Сын-қатерлерді еңсерудің жасампаз жолы

Іргелі жиында Президент Қасым-Жомарт Тоқаев еліміздің саяси жаңғыру, экономикалық өсу және жаһандық өзгерістер жағдайындағы стратегиялық бағдарының негізгі басым­дық­тарына тоқталды. Мемлекет бас­шысы кейінгі жылдарда мәс­ли­хаттардың рөлі мен жауап­кер­­шілігі арта түскенін айтып, бұл үрдіс, ең алдымен, аймақ­тардың экономикалық әлеуетін күшейтуге, жергілікті басқару жү­йесін жетілдіруге және халықтың күнделікті өмірін жақ­сартуға ық­пал ететінін атап өтті.

Мемлекет басшысы өңір­лер­дің қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету мәселесіне ерекше тоқталды. Бұл ретте аймақтар бюджетін мұқият жос­парлап, табысын арттыруға баса мән беруге тиіс. Осы орайда биылдан бастап ауылдық округтердің қосымша табыс көздеріне ие болуы жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін нығайтуға бағытталған маңызды қадам екені сөзсіз.

Өңірлерде бюджетті жоспарлау мен орындау жұмысының сапасын арттыру да аса өзекті міндеттердің бірі болып қала береді. Осыған байланысты форумда әкімдіктер жанындағы бюд­­жеттік ко­мис­сиялардың құра­мына білімді, бедел­ді мәслихат депутаттарын тарту жөнін­де ұсыныс айтылды. Бұл жергілікті қар­жы саясатының тиімділігін күшейтуге бағыт­талған бастама деуге толық негіз бар.

Жалпы, Президент атап өт­кен­дей, жергілікті табысты кө­бей­ту үшін мәс­лихаттардың өкі­леттігін одан әрі кеңейтіп, нақтылай түсу аса маңызды. Сондай-ақ жиында олардың ішкі жұмыс тәртібін ретке келтіріп, қайта қарау қажеттігі де айтыл­ды. Мәслихат төрағаларын ротация тәртібімен ауыстыру қағи­датын енгізу туралы ұсыныс жергілікті өкілді органдардың жұ­мысын жаңғыртуға, тиімділігін арттыруға және басқару мәде­ниетін жетілдіруге тың серпін берері анық.

Форумда Мемлекет басшы­сы халық­пен ашық диалог орна­ту­дың маңызын да атап өтті. Шын мәнінде, барлық дең­гей­дегі би­лік өкілдері қоғаммен тіке­лей байланыс орнатып, азамат­тардың мәселесіне жедел жауап беруге тиіс. Осы тұрғыда мәс­лихат депутаттары халық пен билік арасындағы сенімді көпір қызметін атқара алады. Олар тұрғындарды алаңдатқан нақ­ты проблемаларды көтеріп, мәсе­лелердің оң шешілуіне ық­пал ететін негізгі қоғамдық инсти­туттардың бірі болуы керек.

Іс-шарада цифрландыру мәсе­лесі де назардан тыс қалған жоқ. Бүгін­де жаппай цифрлық мемлекет қалып­тастыру еліміздің алдында тұрған страте­гиялық мақ­саттардың бірі екені белгілі. Мәс­ли­хат­тар да бұл үдерістен шет қал­мауы қа­жет. Сондықтан депутат­тардың кәсіби бі­лік­тілігін арттырумен қатар, олардың цифр­лық құзыреттерін кеңейту де – қазіргі заман талап етіп отыр­ған маңызды міндет.

Мемлекет басшысы жаңа Конс­титуция жобасына тоқтала отырып, еліміздің саяси жүйесін жаңғыртуға бағытталған маңыз­ды өзгерістерді атап өтті. Рефе­рендумға шығарылған Ата заңға сәйкес жаңа бір палаталы Құрылтайдың депутаттары пропорционалды өкілдік жүйе негізінде сайланады. Бұл саяси партиялардың рөлін күшейтіп, заң шығару жұмысының сапасын арттыруға ықпал етері сөзсіз.

Сонымен қатар аймақтарда мажо­ри­тар­лық, яғни бір мандатты жүйе­нің сақталуы жергілікті деңгейдегі демо­кратиялық өкілдікті нығайтуға мүмкіндік береді. Азаматтар референдумда Конс­титуция жобасын қолдаған жағ­дайда еліміздің саяси құры­лымы түбегейлі жаңа­рып, тиім­ді әрі теңгерімді басқару жүйесі қалыптасады. Бұл ретте мәслихат­тар Құрылтайға білікті кадрлар даярлайтын институт қызметін де атқарады.

Қасым-Жомарт Тоқаев әлем­дегі қазіргі геосаяси ахуал­дың салдарына да назар аударды. Таяу Шығыстағы шиеленіс жаһандық қауіпсіздікке елеулі қатер төндіріп, әлем экономикасына кері әсерін тигізіп отырғаны анық. Әлемдік қоғамдастықта дүниежүзілік соғыс қаупі туралы пікірлер айтылып жатқаны да жа­сырын емес. Осындай жағдайда жауап­ты саясат ерекше маңызға ие. Сондық­тан қазіргідей күрделі кезеңде азамат­тары­мыз сабыр сақтап, ішкі және сыртқы аран­датуларға бой алдырмауы керек. Егер әлем өзгеріп жатса, біз де соған бейімделіп, жақсы тәжірибелерді қабылдап, теріс құбылыстардан сабақ алуымыз қажет.

Президент атап өткендей, бұл ретте заң мен тәртіп қағи­датын ұстану аса маңызды. Өйт­кені мемлекеттің тағдыры, оның болашағы, ең алдымен, аза­мат­тардың жауапкершілігі мен бір­лігіне байланысты. Сол себеп­ті ұлттың ынтымағы мен тұ­рақ­тылық еліміз үшін басты құн­дылықтар болып қала береді.

Жалпы, бірлік пен берекенің арқа­сында кейінгі жылдарда ауыз толтырып айтарлықтай жетіс­тіктерге қол жеткіздік. Мем­лекет басшысы форумда елі­міз­дің экономикалық көрсет­кіш­тері туралы айтып, былтыр Қазақстанның ішкі жалпы  өнімі 306 миллиард долларға жеткенін атап өтті. Бұл – Тәуелсіз Мем­лекет­тер Достастығы елдері арасында екінші орын. Биыл Қазақ­стан әлемдегі экономикасы аса ірі 50 елдің қатарына қосылды.

Сондай-ақ еліміз шетелдік ин­вес­тиция тарту бойынша Ор­та­лық Азияда көш бастап тұр. Қазақстан экономикасына тар­тылған таза инвестиция көлемі 150 миллиард доллардан асып, өңірдегі барлық тікелей шетел инвестициясының 69 пайызын құрап отыр. Еліміздің алтын-валюта қоры айтарлықтай ұл­ғай­ды. Бұл жетістіктер ұлттық эконо­миканың тұрақты өсіп келе жатқанын көрсетеді.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев еліміздің жаңа индус­триялық, энерге­тикалық және инфра­құрылымдық негізін қалып­тасты­ру жұмыстары бас­талғанын да атап өтті. Агро­өнер­кәсіп кешенін дамыту мем­­лекеттік саясаттың басты басым­­дықтарының бірі болып қала бере­ді. Былтыр ауыл шаруа­шылығы саласына бұрын-соңды болмаған көлемде қолдау көрсетіліп, ша­руа­ларға жеңілдетілген несие беру үшін 1 триллион теңгеден астам қаражат бөлінді. Бұл шаралар Қазақстанның заманауи технологияларға негізделген аграрлық-индустриялық экономика құруға бағытталғанына айқын дәлел.

Мемлекет ел өміріне қажетті инфра­құры­лымды жаңғыр­туға да айрық­­ша назар аударып отыр. Коммуналдық және энер­гетикалық инфрақұры­лымды кең ауқымда модернизациялау, көлік-транзит жүйесін дамыту, сапалы жол салу – халықтың тұр­мыс сапасын арттыруға және бизнестің дамуына серпін беретін маңызды бағыттар.

Тұрғын үй құрылысы да тұ­рақты түрде дамып келеді. Кейінгі жылдары мыңдаған мектеп, медицина, мәдениет және спорт нысандары салынып, күрделі жөндеуден өтті.

Мемлекет басшысы айт­қандай, еліміз­дің ең басты бай­лығы – адам. Сон­дықтан адам капиталын дамытуға бағытталған инвестиция көлемі жыл сайын шамамен бір триллион теңгеге өсіп келеді.

Қазақстан электрондық үкімет пен қаржылық технологияларды дамыту бойынша да әлемдегі алдыңғы қатарлы елдердің бірі саналады. Цифрландыру мен жасанды интеллектіні енгізу бағы­тындағы жұмыстар жалғаса береді. Нә­тижесінде, Қазақстан адам капиталын дамыту индексі бойынша әлемдегі 160-тан астам елдің ішінде 42-орынға көтерілді.

Мемлекет басшысы елі­міз­дің ха­лықаралық арена­дағы жауап­кершілігі мен азамат­тары­мызға деген қамқорлыққа да тоқталды. Таяу Шығыстағы жағдайға байланысты кейінгі апталарда 9 мыңға жуық отандасымыз қауіпті аймақтардан аман-есен елге оралды. Осылайша, Қазақстан қандай жағдай болса да өз азаматтарын ешқашан қиын жағдайда қалдыр­майтынын тағы бір дәлелдеді.

Президент жаңа Конституция жо­басының мазмұнына кеңірек мән беріп, аталған құжат халық­тық сипатқа ие екенін айтты. Шын мәнінде, жаңа Ата заңды еліміздің алдағы ондаған жылда тұрақты дамуының саяси тұғыры деуге толық негіз бар. Референдумға шығарылған жоба қоғамда жарты жылдан астам уақыт бойы талқыланып, соның аясында кәсіби мамандардан құралған арнайы комиссия жан-жақты жұмыс жүргізді. Сондықтан жаңа Конституция жобасын халық Конституциясы деп атауға әбден болады.

Жаңа Ата заңда «Адам мемлекет үшін емес, мемлекет адам үшін» деген қағидат айқын көрі­ніс тапқан. Құжатта 30 баптан тұра­тын ең үлкен бөлімнің адам құқығы мен бостандығын қор­ғауға арналуы да – осы ұста­нымның жарқын көрінісі. Сондай-ақ білім мен ғылымды дамыту, инновацияларды қолдау және зияткерлік меншікті қорғау алғаш рет конс­титуциялық норма арқылы бе­кі­тіліп отыр. Тәуелсіздік, егемендік және аумақтық тұтастық та жаңа Ата заң­ның маңызды қағидаттары ретінде айқындалған.

Жалпы, Мемлекет басшысы­ның форумдағы сөзі Қазақстанның дамудың жаңа кезеңіне қадам басқанын айқын көрсетеді. Енді еліміздің алдында тұрған басты міндет – ұлттың бірлігін сақтай отырып, саяси реформаларды табысты жүзеге асыру, экономиканы нығайту және азаматтардың әл-ауқатын арттыру.

Осы ретте қазіргі сын-қатер­лерге жасампаздықпен жауап беріп, көздеген мақсаттары­мызға қол жеткізу үшін әр отандасымыздың азаматтық белсен­ділігі айрықша маңызға ие. Ұлт мүддесі үшін жұ­дырықтай жұмыла білсек қана Әділетті, Қуатты, Қауіп­сіз және Таза Қазақ­стан қалып­тастырамыз. Бұл жолда халық Конституциясы – жаңа Ата заң тәуелсіз еліміздің ұзақ­мерзімді дамуына берік негіз болатын тарихи құжатқа айналады деп сенеміз.

Мәулен ӘШІМБАЕВ,

Сенат төрағасы