Ауылды көтермей, ауыл шаруашылығы көтерілмейді

Қазір ақпарат құралдарында азық-түлік түрлерінің са­пасыз­дығы туралы жиі айты­лады. Шынында да мысық ішпейтін сүттердің түрі көп екен, олардың жемейтін шұжықтары да бар болып шықты. 

Егемен Қазақстан
13.12.2017 1725
2

Қарап отырсақ соңғы жылдары нәрестелердің ауру болып­ тууы, бұрын болмаған ауру түрлерінің көбеюі, психологиялық ауытқулар, өзін өзі өлімге қию сынды оқиға­лар­дың жиілеп кеткені осындай түрлі химикатқа толы шетелдік тамақ­тарды пайдаланудан емес пе деген ойға жетелейді. Егер шөп шықпайтын сахарада, шө­лейт өлкеде тұрсақ бір сәрі. Қазақ­стан­дай бай өлкеде тұрып, ауыл­шаруашылық өнімдерін жеткілікті өндірмеу ұят деп ойлаймын. Ас­тық өндірісін айтпағанда, 1990 жылдардың басында республикада қой саны 40 миллионға, жылқы 1 млн 300 мыңға, ірі қара 9,5 млн басқа жетті. 30-ға тарта құс фабрикасы болды. Жылына 1 миллион тонна ет өндіріліп, 650 мың тоннасы шетке шығарылатын. Сүт өнімдері сырттан әкелінбейтін. Көкөніс, жеміс-жидек өнімдері рес­публика көлемінде тұрғындарды толық қамтамасыз етуге жететін. 

Қазіргі жағдай мүлдем басқаша. Дүкен сөрелеріндегі азық-түліктің біразы шетелдерден әкелінеді. Әри­не, аштан өліп, көштен қалып жат­қанымыз жоқ, шикізат саласынан түскен мол қаражат елдің экономикалық жағдайын біршама түзеді. Соның арқасында көптеген әлеу­меттік мәселелер шешілуде. Бірақ халықты алаңдататын жайттар жеткілікті. Ол – бірінші кезекте ауылдың жағдайы, ауыл шаруа­шылығының ахуалы.

Қазір алтын бесік ауылымыз­дың даму деңгейі төмен. Бұрын бірнеше мың адам болған кеңшар орталықтарында 600-700-дей адам қалған, 600-700 бала оқитын мектепке 90-100-дей бала барып жүр, ауылдан көшіп кетіп жатқандар әлі де көп. Ауылда мал бағудан бас­қа жұмыс аз. Ал ауылда шаруашылықты көтеру шешімі табылмайтындай мәселе емес. Соңғы 10-12 жылда бұл салаға бөлінген қаражатқа ауылшаруашылық өнді­рісін дамытудың жаңа жүйе­сін қалыптастыруға болатын­ еді, бірақ түбегейлі өзгеріс бай­қал­май­ды. Себебі ауыл шаруашы­лығын дамытудың айқын тұжырым­да­масы белгіленбей, уақытша жос­пар­лар­мен мол қаражат жел­ге ұшып жатыр. Оның жай-жап­сары «Егемен Қазақстан» газетін­дегі экономика ғылымының док­­то­ры Ата­мұрат Шаменовтің «Ай­қын­ аг­рарлық саясат керек» (24.11.2017 ж) деген мақаласында ай­тылды, біз оған қосыламыз. 

Экономика ғылымында «Ба­зис», «Қондырма» деген бұлжыт­пас қағи­да бар, екеуін терең, жан-жақты ойлап байланыстырмаса, нәтиже шықпайды. Қазіргі біздегі жағдай бұған қарама-қайшы. Мал жоқ жерге бордақылау алаңын салады, қой жоқ жерге қозы сою цехын салады, ешкі жоқ жерде ешкі сүтін өндірмекші боламыз. Яғни «базисі жоқ, кілең қондырма» жо­балар. Өндіріс бұлай дамымайды. Ауыл шаруашылығын да­мы­тудың ең басты бағыты ауылдан басталуы керек, адамның тікелей қатысуынсыз бұл сала өр­кендемейді. 

Тың және тыңайған жерлерді игерудің қиыншылығын да, нәти­жесін де көрген халықпыз ғой, Үкі­мет шындап қолға алса, ауылда ха­лықты тұрақтандыруға болады. 1980 жылдары «ауылды қалаға те­ңейміз» деген ұран айтылып, оны жүзеге асыруға жақындап та қал­ған едік. Қазір соны түбегейлі іске асыруға толық мүмкіндік бар. Ел­ді мекендер газдандырылып, үйлер­ге су құбырлары тартылуда, жолдар салынуда, интернет байланысы да бар. Егер ел қаланы бетке алып көше берсе, осы игі істердің нәтижесін кім көрмек?!

Басты мәселе – ауылға жас­тар­­ды көптеп тарту. Ол үшін ипо­те­калық үйлерді керек жерге көп­теп салу қажет, ынталандыру шараларын міндетті түрде ойластырған жөн. Бұл мәселені шешкеннен кейін тұрғындарға мал азығын дайындауға көмектесу керек. Кез келген ауылда 300-400 сиыр сауылса және ол сүт сол жерде қабылданса, республиканы отандық таза сүт өнімімен қамту­ға болар еді. Әрине, ша­ғын фермерлермен, жеке шаруашы­лықтармен ет пен сүт, тағы да­ бас­­қа тамақ өнімдеріне деген сұранысты түпкілікті ше­ше ал­май­мыз. Сондықтан болашақ­та ірі-ірі ұжымдық шаруа­шы­лық­тарды, кооперативтік құрылым­дарды, тағы да басқа тиімді ауылшаруашылық салаларын құр­ған дұрыс деп ойлаймын. 

Қазір қиюы кетіп тұрғанымен, ауыл шаруашылығының өткені көп­­­тің көз алдында. Оны кеңес зама­нындағыдай болмағанмен, соның үлгісінде жаңаша қалыптас­тыруға болады. Бұл өте үлкен де күрделі жұмыс, көптеген заңдар мен заңнамаларды қайта қарап, өзгертуге тура келеді. Бірақ елдің жер жағдайы жақсы, экономикалық мүм­кіндігіміз бар, интеллектуалдық капиталымыз да жеткілікті. Ендігі кезекте ел болашағы үшін маңызды мұндай жұмысты түбегейлі қалып­тастыру үшін тікелей Президентке бағынатын тәуелсіз ұлттық комиссия құрған жөн деп есептейміз. Оның құрамында ауыл шаруашылығының қыр-сырын жақсы білетін тәжірибесі мол мамандарды, ғалымдарды, фермерлерді, тағы басқаларын тарт­қан жөн болар еді.

Нұрлан ІЗТІЛЕУОВ, 
ауыл шаруашылығы ардагері

Орал

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.10.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Финляндия Республикасының Президенті Саули Ниинистёмен кездесті

17.10.2018

Дзюдодан ел чемпионаты Астанада өтеді

17.10.2018

Елеусінов Монте-Карлода жұдырықтасады

17.10.2018

Сенаторлар Түркістан облысының тұрғындарымен кездесті

17.10.2018

«Батыс» өңірлік қолбасшылығында армиялық қоян-қолтық ұрыстың үздік жауынгерлері анықталды

17.10.2018

«Егеменнің» тілшісі Хамит Есаман жүлдегер атанды

17.10.2018

Алматы облысында екі ауданға жаңа әкім тағайындалды

17.10.2018

Альварес Головкинмен қайта жұдырықтасуға қарсы емес

17.10.2018

Маңғыстауда Қарақия ауданының 45 жылдығы тойланды

17.10.2018

Мемлекет басшысының Финляндия Республикасына ресми сапары жалғасуда

17.10.2018

Kazakhstan Fashion Week сән апталығы басталды

17.10.2018

«Орда» бағдарламасы-әлеуметтік жағынан аз қорғалған отбасылардың үлкен үміті

17.10.2018

Алматы облысында 100 учаскелік полиция пункті ашылды

17.10.2018

Бүркіттің балапандары еркіндікке жіберілді

17.10.2018

«Барыс» «Автомобилисті» ұтты

17.10.2018

Кукушкин «Кремль кубогында» Донскойға есе жіберді

17.10.2018

Аргентинада үш боксшымыз финалға шықты

17.10.2018

Атырауда 2500 пәтер орталық жылу жүйесіне қосылады

17.10.2018

Маңғыстауда күйші қыз-келіншектер байқауы басталады

17.10.2018

Жұмекен жырларын жатқа оқыды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Urpaq azsa – ultqa qater

J.Aımaýytov pen M.Áýezov keıbir qazaq mineziniń minin, sol mindi kórip ósken balanyń jamandyqqa salynatynyn 1917 jyly «Alash» gazetinde jarıalaǵan maqalasynda: «Ultym», – dep oqyp shyqqandar halyq arasyna kelse, qaraıa bastaıdy» dep, artynan: «Saıyp kelgende, qazaqta qalyp turǵan ózgeshe minezder: tili aıtqandy qoly qylmaıtyn – turaqsyzdyq, uıymsyzdyq, basynan aspaıtyn – ózimshildik, ezdik» depti. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Jer emgender oza ma, toza ma?

Jalpy, bizdiń halyqtyń arman-maqsatynyń bir ushyǵy qashan da jermen baılanysty sıaqty. Jerdi keńeıtý, jerdi qorǵaý, jerdi óńdeý, jerdi qurmetteý... Mentalıtetimiz jerge jaqyn. Bul basqa halyqtarda olaı emes degen sózimiz emes, biraq bizdiń halyq úshin tym erekshe sıaqty. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdik vırýsy

О́tken ǵasyrdyń 80-jyldary rejısser R.Bykovtyń «Chýchelo» atty fılmi Odaq kólemindegi búkil eldi shýlatqan bolatyn. Kishkentaı ǵana 6 oqıtyn balalardyń boıynan sonshalyqty qatygezdikti kórgen qazaq qaýymy, bálesinen aýlaq, qalada ósken ózge ulttyń qatybastary ábden buzylyp ba­rady eken, bizdiń balalarymyzdan, keleshegimizden aýlaq dep shoshyǵan. Ol kezde mundaı zulymdyq qazaq balasynda kezdespeıtin jat qylyq sanalatyn. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу