Қазақ циркі үлкен бір іс тындырды

Қазақ циркінің әртістері кезінде әлемнің ешбір циркі қайталай алмаған «Қос аттың астына өту» дей­тін рекордтық трюкті жаса­ға­нын қазір көрермендердің кө­бі ұмытып та қалған болар. Біз­дің цирк 1972-1978 жылдары ұлт­тық боя­у­лары бар «Эпос», «Жер гүлдері», «Да­ла», «Медеу», «Бай­қо­ңыр» жә­не «Тыныс алған керу­ен» қой­ылымдарын дайындап,  «Ша­бан­доз жігіттері» нөмірі әлемді талай елді аралады.

Бұл күндері Алматы циркі үл­кен бір іс бітіріп отыр. Қазақ мем­лекеттік циркі жетекшілерінің көп­теп көздеген бір мақсаты – ци­рк

мұражайын жасақтау бола­тын. Өт­кен аптада бұл арман жүзеге ас­ты. Ерекше өнерге қалтқысыз қыз­мет еткен манеж майталман­да­ры мұ­ражай төрінен орын ал­ды. Осы­лай­ша ешбір өнерге ұқ­са­май­тын өнерді жасаған жан­дар­дың ше­жі­ресі түгенделе бас­та­ған­дай.  

Әйтпесе Қазақ мемлекеттік цир­кінің әртістері әлемге әйгілі Мон­те-Карло (Монако), Мәскеу, Ижевск (Ресей), Ухань және Учао (ҚХР), Астана,  Рига (Латвия), Латин (Италия), Якутск (Саха Рес­пуб­ликасы),  Фигейрос (Испания), Париж (Франция) қалаларында өткен беделді халықаралық цирк байқауларында бірнеше рет бас жүлдені жеңіп алып, қайталанбас нөмірлермен көрермендерін таң-

ғалдырғанын ұмыта да бастауымыз кәдік қой.

Қысқасы, Алматы циркінде ал­ғаш рет Экспозициялық зал ашыл­ды. Жә­не осы оқиғаға орайлас ұлттық цирк­тің негізін қа­лау­шылардың бірі, Рес­пуб­лика­лық мем­лекеттік эстра­далық-цирк сту­дия­сының алғашқы директоры, «Гүлдер» ансамблін құрған Қазақ КСР-інің халық әртісі Гүлжиһан Галиеваның 100 жылдығына арналған жеке көрмесі қойылды.

Әлемде түрлі түрлі цирк бар болса да, қазақ циркінің өз дара­лы­ғы бар екенін осы Экспо­зи­ция­лық зал паш етіп тұр. Ұлт та­ри­хындағы батылдық, ептілік, асау ар­ғымақтарды бағындырып, ат құ­лағында ойнау өнері ежелден әй­гілі болса, халық ішінде құ­ра­лай­ды көзге атқан мергендер, желмен жа­рысқан желаяқтар әлемді мой­ын­дат­қанына тарих куә. Ұлы далада ата­дан қалған дәстүрлі мәдениет за­ман талабына сай цирк өнерінің өмірге келуіне ұйытқы болған жоқ па?!

Цирктің бұл кішігірім мұ­ра­жа­йы әлі де толықтыра түсуді та­­лап етеді. Бала кезден көңілде қал­­ған көзге ыстық бейнелер көр­ме­ні сағынышқа бөлеп тұр. Мұ­ра­­­жайда кәсіби ұжымның тұң­ғыш қой­ылымы 1970 жылдың 24 шіл­де­сінде Саратов цирк мане­жін­де қазақ ұлттық «Медеу» бағ­дар­ла­масымен ашылғанынан бергі тари­хы менмұндалайды.

Көрмеде кезінде талайды таң­дай қақтырған цирк ұжымының 1972 жылы ерекше архитектурамен салынған «Сиқырлы киіз үй» ғи­ма­ратына көшкеннен кейінгі ше­жіресі де салмақты. Осы жылы ақын Жамбыл Жабаевтың 125 жыл­дық мерейтойына орай жаңа цирк ғи­ма­ратында «Таңғажайыптар же­рі» бағдарламасы көрсетілді. Бұл та­рихи қойылым қазақ цирк өнері қалыптасуының негізін қалады. Бағдарламаның  қоюшы режиссері КСРО халық әртісі Вилем Головко болса, мюзик-холл сценарийін жазған Олжас Сүлейменов пен Олег Левицкий, әнін орындаған «Дала қызғалдақтары» цирк ансамблінің тұңғыш орындаушысы Нағима Есқалиева болатын.

Біткен іске ұйытқы болған Қазақ мемлекеттік циркінің директо­ры Бақыт Бөкебаев алғашқы мұра­жай­дағы сирек суреттер мен бұй­ым­­дарды цирктің байырғы әр­тіс­терінің үйлері мен ұрпағынан бір­тін­деп жиналғанын айтады. Ашылу сал­танатында 1976-1987 жылдары Мәдениет министрі болған Же­к­сем­бек Еркімбеков тамаша ес­те­лік­терін төкті.

Экспозициялық залдың ең ал­ғаш­қы келушілері осы сәттердің бәріне куә болды. Оның үстіне цирк әр­тістерінің атрибуттары, сахналық реквизиттер, клоундардың сиқырлы қалпағы осынау ерекше жанрға бір талант болмаса, екінші талантты тартатыны сөзсіз.

Айнаш ЕСАЛИ,

«Егемен Қазақстан»