Ауылды көтермей, ауыл шаруашылығы көтерілмейді

Қазір ақпарат құралдарында азық-түлік түрлерінің са­пасыз­дығы туралы жиі айты­лады. Шынында да мысық ішпейтін сүттердің түрі көп екен, олардың жемейтін шұжықтары да бар болып шықты. 

Егемен Қазақстан
13.12.2017 1694

Қарап отырсақ соңғы жылдары нәрестелердің ауру болып­ тууы, бұрын болмаған ауру түрлерінің көбеюі, психологиялық ауытқулар, өзін өзі өлімге қию сынды оқиға­лар­дың жиілеп кеткені осындай түрлі химикатқа толы шетелдік тамақ­тарды пайдаланудан емес пе деген ойға жетелейді. Егер шөп шықпайтын сахарада, шө­лейт өлкеде тұрсақ бір сәрі. Қазақ­стан­дай бай өлкеде тұрып, ауыл­шаруашылық өнімдерін жеткілікті өндірмеу ұят деп ойлаймын. Ас­тық өндірісін айтпағанда, 1990 жылдардың басында республикада қой саны 40 миллионға, жылқы 1 млн 300 мыңға, ірі қара 9,5 млн басқа жетті. 30-ға тарта құс фабрикасы болды. Жылына 1 миллион тонна ет өндіріліп, 650 мың тоннасы шетке шығарылатын. Сүт өнімдері сырттан әкелінбейтін. Көкөніс, жеміс-жидек өнімдері рес­публика көлемінде тұрғындарды толық қамтамасыз етуге жететін. 

Қазіргі жағдай мүлдем басқаша. Дүкен сөрелеріндегі азық-түліктің біразы шетелдерден әкелінеді. Әри­не, аштан өліп, көштен қалып жат­қанымыз жоқ, шикізат саласынан түскен мол қаражат елдің экономикалық жағдайын біршама түзеді. Соның арқасында көптеген әлеу­меттік мәселелер шешілуде. Бірақ халықты алаңдататын жайттар жеткілікті. Ол – бірінші кезекте ауылдың жағдайы, ауыл шаруа­шылығының ахуалы.

Қазір алтын бесік ауылымыз­дың даму деңгейі төмен. Бұрын бірнеше мың адам болған кеңшар орталықтарында 600-700-дей адам қалған, 600-700 бала оқитын мектепке 90-100-дей бала барып жүр, ауылдан көшіп кетіп жатқандар әлі де көп. Ауылда мал бағудан бас­қа жұмыс аз. Ал ауылда шаруашылықты көтеру шешімі табылмайтындай мәселе емес. Соңғы 10-12 жылда бұл салаға бөлінген қаражатқа ауылшаруашылық өнді­рісін дамытудың жаңа жүйе­сін қалыптастыруға болатын­ еді, бірақ түбегейлі өзгеріс бай­қал­май­ды. Себебі ауыл шаруашы­лығын дамытудың айқын тұжырым­да­масы белгіленбей, уақытша жос­пар­лар­мен мол қаражат жел­ге ұшып жатыр. Оның жай-жап­сары «Егемен Қазақстан» газетін­дегі экономика ғылымының док­­то­ры Ата­мұрат Шаменовтің «Ай­қын­ аг­рарлық саясат керек» (24.11.2017 ж) деген мақаласында ай­тылды, біз оған қосыламыз. 

Экономика ғылымында «Ба­зис», «Қондырма» деген бұлжыт­пас қағи­да бар, екеуін терең, жан-жақты ойлап байланыстырмаса, нәтиже шықпайды. Қазіргі біздегі жағдай бұған қарама-қайшы. Мал жоқ жерге бордақылау алаңын салады, қой жоқ жерге қозы сою цехын салады, ешкі жоқ жерде ешкі сүтін өндірмекші боламыз. Яғни «базисі жоқ, кілең қондырма» жо­балар. Өндіріс бұлай дамымайды. Ауыл шаруашылығын да­мы­тудың ең басты бағыты ауылдан басталуы керек, адамның тікелей қатысуынсыз бұл сала өр­кендемейді. 

Тың және тыңайған жерлерді игерудің қиыншылығын да, нәти­жесін де көрген халықпыз ғой, Үкі­мет шындап қолға алса, ауылда ха­лықты тұрақтандыруға болады. 1980 жылдары «ауылды қалаға те­ңейміз» деген ұран айтылып, оны жүзеге асыруға жақындап та қал­ған едік. Қазір соны түбегейлі іске асыруға толық мүмкіндік бар. Ел­ді мекендер газдандырылып, үйлер­ге су құбырлары тартылуда, жолдар салынуда, интернет байланысы да бар. Егер ел қаланы бетке алып көше берсе, осы игі істердің нәтижесін кім көрмек?!

Басты мәселе – ауылға жас­тар­­ды көптеп тарту. Ол үшін ипо­те­калық үйлерді керек жерге көп­теп салу қажет, ынталандыру шараларын міндетті түрде ойластырған жөн. Бұл мәселені шешкеннен кейін тұрғындарға мал азығын дайындауға көмектесу керек. Кез келген ауылда 300-400 сиыр сауылса және ол сүт сол жерде қабылданса, республиканы отандық таза сүт өнімімен қамту­ға болар еді. Әрине, ша­ғын фермерлермен, жеке шаруашы­лықтармен ет пен сүт, тағы да­ бас­­қа тамақ өнімдеріне деген сұранысты түпкілікті ше­ше ал­май­мыз. Сондықтан болашақ­та ірі-ірі ұжымдық шаруа­шы­лық­тарды, кооперативтік құрылым­дарды, тағы да басқа тиімді ауылшаруашылық салаларын құр­ған дұрыс деп ойлаймын. 

Қазір қиюы кетіп тұрғанымен, ауыл шаруашылығының өткені көп­­­тің көз алдында. Оны кеңес зама­нындағыдай болмағанмен, соның үлгісінде жаңаша қалыптас­тыруға болады. Бұл өте үлкен де күрделі жұмыс, көптеген заңдар мен заңнамаларды қайта қарап, өзгертуге тура келеді. Бірақ елдің жер жағдайы жақсы, экономикалық мүм­кіндігіміз бар, интеллектуалдық капиталымыз да жеткілікті. Ендігі кезекте ел болашағы үшін маңызды мұндай жұмысты түбегейлі қалып­тастыру үшін тікелей Президентке бағынатын тәуелсіз ұлттық комиссия құрған жөн деп есептейміз. Оның құрамында ауыл шаруашылығының қыр-сырын жақсы білетін тәжірибесі мол мамандарды, ғалымдарды, фермерлерді, тағы басқаларын тарт­қан жөн болар еді.

Нұрлан ІЗТІЛЕУОВ, 
ауыл шаруашылығы ардагері

Орал

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.08.2018

Қазақстан Президенті «Журавлевка 1» ауыл шаруашылығы кешенін аралап көрді

17.08.2018

Роман Григорчук «Астана» клубының бас бапкерлігінен уақытша кетті

17.08.2018

Қазақстандық велотрекші әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

17.08.2018

Тау туризмін дамыту қажет

17.08.2018

Еңбек ері – ұрпаққа үлгі

17.08.2018

Тарихи текетірес:Олжабай ма, Жаяу Мұса ма?

17.08.2018

Мемлекет басшысы «Агрофирма Эксимнан» ауыл шаруашылығы кешенін аралап көрді

17.08.2018

«Нұрлы жер» аясында миллионнан астам шаршы метрі пайдалануға берілді

17.08.2018

Өзбекстанға Қазақстан арқылы өтетін автокөлік ағыны көбейді

17.08.2018

Озық идеядан – өндіріске

17.08.2018

Қазақстан және Германия Сыртқы істер министрлері екі елдің ынтымақтастығын талқылады

17.08.2018

Балаларға лагерь, лагерьлерге қаражат жеткіліксіз

17.08.2018

Елбасы Ильичевка ауылындағы тұрғын үй құрылысымен танысты

17.08.2018

Нұрсұлтан Назарбаев «Тайынша май» жауапкершілігі шектеулі серіктестігіне барды

17.08.2018

«Корея» синдромы

17.08.2018

Жақсы іс жалғасын табады

17.08.2018

ШҚО-да Шәкәрімнің160 жылдығы тойланып жатыр

17.08.2018

Шекарадағы құқық бұзушылық азайып келеді

17.08.2018

Сүт өнімдеріндегі баға теңсіздігі белең алып тұр

17.08.2018

Ауыл кооперативінің артықшылығы

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Тілтолғақ пен тілтұтқа

Әлеуметтік желіден «Астана қаласы­ның қаракөз балдырғандары қазақша сөй­лемейтіні несі?» деген сыңайдағы сұрау­лы сөйлем, қобалжулы пікірді көзіміз шалып ойланып қалдық, қапаландық. 

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

Қойнауы құт қазақ жері тәуел­сіз­дігі­міздің ширек ғасырдан асқан шежіресінде ел экономикасын тұралап қалу қасіретінен сақтап келеді. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу