Конкурс ашық өткізілуі тиіс

Қазақстан Республикасы­ның Президенті – Елбасы Н.Ә.Назар­баев­тың «Қазақ­стан-2050» Стра­те­­гиясы – қалып­тасқан мем­ле­кет­­­тің жаңа саяси бағыты» атты Қа­­зақ­стан халқына Жолдауында: «Ең алдымен мемлекеттік аппарат ре­фор­­маланатын болады. Мен мем­­ле­кеттік қызметтің жаңа жүйесі туралы Заңға қол қойдым. Ол сыбайлас жемқорлыққа қар­сы шараларды күшейтуді, мем­лекет­тік қызметшілерді іріктеуде ашық­тықты арттыруды, меритократия қағидаларын енгізуді, яғни жақсы кадрларды ілгерілетуді қамтамасыз етеді», деген болатын.

Қазақстан Республикасы­ның Президенті – Елбасы Н.Ә.Назар­баев­тың «Қазақ­стан-2050» Стра­те­­гиясы – қалып­тасқан мем­ле­кет­­­тің жаңа саяси бағыты» атты Қа­­зақ­стан халқына Жолдауында: «Ең алдымен мемлекеттік аппарат ре­фор­­маланатын болады. Мен мем­­ле­кеттік қызметтің жаңа жүйесі туралы Заңға қол қойдым. Ол сыбайлас жемқорлыққа қар­сы шараларды күшейтуді, мем­лекет­тік қызметшілерді іріктеуде ашық­тықты арттыруды, меритократия қағидаларын енгізуді, яғни жақсы кадрларды ілгерілетуді қамтамасыз етеді», деген болатын.

Мемлекеттік қызметке қойыл­ған осындай талаптармен мемлекеттік қызметке кадр іріктеудің ашықтығы қағидаттарын және кадрлардың кәсібилігі мен меритократияны қорғауға негізделген «Мем­лекеттік қызмет туралы» Заңына үстіміздегі жылдың 26 наурызынан бастап өзгерістер мен толықтырулар енгізілді.

Заңда ашықтық, объектив­тілікті қамтамасыз ету шаралары қарастырылған. Бірінші­ден, тестілеу конкурстан ажыратылған. Азаматтар Қазақ­стан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агент­тігінің Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша департаментіне келіп, тестіні тапсыруға өтінімдерін қалдыра алады. Департамент өтінімдердің белгілі бір көлемі жиналуына қарай кесте құрастырып, азамат тестілеуді тапсырып, бір жыл мерзіміне жарамды сертификат алады. Мемлекеттік органдар конкурс жариялаған уақытта оларға тестіні қайта тапсырудың қажеті болмайды, олар бұл сертификатпен конкурсқа қатысып, тек әңгімелесуден ғана өтеді.

Осылайша, конкурсты өткізу уақыты үш есеге – 45 күннен 15 – 20 күнге дейін қысқарды.

Сондай-ақ, Заңда заңсыз кадрлық шешімі үшін конкурстық комиссия мүшелерінің және мемлекеттік орган басшысының жауапкершілігі қарастырылған.

Қазақстан Республикасы Мем­лекеттік қыз­мет істері төрағасы­ның бұйрығымен бекітілген Бос мемлекеттік әкім­шілік лауазымға орналасуға қонкурс өткізу және конкурс комиссиясын қалыптастыру қағи­дасында «Бақылаушы» түсінігі енгізілді. Яғни, конкурс комиссиясы жұмысының ашықтылығы мен объективтілігін қамтамасыз ету үшін оның отырысына мемлекеттік орган басшысының келісімімен байқаушыларды қатыстыруға жол беріледі.

Конкурс комиссиясының оты­ры­сына байқаушылар ретінде Қазақстан Республикасы Парла­ментінің және барлық деңгейдегі мәслихат депутаттарының, Қазақ­стан Республикасы заңнамасында белгіленген тәртіпте аккре­дит­тел­ген бұқаралық ақпарат құрал­дарының, басқа мемлекеттік органдардың, қоғамдық бірлес­тіктердің (үкіметтік емес ұйым­­дардың), коммерциялық ұйым­дардың және саяси партия­лардың өкілдері, уәкілетті орган­ның қызметкерлері қа­ты­са алады. Байқаушылар әңгі­мелесу өткізу процесінде кандидаттарға сұрақтар қоймай­ды. Байқау­шыларға конкурс комиссиясының жұмысына кедергі келтіретін іс-әрекеттер жасауға, кандидаттардың жеке басы деректеріне қатысты мәліметтерді жариялауға, кандидаттар қатысатын конкурс рәсімдерінде олардың техникалық жазба құралдарын қолдануға жол берілмейді.

Байқаушы ретінде конкурс комис­сиясының отырысына қатысу үшін тұлғалар әңгімелесу басталуы­на 1 жұмыс күні қалғанға дейін ке­шіктірмей персоналды бас­­қару қызметіне (кадр қызметіне) тір­келеді. Тір­келу үшін тұлғалар пер­­со­налды басқару қызметіне (кадр қызметіне) жеке басын куә­лан­ды­ратын құжаттың көшірмесін, қан­дай ұйымдарға, немесе партияға тиесілілігін растайтын құжаттардың түпнұсқасын немесе көшірмелерін ұсынады. Конкурс комиссиясының хатшысы байқаушыларды әңгіме­лесу басталардан бұрын тиісті жадынамамен таныстырады.

Байқаушылар конкурс ко­мис­сиясы отырыстарының хаттамаларымен танысуға және тиісті мемлекеттік органның бас­­­­шы­лы­ғына және уәкілетті органға конкурс комиссиясының жұмысы туралы өздерінің пікір­лерін жазбаша түрде бере алады.

Яғни, бұқаралық ақпарат құ­ралдарының немесе қо­ғам өкілдері конкурстық комиссияның жұмысын және одан кейін әңгімелесудің өткізі­лу барысын бақылай алады. Сондай-ақ, конкурстық комис­сияның жұмысына баға бере алады. Бұл – конкурстық комис­сияның жұмысын тәртіпке келтіретін болады және бұл әділетті конкурстық іріктеудің ашықтығын қамтамасыз етуде қосымша қадам болып табыла­ды. Конкурстағы жалғыз ғана шектеу – бақылаушыларға үміткерлер туралы мәліметтердің берілмейтіндігі. Себебі, бұл – дербес ақпарат. Байқаушылар конкурстық комиссияның жұмы­сына ғана баға бере алады.

Сонымен қатар, мемлекеттік орган басшысының келісімі бойынша конкурс комиссиясының отырысына сарапшылардың қатыстырылуына жол беріледі. Сарапшы ретінде конкурс жария­лаған мемлекеттік органның қызметкері болып табылмайтын, бос лауазымның функционалдық бағыттарына сәйкес облыстар­да жұмыс тәжірибесі бар тұлғалар, сондай-ақ, персоналды іріктеу және жоғарылату бойынша мамандар, басқа мемлекеттік органдардың мемлекеттік қыз­мет­шілері, Қазақстан Республи­касының Парламент және мәс­лихат депутаттары қатыса алады. Сарапшылар әңгімелесуге қатысады, кандидаттарға сұрақ қояды, конкурс комиссиясының мүшелеріне кандидаттар туралы өз пікірлерін білдіреді. Конкурс комиссиясының қорытынды отырысына бұл тұлғалар қатыспайды.

Бүгінгі күнде облысымызда 1000-нан астам бос лауазым орындары бар. Ал, қазіргі жағдайда, өткізілген конкурстарға бақылаушылар, сарапшылардың қатыспауы, сондай-ақ, бір бос лауазымға бір немесе екі ғана үміткердің қатысуы конкурстың ашық та жария өткеніне күмән туғызуымен қатар, тұрғындардың мемлекеттік органның конкурс өткізуіне сенімсіздігін арттырады.

Сондықтан, бұқаралық ақпа­рат құралдарының, басқа мемле­кет­тік органдардың, қоғам­дық бірлестіктердің (үкіметтік емес ұйымдардың) және саяси партия­лардың өкілдері мем­лекеттік органдарда өткізілетін конкурстарға қатысып, белсен­ділік танытуы қажет болса, мемлекеттік орган басшылары осы бос лауазымдарға конкурс­тар өткізу барысында Заң мен оған тәуелді құқықтық актілердің талаптарын қатаң басшылыққа алуы тиіс.

Қуандық ҚҰЛАЖАНОВ,

Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Оңтүстік Қазақстан

облысы бойынша департаменті басшысының орынбасары.