The New York Times. Бүркітші қазақ қызы

The New York Times басылымы Моңғолиядағы бүркітші қазақ қызы туралы көлемді мақала жариялады. Мақаланың қысқаша мазмұнын назарларыңызға ұсынып отырмыз.

Егемен Қазақстан
04.01.2019 12766
2 The New York Times

Баян-Өлгей, Моңғолия - Жұма күні сабақ біткен соң, Заманбол үйіне оралып, үй жұмысын орындап және жасөспірімдерге тән үй жағдайындағы өз міндеттерін атқарады. Ал сенбіде ол атын ерттеп, өзінің үйретілген жыртқыш құсымен қар тауларына бағыт алып, сенімді әріптесімен жабайы аңдарды аулауға бет алады.

Заманбол 14 жастағы бүркітші қыз. Моңғолияның Алтай өлкесін мекен еткен қазақ қызы бұрынғы көшпенді ата-бабаларының ізін жалғап жүрген жастардың бірі. Оның аң аулау қабілеті атасынан берілген. Атасының жанында ол және оның бүркіті тіпті қасқыр да аулайтын.

Атасы оған бүркітпен қалай аң аулау туралы, аспандағы құстарды қалай шақыруға болатынын үйретті. Атасы қайтыс болған соң, ол құсты өз қамқорлығына алды.

- Атамның жолын жалғастырғым келді, - деді Заманбол.

Содан бастап ол құсбегіліктің қыр-сырын терең үйрене бастады. Аңшылар құстары иелерінің дауыстарына үйренуі үшін жиі ән айтады. Ұрғашы бүркіттер еркектеріне қарағанда үлкен және күшті, көбіне аң аулауда қолданылады.

Аң аулау өткен ғасырда жоғалып кетті. Алайда бұл кәсіпті  Батыс Моңғолияның Баян-Өлгей аймағындағы Алтай қазақтары сақтап қалды, онда 400-ге жуық этникалық қазақтар ресми түрде бүркітші ретінде тіркелген. Бұл аймақ көбіне қазақтар әрі мұсылмандар мекендеген Моңғолиядағы жалғыз аймақ.

Қазір Алтайдағы қазақ мәдениеті туралы ақпарат бүкіл әлемге белгілі бола бастады. Бүркітшілер екі күндік Алтын Бүркіт фестиваліне жиналады. 2016 жылы түсірілген бүркітші қыз Айшолпан туралы деректі фильм (2014 жылы осы жарыста жеңген) дүниежүзінің назарын Алтайдың мәдениетіне аударуға көмектесті.

Фестиваль кезінде дала Кеңес дәуірінің машиналарымен, гобелендермен, кітап және шөлмектермен көмкеріледі. Балалар жерде отырып қой сүйектерімен ойнайды. Қазан айында фестивальге келген шетелдік туристер саны 1000-нан астам адамды құрады, деп хабарлады құзырлы органдар.

Кейбір ғалымдар фестиваль мәдениеттің бір түрі ретінде ғана емес, шоу ретінде ғана ұйымдастырылады деп алаңдайды. Бірақ көптеген аңшылар фестивальда өз мұраларын насихаттау тәсілін де  көрсетеді.

Технология бүкіл әлем бойынша ұрпақтар арасындағы алшақтықты кеңейтті, ал Баян-Өлгей де бұдан тыс емес. Бірақ бүркітпен  аң аулау онымен айналысатын адамдар үшін қазақ жастарын үлкендермен байланыстыратын көпір болды.

Заманбол үшін бүркіт оның әжесі мен атасын еске салады, бірақ оның бүгін аңға салатын құсы оған атасынан қалған құсы емес.

Заманбол өзінің бірінші қыранын еркіндікке жібергенде 13 жаста болды. Ол бүркіттің аяғына бау байлап, тауға көтеріліп, онымен қоштасты.

- Мен көңілсіз болдым, бірақ мен оның еркін болғанын қалаймын, - деді Заманбол.

 

Аударған Мәдина ЖӘЛЕЛҚЫЗЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.01.2019

Қостанайда Ақылбек Шаяхметтің шығар­ма­шы­лық кеші өтті

24.01.2019

Астанада британдық қаламгер Ник Филдингпен кездесу өтті

24.01.2019

Сексен деген сеңгірге шығып жатқан Кәмел Жүністегі туралы үзік сыр

24.01.2019

Береке белсендіге бітеді

24.01.2019

Алғашқы қысқы ҰБТ қорытын­дылары шықты

24.01.2019

Маңызды заң жобалары мақұлданды

24.01.2019

ҚХА «Жаңғыру жолы» республикалық жастар қозғалысының үндеуі

24.01.2019

Жалындаған жастардың жарқын жобалары

23.01.2019

Шекара бұзған азамат қаза тапты

23.01.2019

Елбасының Жастар жылының салтанатты ашылуында сөйлеген сөзі

23.01.2019

Мәулен Әшімбаев: Жастар жылында науқаншылдыққа жол бермеуіміз қажет

23.01.2019

Түркістанда «Орта Азия жастарының форумын» өткізу жоспарлануда

23.01.2019

«Жастар жылы» жамбылдық жастарға мол мүмкіндік береді

23.01.2019

Қаржы және бюджет комитетінің Заң жобаларын талқылау бойынша отырысы өтті

23.01.2019

Мәжіліс сот жүйесі мен судьялар мәртебесі туралы конституциялық түзетулерді мақұлдады

23.01.2019

Алматы облысында 1332 әйел онкологиялық есепте тұр

23.01.2019

Сенаторлар Жастар жылын қолдауға бағытталған жұмыстарға кірісті

23.01.2019

Еурокомиссия MasterCard-қа айыппұл салды

23.01.2019

Жылқының қозғалыс аллюры: Аяң түрлері

23.01.2019

Юлия Тимошенко Украина президенті сайлауына қатысатынын мәлімдеді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Adasqandardyń aldy jón, arty soqpaq...

  Bıylǵy qańtarda Qazaqstan óziniń azamattaryn dúnıeniń qaı shetinde bolsa da qorǵaı alatyn irgeli el ekendigin kezekti ret kórsetti. Sırıadaǵy qandy qasapqa soqyr senimniń shyrmaýyndaǵy kúıeýimen birge baryp qalǵan áıelder men jas balalarǵa arnaıy ushaq bólip, alyp keldi. Elbasy N.Nazarbaev óziniń tapsyrmasymen 47 adamnyń, sonyń ishinde 30 balanyń qutqarylǵanyn málimdedi. Qutqarý sharalary «Jýsan» operasıasy» dep atalǵany da jarıa boldy.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу