Бүгінгі таңда тұрғындардың жылу мен ыстық судың ақысын уақытылы төлемеуінен еліміздің жылу электр стансалары (ЖЭС) үлкен проблемаларға тап болуда. Мәселен, биыл мамыр айында ғана тұрғындардың коммуналдық кәсіпорындарға төлеуге тиіс қарызы 7 млрд 630 млн теңгеге жетіпті.
Осындай жағдай коммуналдық кәсіпорындардың жұмысын жақсарту үшін Үкіметтің жүйелі және кешенді шаралар қабылдауын талап етеді. Бұрынғы талаптардың қатты болмауынан үйлерін сатып жіберген кейбір бұрынғы қожайындардың қарыздарын қайтару да қиынға түсуде.
Коммуналдық кәсіпорындардың тұрғындар қарыздарының есебінен өсіп жатқан дебиторлық қарыздары олардың өз ұсынушыларымен есеп айырысуына, уақтылы жөндеу-жаңалау жұмыстарын жүргізуіне қолбайлау болуда. Сонымен бірге олардың қосымша қаржы көздерін табу мүмкіншіліктері де шектеулі болып отыр.
Коммуналдық кәсіпорындардың қосымша қаражат табуы үшін оларға өз істерінен басқа әрекеттермен айналысуына жол беру орынды. Қазақстан Республикасының «Табиғи монополиялар туралы» заңының 18-бабына сәйкес оларға өз жұмыстарымен технологиялық тұрғыдан байланысы бар жұмыстармен айналысуға мүмкіндік берілген. Сонымен бірге осы жұмыстардың тізімі де жасалған. Ол: суды химиялық жолмен тазалау және оны сату, электр энергиясын өндіру, жылу жүйелерін гидравликалық және температуралық сынақтардан өткізу, жылу нысандарына жөндеу жасау және оларға техникалық қызметтер көрсету және т.б. Алайда коммуналдық кәсіпорындар квазимемлекеттік секторға жататындықтан оларға Кәсіпкерлік кодексінің 192-бабына сәйкес акцияларының елу пайыздан артығы мемлекетке тиесілі заңды тұлғалар атқаратын тізімдегі жұмыстарды ғана атқаруға рұқсат берілген. Бұл тізім Үкіметтің 2015 жылғы 28 желтоқсандағы №1095 Қаулысымен бекітілген. Онда коммуналдық кәсіпорындардың негізгі әрекеттерімен технологиялық тұрғыдағы қызметтер қарастырылмаған. Сөйтіп, ЖЭС-тер табиғи монополиялар субъектілеріне жататындықтан өздерінің негізгі әрекеттерімен технологиялық тұрғыдағы басқа жұмыстарды атқаруға заңды негізге ие бола тұра, осы мүмкіндіктерін пайдалана алмауда.
Сондықтан біз Үкімет басшысы Бақытжан Сағынтаевтың атына депутаттық сауал жолдап, осы мәселелердің шешілуіне ықпал етуін сұрадық. Соның ішінде тұрғындардың қарыздарын өндіріп алудың заңды негіздерін жасап, сонымен қатар 2015 жылдың 28 желтоқсанындағы №1095 қаулымен бекітілген тізімді де қайта қарап, оның коммуналдық кәсіпорындардың қосымша жұмыстар атқаруына мүмкіндік беруді қарастыру қажет.
Шавхат ӨТЕМІСОВ,
Мәжіліс депутаты