Иә, ауылшаруашылық өнімдерін қайта өндеу саласындағы кейбір шешімін табуы тиіс тетіктерге осы салық жағдайы салмақ болып отыр екен. Бұл жөнінде кеше Премьер-Министр Серік Ахметовтің төрағалығымен селекторлық режімде өткен Үкімет отырысында айтылды.
Иә, ауылшаруашылық өнімдерін қайта өндеу саласындағы кейбір шешімін табуы тиіс тетіктерге осы салық жағдайы салмақ болып отыр екен. Бұл жөнінде кеше Премьер-Министр Серік Ахметовтің төрағалығымен селекторлық режімде өткен Үкімет отырысында айтылды.
Негізінен ішкі рыноктағы азық-түлік өнімдерінің кем дегенде 80 пайызын отандық өнімдер құрауы тиіс. Бұл Елбасының Үкімет алдына қойған басты тапсырмаларының бірі болатын. Осы ретте агроөнеркәсіп саласын барынша жандандырып, ауылшаруашылық өнімдерін қайта өндеу жұмыстарын жетілдіру аса маңызды. Осыны еске салған С.Ахметов отырыстың күн тәртібіндегі мәселеге орай сөз тізгінің Ауыл шаруашылығы министрі Асылжан Мамытбековке ұсынды. Министр баяндамасында қайта өңдеу саласын дамытуға ықпал ететін негізгі факторларды айта келе, ауылшаруашылық өнімдерін қайта өңдеудің республикалық өнеркәсіп өндірісінің 5 пайызын және қайта өңдеу өндірісінің 16 пайызын құрайтынын атап өтті.
Тамақ және қайта өңдеу өндірісі саласындағы деректер бойынша бүгінде елімізде жұмыс істеп тұрған кәсіпорындардың саны 1 370 болса, оның 60-қа жуығын ірі кәсіпорындар құрайды екен. Сонымен қатар, тамақ өнімдері өндірісі құрылымындағы негізгі үлесті астық өңдеу, сүт, нан және нан өнімдері, жеміс-жидек, май өнімдері, етті қайта өңдеу салалары алады.
Тұтастай алғанда, ауылшаруашылық өнімдерін қайта өңдеу мен тамақ өнеркәсібі өнімдерін өндіру көлемі 2012 жылы 830 млрд. теңгені немесе 5,5 млрд. долларды құраған. А.Мамытбеков сондай-ақ, 2013 жылы Кеден одағы шеңберіндегі тауар айналымында оң беталыс байқалғанын атап өтті. 7 айда экспорт 72 пайызға, импорт 2 пайызға артты, деді министр. Ол, сондай-ақ ауылшаруашылық өнімдерінің өңделген негізгі түрлері бойынша тұтыну құрылымындағы отандық өндірістің үлесі 80 пайыздан артық екенін баяндады. А.Мамытбеков бұдан әрі отандық ауылшаруашылық өнімдерін өткізуге кедергі келтіріп отырған негізгі мәселелерді де сөз етті.
Проблеманың кейбіріне тоқталатын болсақ, шикізат тапсырушылар қосымша құн салығын төлемейді, ал қайта өңдеушілер аталған төлемдерді жасайды. Нәтижесінде қосымша құнға есептелуі тиіс салық қайта өңдеушілер үшін барша айналымнан қамтылған салық болып келеді. Осы орайда ол шикізатты сатып алушы делдалдарды қосымша құн салығын төлеуден босату керектігін немесе сала бойынша жалпы қосымша құн салығы мөлшерлемесін төмендету керектігін айтты. Министрдің айтуынша, өнімді қажетті ыдыспен немесе қаптамамен қамтамасыз етуде де проблема бар. Мәселен, қайта өңдеу өнеркәсібі өнімінің өзіндік құны құрылымында қаптамалық материалдарға шығындар 10-30 пайыз деңгейінде қалыптасып отыр.
Бұған қоса министр алдамшы өнімдермен күресу, нарықты жасырын демпингтен қорғау мәселелерін атады. Қазір қолданыстағы демпингке қарсы заңнама жұмыс істемейді. Демпингке қарсы шаралар тек тексеру нәтижесі бойынша ғана қолданылады. Бұл тұрғыдағы үдерістер тым күрделі, ұзақ уақытты қажет етеді, сондай-ақ, мемлекет экономикасына келтірілген шығын анықталған жағдайда ғана қолданылады, деп түйді министр.
Бұл тақырып бойынша, сондай-ақ Қазақстан Сүт одағының тең төрағасы А.Кузлякиннің, «Маслодел» компаниясы» ЖШС директоры П.Селивановтың, Алматы облысындағы Есік жеміс-жидек зауытының директоры Е.Айдарбаевтың, «Семей ет комбинаты» ЖШС директоры Б.Жаманғариновтың, сондай-ақ, Ақтөбе облысының әкімі А.Мұхамбетовтің, Оңтүстік Қазақстан облысының әкімі А.Мырзахметовтің есептері тыңдалды.
Отырысты қорытындылай келіп, Үкімет басшысы қайта өңдеу саласын дамытудың негізгі бағыттары «Агробизнес-2020» бағдарламасында анықталғанын атап көрсетті. Оның шеңберінде 2020 жылға дейін қайта өңдеу саласын қолдау мен дамытуға 130 миллиардтан астам теңге қарастырылған, деді ол.
«Нақты мемлекеттік қолдау шаралары және жыл сайынғы қажетті қаржы көлемі салалық бағдарламаларды жүзеге асырудың шеберлік-жоспарында жіті жазылып көрсетілген», деген С.Ахметов салааралық үйлестіру мәселелері ауылшаруашылық өнімдерін қайта өңдеуді дамытудың кешенді жоспары шеңберінде шешілуі тиіс екеніне тоқталды.
Үкімет қаржыландыруды қоса айтқанда, барлық қажетті шешімдерді қабылдады», дей келе, С.Ахметов «Ауыл шаруашылығы министрі өңірлер әкімдерімен, мүдделі мемлекеттік органдармен бірлесіп, бүгінгі ескертулер мен ұсыныстарды есепке ала отырып тиісті жоспарларды толықтырып, оны өңірлердің кешенді жоспарларымен үйлестіріп және қабылданған шешімдерді жүзеге асыруды қамтамасыз етуі тиіс, деп атап көрсетті. Үкімет басшысы, сондай-ақ, шикізатты қайта өңдеушілерге салық салу мәселелерін қайта қарауды тапсырды.
Интеграция жағдайында біздің тауарлардың бәсекеге қабілеттілігін арттыру – мемлекеттің ғана емес, бизнестің өзінің де міндеті екеніне тоқталған Премьер-Министр ауылдағы бизнесті, агробизнесті жұмылдырып, мемлекет ұсынып отырған мүмкіндіктерді пайдалануға шақырды. Күшті қайта өңдеу жұмысы болса, күшті өнімді өткізу тетігі болса, ол тұтастай алғанда, негізгі ауыл шаруашылығы өндірісін өрге сүйрейді, деп сөзін түйіндей келе, Премьер-Министр ауылшаруашылық өнімдерін қайта өңдеуді дамытудың ауыл шаруашылығының жаңғыру жолымен жүруіне мүмкіндік беретін тағы бір өсім қадамы ретіндегі маңыздылығын атап көрсетті.
Қаржы министрлігі мен Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігіне ауылшаруашылық өнімдерін қайта өңдеушілерге салық салу мәселесін шешуді тапсырды.
«Бұл – маңызды фактор, өйткені, ынталандыру да, қызығушылық та жоқ. Жүйелі өндірістік негізге қою қажет келесі кезең осы салыққа тәуелді болады. Ол мұнымен айналысуға қызығушылық танытпайды, себебі, оның мойнына бұл салық ілулі. Соңғы кешенді жоспарды және шеберлік жоспарларын қабылдағанда осы мәселе шешілуі тиіс», деді С.Ахметов.
Үкімет басшысы отандық өнімдерді өткізуге кедергі келтіретін салық салу мәселелері шешілмейінше агроөнеркәсіп кешені әрекеттегі бағдарламалар тиімді болмайтынын баса айтты. «Егер біз салық салу мәселелерін шешпесек осы талқыланып, әзірленіп жатқан орасан зор бағдарлама, шеберлік жоспарлары, агроөнеркәсіп кешенін дамыту бойынша кешендік жоспарлар шешілмейді», деді Премьер-Министр.
Серік Ахметов аталған құжатты тағы бір мәрте толықтыру үшін Ауыл шаруашылығы министрлігіне қайтарды.
Динара БІТІКОВА,
«Егемен Қазақстан».