Көміртексіз болашаққа қадам басқан қала

Дисней әлемінің үйі атанған бұл қала талайдан бері туристер көп баратын мекенге айналған-тұғын. Қазіргі таңда жаңа межені бағындыруға талпынып көміртегі арқылы алынатын энергиядан толық бас тартатын тұңғыш шаһар атанбақ.

Егемен Қазақстан
07.11.2018 1612
2 Эдуард ЛИНСМЕЙР, «Нью-Йорк Таймс». Орландода 3200 үйді қуатпен қамтамасыз ететін күн энергиясы өндіріледі. Суретте: қалалық стансадағы инженер көрсетілген.

Иван ПЕНН, «Нью-Йорк Таймс» – Орландо (АҚШ)

Мұның алғышарттарын қа­ланың әр жеріндегі жаңбырдың суын жинайтын мыңдаған құ­дық­тардан көруге болады. Қал­қы­малы күн панельдері сумен бір­ге көтеріліп, қайта түседі жә­не электр энергиясын стансаға жібереді. 

Осындай мысалдарды қала кө­ше­лерінен де кездестіре аламыз. Электр тоғының орнына кө­­ше шамдарының үстінде күн панель­дері қойылған. Ша­һар­дағы 25 000 шамның 18 000-ға жуы­ғы әл­де­қашан өте тиім­ді сәу­ле шығаратын диодқа алмасты­рыл­ған. 

Тіпті балдырлы көлшіктер де ма­ңыз­ды рөл ойнауы мүмкін. Ресми өкіл­дер осында қала­дағы электр стан­са­лары мен кө­лік­терден шыға­тын кө­мірқышқыл газын атмосфе­раға шығарудың орнына оларды жи­най­тын жүйені сынақтан өткізіп жатыр. 

Орландо климат өзгеруінің әсерімен күресу үшін ерекше ба­ғыт­ты жетілдіріп келеді. Әсі­ресе федералды биліктің шегін­ген жерінде алға қадам басады. Орландо былтыр президент До­нальд Трамп АҚШ-тың Париж келісімінен шығатынын мәлім­дегеннен кейін климаттың жылы­нуына қарсы күресін тоқтат­пай­тынын мәлімдеген америкалық 300 қала мен облыстың қатарында. 

«Біздер, қалалар бастамашы болуымыз қажет. Негізі билік осы жұмысты атқаруы қажет еді, бі­рақ олар қабылдаған әрбір ше­шімі арқылы кері кетіп бара жатқандай», дейді Орландо қала­сының тұрақтылық жөніндегі директоры Крис Кастро. 

Орландо 2050 жылға қа­рай қуат өндіру барысында кө­мір­қышқыл газын шығармауды мақсат етіп отыр. Қала мэрі Бадди Дайер алға қойылған межеге жету үшін әлі де атқарылатын жұ­мыстың көп екенін атап өтеді. «Қоғам ретінде келешекке ба­ғытымызды сәтті айқындадық. Меніңше, 100 пайыздық межеге жету үшін технологиялық тұр­ғыда да жаңашылдық қажет екенін мо­йындаймыз», дейді ол. 

Күн астындағы штат ретінде та­нылған Флоридада күн қуа­тын тиімді пайдаланудың мүм­кін­­дігі мол. 2020 жылға қарай Орлан­до­дағы тұтынылатын энер­гияның 8 па­йызы күннен алынады деп жоспар­ланған. 

Коммуналды қызмет 20 мега­ватт күн энергиясын өндіретін құ­рыл­ғы орнатты. Ол шамамен 3200 үй­ді жарықтандыруға жет­кі­­лік­ті. Сон­дай-ақ шаһардың 280 000-ға жуық тұрғыны қосымша 10 мега­ват­­ты үйлерінің шатырында орна­тыл­ған күн панельдері арқылы алады. 

Ынталандыру ретінде үй иелері электр стансасына жіберген қуат көлеміне лайық жеңілдік алады. Қала билігі су тазалау ор­та­лы­ғының бассейндерінде қалқы­малы күн панельдерін орнатуға ниетті. 

Алайда сарапшылардың ай­ту­ын­ша, күн энергиясы Орлан­до­ның 100 пайыздық межені бағын­дыруына көмектесе алмайды. Мұнда көмір жағудан бө­лі­нетін улы газ жалпы көлемнің 47 пайызын құрайды. Орландоның күн және жел энер­гия­сын қолдануды арт­ты­ру­ға талпынуы қуат жинағыш ба­та­рея­лар­дың маңыздылығын көр­сетеді. Алайда олардың бағасы әлі де қымбат. 

Сонымен қатар кейбіреулер электр стансаларына ғана көңіл бөлу жылыжай газы мәселесінің бір бөлігі ғана екенін айтып, сын­ға алады. 2017 жылы елдегі энер­гия тұтынудың үштен бірі­не жуығы электр тоғы индус­триясына тиесілі болды. АҚШ Энер­гия ақпараты әкімшілігінің мәлі­метіне сай, көлік пен өнеркәсіп тұтынатын энергия жалпы көлемнің жартысын құраған. 

Табиғи газ автобус жүйе­сін қамтамасыз етеді, қоқыс шы­ға­ра­тын көліктерде орнатылған гибрид қозғалтқыш бензин қол­данысын азайтады (Полиция электрмен жүретін мотоциклдерге ауысты). 

Орландоның көліктерге қыз­мет көрсету дүкенінде жанармайды араластырып, жүк көліктерінің паркін қамтамасыз ететін табиғи газ стансасы бар. Кешен пайдаланатын энергиясының 60 пайызын күн қуатынан алады. 

Табиғатты қорғау өкілдері үдерісті бақылап отыр. «100 пайыз таза энергия тұтынуға шешім қабылдаған қоғамға 100 пайыз таза энергия тұтынуына жағдай жасалуы тиіс. Сондықтан көмір және газ жағатын ескі стансалардан бас тартуы керек», дейді Sierra Club-тың (қоршаған ортаны қорғау жөніндегі ұйым – А.А.) директоры лауазымын атқарушы Майкл Бруне. «Сондықтан елдегі қоғам көшбасшылары саясаткерлер мен станса басшылығын осы мақсатты жүзеге асыруға шақырады», дейді ол. 

Мақсатқа жету жолындағы жасалатын осындай үдерістер әлі де көптеген қадамды қажет етеді. «100 пайыздық межеге жақындаған са­йын алдан көптеген сынақ шығады. Келешекте 100 пайыздық нәтиже көрсету жолында қазіргіден де басқаша жағдайға куә болуымыз ықтимал», дейді Эд Смелофф. Ол Калифорниядағы көмірқышқыл газынан ада энергияны қолдайтын Vote Solar ұйымының өкілі.

© 2018 The New York Times News Service

Мақалаларды аударған 

Абай АСАНКЕЛДІҰЛЫ,

Светлана Ғалымжанқызы, 

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.11.2018

Ардақ Әшімбекұлы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы қызметіне тағайындалды

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысының білім беру саласының мамандарымен кездесті

14.11.2018

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі комиссия отырысы өтті

14.11.2018

Елбасы «Астана Бас жоспары» ғылыми-зерттеу жобалық институтында болды

14.11.2018

Үкімет басшысы Жамбыл облысында болды

14.11.2018

Атыраулықтар жалпыұлттық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Қазақстанның бірқатар өңірлерінде Азаматтарға арналған қоғамдық қабылдаулар өтті

14.11.2018

Қ.Тоқаев: Бюджетті қарау кезінде тек мемлекеттік мүдде үстем болуы тиіс

14.11.2018

Африканың Батыс Сахарасында күрделі тапсырмаларды орындады

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысында тағы бірнеше кәсіпорын жалақы өсірді

14.11.2018

Халықаралық балалар шығармашылығы Фестивалінің жеңімпаздары марапатталды

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысының Жәнібек ауылында 40 пәтер пайдалануға берілді

14.11.2018

Елбасы кітапханасы ақтөбелік жоғары оқу орнына 350-ден аса кітап тарту етті

14.11.2018

Алматыда мұғалімнің кәсіби құзыреттілігін қалыптастыру мәселесі талқыланды

14.11.2018

Алматы жұртшылығы жалпыхалықтық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Алматыда «Көшпенділер әуені» атты дәстүрлі орындаушылардың ІІ Республикалық байқауы өтті

14.11.2018

Алматыда дәстүрлі «Болат Тұрлыханов кубогі» өтеді

14.11.2018

Бақытжан Сағынтаев Таразда Халықты жұмыспен қамту орталығына барды

14.11.2018

Асқар Мамин өңіраралық семинар-кеңеске қатысты

14.11.2018

Премьер-Министрге «Смарт-Тараз» және Тараз-Хаб жобалары таныстырылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу