Астанада түркі тіл білімінің өзекті мәселелері талқылануда

Назарбаев университетінің гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар мектебінде ХІХ Халықаралық түркі тіл білімі конференциясы өз жұмысын бастады.

Егемен Қазақстан
18.08.2018 11603
2

17-19 тамыз аралығында өтетін дәстүрлі ғылыми жиын тарихы 1982 жылы Берклиде Калифорния Университетінде басталған болатын, содан бері жетекші университеттерде Стамбулда, Лондонда, Анкарада, Майнцеде, Упсалада, Ізмірде, Сегеде, Оксфордта және басқа да академиялық орталықтарда өткізілген. Жиын екі жыл сайын бір рет, Түркия мен одан тыс жерлердегі университеттер арасында өтіп отырады. Бұл кездесу Орталық Азияда тұңғыш рет өтіп отыр. Упсала университетінің профессоры Эва Чато: «Бұл ғылыми конференция өз тарихында тұңғыш рет түркі әлемінің жүрегінде, алтын қазығында өтіп отыр. Түркі халықтары Еуразия кеңістігінде тарыдай шашылған. Қазақстан сол кеңістіктің тура ортасында орналасқан. Бұл жиын түркі тілдерде сөйлейтін ұлттардың бас қосқан орталығында өтуімен де құнды. Мен өзім, түркі әлемінің орталығына келгеніме аса қуаныштымын», деді.

Түркі академиясының қолдауымен өткен конференцияның ашылу салтанатында сөз сөйлеген академия басшысы Дархан Қыдырәлі Қазақстандағы түркітану ғылымының жаңа кезеңін Халықаралық Түркі академиясының Астанада құрылуымен тікелей байланыстыруға болатынын атап өтіп, түркітану ғылымына еңбек сіңірген ғалымдарға арнайы марапаттар тапсырды.

«Түркі академиясы түркі лингвистикасына байланысты біршама жұмыс атқарды. Экспедицияларын ұйымдастырып, сөздіктер шығардық. Олардың арасында Әмір Нәжіптің ХІV ғасыр түркі тілдерінің тарихи-салыстырмалы төрт томдық сөздігі, Көне түркі сөздігі, «Манас» сөздігі де бар. Сонымен қатар, жойылу қаупі бар түркі тілдеріне байланысты арнайы энциклопедиялық кітап шығарып, ЮНЕСКО-ның штаб пәтерінде үлкен халықаралық жиын өткізді. Биыл түркі лингвистикасы үшін айтулы жыл. Өйткені осыдан 125 жыл бұрын В.Томсен түркі жазуының кілтін тауып, оны дүние жүзіне паш еткен болатын. Содан бері түркология және түркі лингвистика саласында көптеген жұмыстар атқарылып, іргелі еңбектер жазылды. Соның ішінде осында отырған ғалымдардың да еңбектері бар. Біз Томсеннің осы жаңалығына орай жиын өткізіп, арнайы медаль шығарып, түркологияға еңбегі сіңген ғалымдарды марапаттаған болатынбыз. Бүгін де түркі лингвистикасына еңбек сіңіріп жүрген әріптестерімізді осы конференция аясында марапаттасақ деп отырмыз. Бұл біз үшін де – үлкен мәртебе», деді Түркі академиясының басшысы Дархан Қыдырәлі.

Халықаралық Түркі академиясының В.Томсен медалімен Франкфурт университетінің профессоры, қазіргі түркі тілдері мен көне түркі тіліне байланысты іргелі зерттеулерімен түркітану ғылымына ерен еңбек сіңіргені үшін Ирина Невская, А.Мицкевич университетінің профессоры, қырым татарларының және қазақ тілдеріне байланысты зерттеулері үшін Генрик Янковский, ал Түркі академиясының арнайы алтын медалімен Упсала университетінің профессоры, салыстырмалы түркі тіл білімін зерттеуде жетістікке жеткені үшін Эва Чато марапатталды.

Түркі тілдерінің ортақ және жекелеген өзекті мәселелеріне арналған бұл конференция түркітанудағы маңызды ғылыми жиындардың қатарында. Түркі тіл білімінің көне және бүгінгі заңдылықтары ғалымдар үшін аса маңызды болып отыр.

Үш күнгі ғылыми жиын аясында «Сібірдің жойылып бара жатқан түркі тілдерінің құжаттамасы», «Түркі және басқа да трансеуразиялық тілдердегі әртүрлі мәнділік пен реттілік» тақырыптарында семинарлар өтіп жатыр.

Бағашар ТҰРСЫНБАЙҰЛЫ,

Суреттерді түсірген Ерлан Омар

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.02.2019

Гагарин кубогындағы қарсыластар анықталды

23.02.2019

«Алматы марафонының» жүгіру маусымы ашылды

23.02.2019

Түркістанда «Балдәурен-2019» байқауы өтті

23.02.2019

Түркістан: Түлкібас ауданында 6 әлеуметтік дүкен жұмыс істейді

23.02.2019

Атырауда көпбалалы үйлерге улы газды анықтайтын детекторлар тегін орнатылып жатыр

23.02.2019

Бейбіт Атамқұлов Еуропалық Одақтың Орталық Азия бойынша арнайы өкілімен кездесті

23.02.2019

Бектас Бекназаров Молдовадағы сайлауды бақылауға қатысты

23.02.2019

Елшілер институты Қазақстанға отандық жұлдыздардың жанкүйерлерін тартуға жол ашады

23.02.2019

Бүгін еліміздің басым бөлігінде тұман түсіп, көктайғақ болады

23.02.2019

Бадминтоннан әлем кубогі: қазақстандықтар жұптық сында келесі кезеңге өтті

23.02.2019

Юлия Галышева Жапониядағы әлем кубогі кезеңінде қола жүлдегер атанды

23.02.2019

Елордада ашық құдықтар мәселесі қалай шешілуде?

23.02.2019

Астанада әскерге шақырылушыларды медициналық куәландыру мәселелері талқыланды

23.02.2019

Қоғамдық қабылдауда ақтөбеліктердің мыңнан астам мәселесі шешілді

23.02.2019

ТМД құрылысшылары баға белгілеу саласында тәжірибе алмасты

23.02.2019

Жас теміржолшылар республикалық «Jas qanattar»  форумына қатысты

23.02.2019

Қостанай облысында өткен жылы өңдеу өнеркәсібінің өсімі 5,8 процентке артты

23.02.2019

Мақсат - әр тұрғынға отыз шаршы метр баспана беру

23.02.2019

Қызылорда облысы Полиция департаментінің жеке құрамы үшін гарнизондық жиын өтті

23.02.2019

Лондонда қазақстандық боксшы қарсыласын нокаутқа түсірді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу