Жаза-жаза жауыр болған тақырып. Бірақ федерация болсын немесе жергілікті әкімдік жағынан ешқандай қимыл байқалмайды. Дәл қазір Қазақстанда жөні түзу стадионы бар Астана, Алматы, Павлодар қалалары ғана шығар. Қостанай мен Ақтөбедегі стадион мамырға дейін дайын болмайды. Осы жағдай жылда қайталанады. Ширек ғасырда салған жалғыз стадионымыз «Астана-Аренаның» өзі уақытша жөндеуге байланысты жабылып қалды.
Стадиондардың талапқа сай еместігін жиі сынға алатын болгариялық бапкер Станимир Стойлов «Атырау» – «Астана» кездесуінен кейін «әңгімесін» тағы жалғастырды.
– Біз егер Қазақстандағы футболдың ілгері дамығанын қаласақ, жақсы ойын көрсетуді ойласақ, қазіргі ойын өткізіп жүрген футбол алаңдарында ойнауға мүлде болмайтынын ескеруіміз қажет. Біздің клубтар, футбол федерациялары осы туралы ойланулары керек. Маусым басталар тұста бірнеше ай бойы Түркияда, Дубайда кереметтей жасыл алаңда дайындық жұмыстарын өткіземіз. Одан кейін Қазақстанға келіп, сапасы өте төмен қосалқы алаңдарда ойнауға мәжбүрміз. Жалпы, біздегі жағдай өте төмен. Мен бұл мәселені бірінші рет көтеріп отырған жоқпын. Ойыншылардың киім алмастыратын бөлмелеріне, жанкүйерлердің ойын тамашалауына бірінші кезекте жақсы жағдай жасау қажет. Қазақстандағы бірнеше стадионды айтпағанда, барлық қалалардың стадиондарының жағдайы өте төмен. Ұлттық құрама туралы айтамыз, Еуропа алаңдарында лайықты өнер көрсету туралы жоспар құрамыз. Қазақстан ішіндегі стадиондардың сапасын арттырмай, ол туралы айту әлі де ерте, – дейді «Астана» бапкері Станимир Стойлов.
Стойловтың бұл пікірін «Қайрат» клубының президенті Қайрат Боранбаев та қолдайды.
– Бапкер Стойловтың айтқанын қолдаймын. Біз бұл жөнінде бірнеше рет ұсыныс жасадық. Бірақ, әрдайым бізді ешкім тыңдамайды. Егер дамығымыз келсе, футболда қандай да бір жетістікке жетуді көздесек, мұндай алаңдарда ойнауға болмайды. Осындай сапасыз алаңдарда маусым басында ойнап жүрміз. Сондықтан, ҚФФ мен Кәсіпқой футбол лигасына еліміздің барлық қалаларындағы алаңдарға назар аудару туралы ұсыныс жасаймын, – дейді Боранбаев.
Мәселен, Қарағандының «Шахтер» командасы биылғы маусымда 5 ойын өткізіп, қақпасына 10 гол жіберді. Жинағаны жалғыз ұпай. Соңғы турда тіпті, «Қайраттан» өз алаңында 1:4 есебімен ойсырай ұтылды. Команданың нәтижесі төмен. Өз алаңындағы ойындарды маусымға дейін Теміртауда өткізеді. Бұл стадионды сынамаған адам жоқ.
Осыдан үш-төрт жыл бұрын Алматының «Қайратының» бас бапкері болған Владимир Вайсс тілшілерге Теміртаудағы стадион туралы күйініп айтып еді.
– Сіздер менен қазақстандық клубтар қашан Чемпиондар лигасының топтық кезеңінде ойнайды деп көп сұрайсыздар. Егер команданың Чемпиондар лигасында ойнауын қаласаңыздар, матчтарды Теміртаудағыдай алаңдарда өткізуге болмайды. Бұл ойыншылар үшін қауіпті. Теміртаудың стадионы ХІІІ ғасырды еске салады, – деген болатын шетелдік маман.
Жалғыз Вайсс емес, Қазақстанмен кездесу өткізу үшін шетелден келген футболшылар да өздерінің ренішін талай білдірген. Олардың қатарында Андрей Шевченко, Роналду, Джерард секілді жұлдыздар да бар.
Сол «Шахтер» бір-екі маусым командаға легионер шақырмай-ақ стадион мәселесін реттеп алса қайтер еді? Міндетті түрде стадион деген 20 мың, 30 мың адамға арналуы қажет емес қой. 10 мың, болмаса 5 мың көрерменге арналған жабық манеж де жеткілікті болушы еді.
Әлемдік деңгейде өнер көрсетіп жүрген не командасы, не құрамасы жоқ Қатар елі 2022 жылғы әлем чемпионатын өткізу құқығын жеңіп алды. Олар қазіргі кезде стадион салумен айналысып жатыр. Тіпті, жаз айында ауа райының 50 градусқа дейін ысуына байланысты қатысушы командалар мен футболшыларға жайлы болу үшін стадиондарды кондиционерлермен жабдықтап жатыр екен.
Соңғы жылдары Исландия футболын жиі айтып жүргеніміз рас. Қазақстандағы орташа бір қаланың халқы тұратын мемлекет ала доптың айналасындағы мәселені әлдеқашан шешіп тастаған. Ұлттық құрамасы қазіргі кезде ФИФА рейтингінде 21-орынға жайғасқан.
Исландияда желдің жылдамдығы сағатына 90-100 шақырым көрінеді. Футбол ойнауға қолайсыз аймақ. Сондықтан, соңғы 15 жылда бұл ел жабық манеж салуға көшті. Исландия инфрақұрылымға және балалар футболына қатты мән беріп жүр. Соның арқасында өткен жылы Еуропа чемпионатында атақты Англия құрамасының өзін ұтып кетті. Атақты Руни бастаған ағылшын футболшыларын қалай жылатқанын көзіміз көрді.
– 1990 жылы елде бір немесе екі ғана жасанды төсеніші бар алаң болды. Қара жерде дайындалып, жаттыққанымыз есімде. Бір кездері футбол басшылары Скандинавияның үлгісін ескеріп, әрбір кәсіпқой командада жабық манеж болу керек деген шешімге келді, – дейді Исландия құрамасының экс-қақпашысы Хадльгримссон.
Жалпы, проблеманы түсіну мен шешу екі бөлек дүние. Исландия клубтарында біздегідей ақша жоқ. Олар негізінен жартылай кәсіпқой командалар. Сондықтан, футбол басшылары жергілікті билік өкілдеріне өтініш жасады. Алғашқы «Футбол үйі» 2000 жылы Кефлавикте салыныпты. Бұл қала ел астанасы Рейкъявиктен 50 шақырым қашықтықта орналасқан. Қазіргі кезде Исландияда алты жабық кешенді манеж бар.
Бүгінгі таңда Исландияның жасыл алаңдарында 33 000 адам доп теуіп жүр (халқының 10 пайызы). Оның 23 мыңы футболшы ретінде тіркелген. Ал кәсіби футболшының саны небары 100 адам екен. Сол 100 футболшының қандай жетістікке жеткенін Еуропа чемпионатында көзіміз көрді ғой...
Біздің ұсыныс:
Облыс орталықтарында манеждер мен шағын стадиондар салынса. УЕФА-ның талабы бойынша стадионда негізінен нұсқаушылар және делегаттар кіріп-шығатын бөлек есік пен дәліз болу қажет. Сондай-ақ, екі команда мен ресми тұлғаларға арналған жуынатын орындар жеткілікті болуы керек. БАҚ өкілдерінің стадионда отыратын орындары бөлек және репортаж жүргізуге лайықталып, жабдықталған болуы тиіс. Автотұрақ, тамақтанатын орындар, дәретхана да осы талаптардың қатарына жатады. Жалпы, мұндай ұсақ-түйектер айта берсең жетіп-артылады. Жабық манеж салар болсақ, осы қарапайым талаптарды ескерсек те жетер еді...
Бек ТӨЛЕУОВ, журналист АСТАНА