Тәуелсіз еліміздің Тұңғыш Президенті – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың тікелей бастамасымен және «Қазақстан-2050» Стратегиясында жергілікті өзін өзі басқаруды одан әрі дамыту туралы берілген тапсырмасына сәйкес аудандық маңыздағы қалалардың, ауылдық округтердің, ауылдық округ құрамына кірмейтін кенттер мен ауылдардың әкімдерін сайлау табысты өтті.
Тәуелсіз еліміздің Тұңғыш Президенті – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың тікелей бастамасымен және «Қазақстан-2050» Стратегиясында жергілікті өзін өзі басқаруды одан әрі дамыту туралы берілген тапсырмасына сәйкес аудандық маңыздағы қалалардың, ауылдық округтердің, ауылдық округ құрамына кірмейтін кенттер мен ауылдардың әкімдерін сайлау табысты өтті.
Бұл оқиға, шын мәнінде, халықтың көңілінен шыққан демократиялық сайлау үдерісінің айқын көрінісі болды. Атап айтқанда, биылғы 5-9 тамыз аралығында өңірлерде 2457 ауыл әкімінің сайлауы өткізілді.
Енді осы сайлаудың ұйымдастырылу және өту барысына қысқаша тоқтала кетейін. Мысалы, заңнамаға сәйкес, жергілікті қоғамдастықпен жүргізілген кеңесулерден кейін сайлауға 6740 үміткер қатысты (орташа есеппен алғанда бір орынға 3 үміткер түсті).
Ауыл әкімдерінің саяси қызметшілер санатынан әкімшілік қызметшілер санатына ауысуына байланысты оларға тұңғыш рет жасы (25 жастан жоғары), білімі және еңбек өтілі бойынша біліктілік талаптары қойылды. Соның нәтижесінде бұрын жұмыс істеп келген 100 ауыл әкімі біліктілік талаптарына сай болмауына байланысты бұл жолғы сайлауға қатыстырылмады.
Барлық сайлау заңдылықтары толық сақталды деуге негіз бар. Сайлаудың қорытындылары бойынша 2454 кандидат тиісті ауданның (қаланың) мәслихаттары депутаттарының жасырын дауыс беруімен 4 жылға әкім болып сайланды.
Бұл ретте, Маңғыстау және Павлодар облыстарының 3 ауылдық округінде үміткерлер тең дауысқа ие болды. Осыған байланысты 2013 жылғы 28 тамызда бұл округтерде қайтадан сайлау өткізілді.
Әкімдер сайлауына әйел адамдардың, әсіресе, басқа да мамандық иелерінің көпшілігі өз кандидатураларын ұсынды. Оларға сайлау заңдылықтарына сәйкес, барлық жағынан тең құқық беріліп, теңдей көмектер көрсетіліп, кеңестер беріліп, жан-жақты жағдай жасалды.
Нақты деректерге сүйенсек, сайланған ауыл әкімдерінің арасында әйелдер – 280 (11,4%), қазақтар – 2247 (91,5%), басқа ұлт өкілдері – 207 (8,5%) болды. Ал әкімдердің орташа жасы – 47 жас. Сонымен қатар, 1741 ауыл әкімі (71%) қайта сайланды.
Сайланғандар арасында 2249 адам (91,6%) «Нұр Отан» партиясының мүшелері болса, 203-і – партияда жоқтар және 2-еуі – «Ақ жол» партиясына мүше болған азаматтар.
Жалпы алғанда, сайлау науқаны әкімдерге үміткерлерден, саяси партиялардан, қоғамдық бірлестіктерден және бұқаралық ақпарат құралдарынан байқаушылардың қатысуымен заңға толықтай сәйкес әрі қатаң талаптарға сай өтті.
Тағы да атап өтерлік жайт, сайлау кезеңінде жетекші республикалық, өңірлік бұқаралық ақпарат құралдарында және интернет ресурстарында 2000-нан астам оң сипаттағы материалдар жарияланды.
Сайлауды байқауға Қазақстанның белгілі қайраткерлері, ғалымдары, Қазақстан халқы Ассамблеясы, ірі қоғамдық бірлестіктер мен жастар қозғалысы өкілдерінен тұратын Республикалық қоғамдық комиссия қатысты.
Комиссия мүшелері көптеген өңірде болып, заңды, демократиялық және ашық өткен сайлауға жоғары баға берді.
Халықаралық және қазақстандық сарапшылардың пікірі бойынша, ауыл әкімдерінің таңдап алынған сайлау үлгісі Жергілікті өзін өзі басқарудың еуропалық хартиясының стандарттарына сай болып табылады.
Сайланған ауыл әкімдерінің тиімді жұмысын қамтамасыз ету мақсатында оларға 67 функция бекітілді, өңірлерге қосымша 5420 штат бірліктері берілді және қаржы бөлінді.
Бүгінгі күні облыс әкімдері ауылдық аппараттарды қалыптастырды, сондай-ақ, оңтайландыру есебінен штаттың бір бөлігі ірі аудандарды нығайтуға жіберілді.
Ауылдық деңгейдегі әкімдерге дербес табыс көздерін қалыптастыру құқығы берілді. Атап айтқанда, мүлікті жалға беру, қайырымдылық және демеушілік жарналары, жекелеген айыппұл түрлері, жарнаманы орналастыру үшін төлемдер және т.б. жөнінде шешім қабылдау олардың құзыретіне жататын болады.
Осы орайда, ауылдың дамуына жұмсалатын шығыстар жергілікті халықтың тікелей қатысуымен жүзеге асырылады.
Тұтастай алғанда, ауыл әкімдерінің сайлауын халық оң қабылдады, сайлау науқаны қалыпты жағдайда өтті және Қазақстан қоғамының жетілгендігі мен дамығанын, сондай-ақ, Қазақстан Республикасының Президенті – Елбасы Н.Ә.Назарбаев жүргізіп отырған реформаларға көрсетілген сенімі мен қолдауының жоғары деңгейін тағы да дәлелдеп берді.
Әмірхан РАХЫМЖАНОВ,
Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігі Мемлекеттік бақылау және аумақтық-ұйымдастыру жұмысы бөлімінің меңгерушісі.