды.

«Аспандау» қорының басшысы Ұлттық Банк жұмысының одан әрі ашық бола бастағанына тоқталды, алайда реттеуші бұл бағытта бұдан да әрі жұмыс істеуіне болады деп санайды.

«Ұлттық Банк қазір бұрынғыдан ашығырақ бола түсті, бірақ ол өзі­нің ақша-кредит және валюта­лық-қаржы саясаттарының негіз­гі элементтерін бұдан да ертерек мәлімдегенде, мысалы, теңгенің айырбастау бағамының неге және не арқылы тәуелді екендігін және т.б. айтқанда, отандық кәсіпкерлер өз инвестицияларын ұлттық экономикаға жоспарлауы, банктердің оларды кредиттеуі айтарлықтай жеңіл болған болар еді. Ұлттық Банк әзірге мұндай қан­дай да бір ұзақ мерзімді мәлім­деме­лер жасағысы және сол арқылы өзі­нің экономикаға қатысты билік ету өкілеттіктерін шектегісі келмейді»,  дейді Қанат Нұров.

Сонымен бірге реттеушінің сая­саты туралы толық ақпараттың болмауына қарамастан, сарапшы оның жұмыс нәтижесінің көрініп отырғанын атап өтеді.

«Ұлттық Банктің базалық мөлшер­лемесі 9%-ға дейін төменде­тілген, инфляция 6%-дан төмен, ЕДБ депозиттік базасы, яғни олардың кредиттік әлеуеті – жартысы дерлік долларсыздандырылған. Жалпы алғанда, Ұлттық Банктің жаңа басшылығы үшін бұл жаман нәтиже емес. Әрине қателері де бар, мысалы – валюталық депозиттер бо­йынша пайыздық мөлшерлемелердің сыртқы нарықтан төмен болуы, бұл капиталдың әкетілуінің ұлғаюына әкеп соқты, дегенмен жұмыс істемеген адам ғана қателеспейді», деп санайды қор басшысы.

Сонымен бірге ол Ұлттық Банк мандатында көзделген белгілі бір өктемдіктерді жүзеге асыра отырып реттеушінің теңгеге көбірек қолдау көрсете алатындығы туралы пікір білдірді.

«Ұлттық Банктің валюта нары­ғын­дағы алыпсатарлықтың әсерінен болатын күрт ауытқуларды реттеуге бағытталған, сирек жүргізетін өктем­діктері, егер басқа да тең жағ­дайда, алыпсатарлық ұлттық валютаға деген сенімнің пайдасына бағытталатындай етіп, теңгенің әлсіреуінен гөрі жиі әрі көбірек нығаюына әсер ететіндей нәтиже берсе, онда ақша нарығының «ұзақ ақшаның» болатынына деген сенімділігі болар еді деп санаймын. Ол кезде «талап еткенге дейінгі» деп аталатын депозиттер де ұзақ мерзімді болып, табысты кәсіпкерлер де көбірек болған болар еді және кредит берілетіндер, оның ішінде Ұлттық қордың қаражаты есебінен кредиттелетіндер де табылар еді», деп санайды сарапшы.

Тіпті осындай дұрыс ниетпен де теңгеге қолдау көрсетуге қарсы Ұлттық Банк жаһандық үрдістерге мойынсұнбау туралы мәлімдеуін жалғастыруда. Қазіргі уақытта реттеу­шінің түсіндіруінше, айырбастау бағамы ішкі, сол сияқты сыртқы сипаттағы, түрлі бағыттағы бірқатар факторлардың ықпалымен қалыптасуда, оның қайсысы басым болатындығын уақыт қана көрсетеді.

Инвестицияларға арналған терезе

Қорытындылай келе шілденің соңында келген жақсы хабарды атап өткіміз келеді. Ұлттық Банк Қазақстан Республикасының мемлекеттік бағалы қағаздарын (МБҚ) Clearstream халықаралық есеп айырысу жүйесінде есепке алынатын бағалы қағаздар тізіміне енгізу жөніндегі жобаның сәтті іске асырылғанын хабарлады. Басқаша айтқанда, Қазақстанның МБҚ халықаралық инвесторлардың кең тобы үшін қолжетімді болады, бұл өз кезегінде қосымша портфельдік инвестициялардың келуін қамтамасыз етеді.

«Қазақстан Республикасы­ның мемлекеттік бағалы қағаз­дары бойынша есеп айырысуды Clearstream жүйесі арқылы жүзеге асыру мүм­кіндігі халықаралық инвесторлардың Қазақстан қор нарығына келуін айтарлықтай жеңілдетеді. Жобаны іске асыру Қазақстандағы қаржы нарығын дамытудағы жаңа кезең болып табылады», деп түсінікте­ме берді Қазақстан Ұлттық Банкі Моне­тар­лық операциялар департаментінің директоры Әлия Молдабекова.

Көптен күткен оқиғаны сарапшылар қоғамдастығы да қуана қарсы алды. Мәселен, экономист Алмас Чукин әлеуметтік желілердегі өз тү­сі­нік­темесінде мұны «аздаған револю­ция немесе теңгенің қайта дүниеге келуі» деп атады. «(…) енді Қазақ­станның барлық бағалы қағаздары халықаралық тауар болды. Әлемдегі кез келген брокер кез келген клиентке ел үкіметінің, Ұлт­тық Банктің, Самұрықтың, Қазақ­т­еле­комның немесе KASE-де лис­тинг шығарған кез келген Снабсбыт­трестің облигацияларын тез арада сатып ала алады немесе сатады. Бұл өте тамаша. Бұл халық­аралық капиталды тарту үшін керемет жол ашады», деп жазады ол. Сарапшының пікірінше, қазақ­стандық эмитенттердің борыш­тық құралдары көлемінің көп, кіріс­тілігінің жоғары болуына және елдер бойынша рейтингілерінің жоғары болуына байланысты оларға шетелдік инвесторлар көбірек қызығушылық танытуы мүмкін.

«Енді мен елімізге инвестициялар мен борыштық бағалы қағаз­дар түріндегі валюталардың айтар­лық­тай көп көлемі келеді деп сенемін. Бұл өте жақсы. Бағам реттеледі, қарыз алу құны одан әрі төмендейді. Бірақ онымен де жұмыс істей білу қажет. Кеткенінен келгені көп болу керек және ең бастысы ол бас­қары­ла­тын режімде болуы тиіс. Көп бол­са, түк шықпайтынын 2002-2008 жылдары біз еуробондтар түрінде бастан кешірдік», деп атап өтті ол.

Алмас Чукиннің пікірінше, әлем­дік экономиканың өсуі, еліміз­дің сау­да балансы профицитінің өсуі және басқа да жағымды фактор­лар­дың аясында егер Қазақстан валютасы үшін әлсіздік факторы болып табылатын Ресей рублі әлсіремесе, теңгенің нығаю әлеуеті бар.

Михаил Максимов

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

15.12.2018

Тәуелсіздік күніне орай бірқатар қазақстандық дипломаттар мемлекеттік наградалармен марапатталды

15.12.2018

Денис Теннің өліміне қатысты іс сотқа жіберілді

15.12.2018

Димаштың келесі жеке концерті Мәскеуде өтеді

15.12.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан Тәуелсіздік күніне арналған салтанатты жиынға қатысты

15.12.2018

Шет ел басшылары Президент пен қазақстандықтарды Тәуелсіздік мерекесімен құттықтауда

15.12.2018

Америкалық баскетболшы Энтони Клеммонс Қазақстан азаматтығын алды

15.12.2018

Ғалымбек Кенжебаев бокстан Қазақстан құрамасының бас бапкері болып тағайындалды

15.12.2018

Астанада гидроцефалияға шалдыққан балаға ота сәтті жасалды

15.12.2018

Талдықорғанда неонаталды хирургия орталығы ашылды

15.12.2018

Қостанайда көп қабатты үйдегі бір пәтер өртеніп, екі адам қаза болды

15.12.2018

15 желтоқсанға арналған ауа райы болжамы

14.12.2018

Атырауда қысым тетіктерін шығаратын Қазақстандағы алғашқы кәсіпорын ашылды

14.12.2018

Сенат комитетінде «Табиғи монополиялар туралы» заң жобасы қаралды

14.12.2018

Атырауда жаңа мамандандырылған ХҚКО ашылды

14.12.2018

С.Әкелеев: Бекболат Тілеухан мен Айгүл Қосанованың дауысын мен қойғам

14.12.2018

​БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің мүшелері Астана форматындағы Сирияаралық келіссөздерді мойындады

14.12.2018

Бақытжан Сағынтаев мемлекеттік қызметкерлер мен ұлттық компаниялардың қызметкерлеріне марапаттар табыстады

14.12.2018

Қазақстан Президенті мемлекеттік наградалар мен сыйлықтар тапсыру рәсіміне қатысты

14.12.2018

ШҚО Аягөз қаласында 600 орындық мектеп ашылды

14.12.2018

Қызылорда облысының әкімі Қ.Көшербаев кәсіпкерлермен кездесті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Baılyq jasaýshy sala

Árbir adam óz úıiniń ishinde qandaı zattar bar ekendigin jáne onyń qaı jerde turǵandyǵyn, qaı shkaftyń ishinde qandaı zattyń jatqandyǵyn, jertólesinde qandaı azyq túrleriniń saqtalyp turǵandyǵyn jaqsy biledi. Sondyqtan eshnársesin shashaý qaldyrmaıdy. Qajetine qaraı paıdalanyp otyrady. Al ózimizdiń ortaq úıimiz – Qazaqstanda qandaı zattar bar ekendigin, ásirese, jerimizdiń astynda qandaı mıneraldyq shıkizat kózderiniń shoǵyrlanǵanyn jáne olardyń qory qandaı ekendigin bilemiz be?

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу