Бауырлас елмен байсалды байланыс

Тараптар шағын құрамда ынтымақ­тастықтың бүгінгі деңгейі туралы пікір алмасты. Сондай-ақ Қазақстан мен Түр­кия президенттері Қасым-Жомарт Тоқаев пен Режеп Тайип Ердоған деңгейінде қол жеткізілген уағда­ластыққа сәйкес тауар айна­лы­мының көлемін одан әрі ұлғайту мақ­сатында екіжақты өзара іс-қимыл­дың әлеуетін арттыру жөніндегі шаралар қарал­ды. Түркия президентінің Қа­зақ­станға мемлекеттік сапарына дайындыққа да ерекше на­зар аударылды.

Премьер-министр Түр­кия вице-президентін Қазақ­станның жаңа Конститу­циясының негізгі мазмұны туралы хабардар етіп, Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың басшылы­ғымен еліміз дамудың жаңа тарихи кезеңіне аяқ басқанын атап өтті.

Бауырлас қос елдің мемле­кеттік органдары басшы­ларының қатысуымен өткен Үкіметаралық комиссияның отырысында сауда, инвестициялар, өнер­кәсіп, көлік пен логистика, энергетика, цифрландыру және жасанды интеллект, ауыл шаруашылығы, денсаулық сақтау, сондай-ақ мәдени-гуманитар­лық өзара іс-қимыл саласындағы екі­жақ­ты ынтымақтастықтың кең ауқым­ды мәселелері қаралды.

«Біздің мемлекеттеріміздің басшылары Қасым-Жомарт Тоқаев пен Режеп Тайип Ердоғанның шынайы достығы жақсы дәстүрге және екіжақты қарым-қатынастардың берік іргетасына айналды. Біздің сауда-экономикалық және инвестициялық байланысымыз қарқынды дамып келеді. Түркия – Қазақстанның бес негізгі сауда се­ріктесінің бірі. Ел­дер арасындағы та-уар ай­на­лымы өткен жылы 9%-ға артты. Оның ішінде Қазақ­стан тауарларының экспорт көлемі 17%-дан астам өсіп, 3,9 млрд долларға жетті. Қазақ­стан Үкіметі сауданы әрта­раптандыру­ға, оны шикізаттан қосылған құны жоға­ры өнім­ге ауыстыруға бағытталған бір­лескен жұмыс жүргізуге мүдделі», деп атап өтті Олжас Бектенов.

 «Түркия мен Қазақстан – тек дос және бауырлас мемлекеттер ғана емес, сонымен қатар ортақ тарих пен мә­де­­ниет байланыстыратын страте­гиялық серіктестер. Біздің ын­ты­мақтас­тығымыздың жо­ға­ры деңгейіне қол жеткі­зуде президенттеріміз – Ре­жеп Тайип Ердоған мен Қасым-Жомарт Тоқаевтың шешу­ші әрекеттері мен ортақ көзқарасы үлкен рөл атқар­ды. Үкіметаралық комис­сия­ның бүгінгі отырысын біз алдағы уақыттағы сау­да-экономикалық қатынас­тары­­мыз­дың Жол картасын қалыптастыра­тын стратегия­лық консультациялардың негізі ретінде қарастырамыз», деп атап өтті Джевдет Йыл­маз.

Қазақстан тарапы жаңа бірлескен жобаларды жүзеге асыру шеңберінде өнеркәсіптік платформалар мен мем­ле­кеттік қолдау құралдарын ұсынуға дайын екенін атап өтті. Өткен жылы эко­номикаға шамамен 390 млн доллар түрік инвестициясы тартылды, небәрі 20 жыл ішінде бұл сома 6 млрд доллардан асты. Бүгінде құрылыс, жеңіл өнеркәсіп, металлургия, АӨК өнімдерін терең өңдеу, көлік және логистика, фармацев­тика өндірісі, электрондық аспаптар және тағы да бас­­қа салаларда жалпы сома­сы 4 млрд доллар болатын 98 инвестиция­лық жоба іске қосылды. Одан бөлек 3,9 млрд доллар болатын тағы 50 жоба жүзе­ге асырылып жатыр.

2025 жылдың қорытын­дысында Қазақстан мен Түркия арасындағы те­міржол арқылы жүк тасымалы 6,4 млн тон­наны құрап, 2024 жылмен салыс­тыр­ғанда 35%-ға артты. Транскаспий халықаралық көлік бағыты бойынша тасымал көлемі 4 млн тоннадан асты. Ортақ басымдық – Орта дәлізді дамыту мен осы бағытта инфрақұрылымды жаңғырту, «тар» учаскелерді жою, порт­­тық және терминалдық қуат­тарды кеңейту, цифрлық шешімдерді енгізу, сон­дай-ақ тарифтік саясатты үйлестіру жөнінде бірлескен жұмыстар жүр­гізу. Қабылданған шара­лардың нәти­же­­­сін­де бұл бағыт­та жүк ағыны 7 жылда 5 есе өсті, жеткізу мерзімі 13 күнге дейін қысқарды.

Агроөнеркәсіп кешенінде өткен жылы тауар айналымы 25%-дан астамға артып, 360 млн долларға жетті. Уәкілетті органдар мен Қазақстан мен Түркия бизнесі арасында агротехнология және сақтандыру саласында тәжірибе алмасу жолға қойылған. Отырыс барысында қатысушылар экспорттық ассортиментті кеңейту және қосылған құны жоғары жаңа бірлескен өнім өндірісін іске қосу арқылы тауар айналымын әртараптандырудың өзек­ті екенін айтты. Сонымен қатар бидай, жасымық, жемшөп пен майлы дақылдардың экспорт көлемін одан әрі ұлғайту мақ­сатында ветеринария мен фитосанитария саласында бірлескен жұмыс қажеттігіне назар аударылды.

Мұнай-газ саласында, гео­логиялық барлау мен басқа да бірлескен ірі жобаларды жүзеге асыру арқылы энергети­ка­лық әріптестікті дамыту мәселелері қаралды. Түркия аумағы арқылы өтетін әрі Қазақстан мұнайын тасымалдай­тын  «Баку – Тбилиси – Джейхан» құбы­ры инфрақұрылымының стратегиялық маңызы атап өтіл­ді. Энергетика, көмір мен өзге де салаларда инновациялар енгізу жөнінде тәжірибе алма­су екі ел арасындағы ынты­мақ­тастықты сапалы жаңа деңгейге көтереді.

Түркі мемлекеттері ұйымы шеңбе­рінде Қазақстан мен Түр­кия өзге елдермен бірлесіп, Киберқауіпсіздік жөніндегі кеңес пен CubeSat-12u жерсе­рі­гін әзірлеу бағытында бірлес­кен жұмыс жүргізіп отыр. Мем­­лекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың ел экономика­сын цифрландыру мен жасанды интеллект технологияларын кеңінен енгізу жөніндегі бастамаларына ерекше назар аударылды. IT-білім беру, фин­тех, киберқауіпсіздік пен элек­трондық қызметтер сала­сындағы бірлескен жобалардың әлеуеті атап өтілді. Астана қаласында Орталық Азиядағы екі ірі суперкомпьютерлік клас­тер іске қосылып, Alem.ai ха­лық­ара­лық жасанды ин­тел­­лект орталы­ғы ашылды. Со­нымен қатар инвестор мен серіктестерге қуат көзі, инфра­­құры­лым және ар­найы салық жеңілдіктері ұсыны­латын «Деректерді өңдеу орта­лықтары алқабы» жобасы жүзеге асырылып отыр.

Денсаулық сақтау сала­сында инвес­ти­циялық ынтымақ­тастық, ақпарат­тық технологиялар мен академиялық тәжі­рибе алмасу негізгі бағыттар ретін­­де ай­қындалды. Түрік се­рік­­тес­те­рінің қаты­суымен Қазақ­­станда жаңа ауру­хана­­лар салу, онкологиялық инфра­құры­­лымды, университеттік клиникаларды дамыту әрі фарма­цевтикалық өнім өндіру жобалары жүзеге асырылып жатыр.

Көлік, Сауда және интеграция, Энер­гетика, Ауыл шаруа­шылығы, Өнер­­кәсіп және құрылыс, Оқу-ағар­ту ми­нистрліктерінің басшылары Қа­зақстан тарапынан әріп­тестікті одан әрі нығай­туға қатысты ұсыныс беріп, пікір білдірді. Түрік тарапынан Көлік және инфрақұрылым, Сауда, Энер­гетика және табиғи ресурстар, Ауыл және орман шаруашылығы, Өнер­кәсіп және технологиялар, Ұлттық білім ми­нистрліктерінің басшылары қатысты. 

Жиын соңында тараптар сауда-экономикалық ынты­мақтастық жөнін­дегі Қазақстан мен Түркия арасын­дағы Үкі­мет­аралық комиссия­сының 14-отырысының хаттамасына қол қойды.

Сонымен қатар Премьер-ми­нистр Олжас Бектенов пен Түркия Респуб­ликасының Вице-президенті Джевдет Йыл­маздың қатысуымен екі елдің іскер топтарының өзара іс-қимылы жө­нінде дөңгелек үстел өтті. Жиынға қар­жы сек­­торы, өнеркәсіп, құрылыс, көлік пен логистика, энергети­ка сынды са­лалардағы жетек­ші отандық және түрік компа­нияларының өкілдері қатысты.

Премьер-министр Олжас Бектенов дөңгелек үстелге қатысушыларға ар­наған алғыс өзінде экономиканың негізгі бағыттары бойынша іскер топ­тардың өзара іс-қимы­лы­ның серпінді дамуын атап өтті.

«Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың тапсырмасына сәйкес, Қа­зақстан Үкіметі жаңа инвестиция­лық циклді іске қосу және сапалы ин­вес­тициялар көлемін арттыру бағы­тын­да жүйелі жұмыс жүр­гізіп жа­тыр. Біз түрік бизне­сімен серіктестік­ті одан әрі дамытуға мүдделіміз. Бұл үшін Қазақстанның қажетті ресурстар мен мүмкіндіктері бар. Осы ретте Қазақстан Үкі­меті өз тарапынан жаңа жо­ба­ларға жан-жақты қолдау көрсетуге дайын», деп атап өтті О.Бектенов.

Түркия Вице-президенті Джевдет Йылмаз түрік бизне­сінің Қазақстан нарығына қызығушылығын атап өтіп, экономиканы дамыту мен инвес­тор­лар­ға қолайлы жағдай жасау бағы­тында елімізде жүзеге асып жатқан шараларға жоғары баға берді. 

«Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың басшылы­ғымен айтарлық­тай жетістіктерге жет­ті. Жүргізілген консти­туциялық реформалар елдің саяси тұрақтылығы мен институционалдық жүйесін нығайтты. Біз Қазақстандағы реформалар мен қайта құру­ларды жоғары бағалаймыз және бауырлас елді қол жет­кіз­ген нәти­желерімен құттық­таймыз. Қазақстан экономикасы айтарлықтай өсімге қол жеткізді – былтыр ІЖӨ 300 млрд доллардан асты. Өсім 6,5%-ды құрады, бұл әлемдік дең­гейден екі есе дерлік жоға­ры», деді Д.Йылмаз.

Жұмыс сапары аясында Түркия Вице-президенті Ұлт­тық музейді аралап көрді. Сондай-ақ Alem.ai халық­­аралық жасанды интеллект орталы­ғының аумағында отандық әзірлеу­ші­лердің цифрландыру және жасанды интеллект саласындағы жобаларымен танысты.