Буын биінің білгірі

Алтай аймағындағы Шің­гіл ауданында әр ұлт өкілінен құралған 13288 адам бір мезетте «Қара жорға» биін билеп, Гиннестің рекордтар кітабына енгенін естігенде менің ойыма аудандағы «Өнер» мектебінде жұ­мыс істейтін Қуанған Иманханұлы орала кетті.

Егемен Қазақстан
22.02.2018 3327
2

«Қара жорға» биі төңірегінде әртүрлі алыпқашпа сөз көп. Моңғолдардың да, қытайлардың да «меншіктеуіне» қарағанда көне заманнан ұмытылмай келе жатқан саф өнер туындысы ерекше қызықтырса керек. Бірақ бұл жорамалдардың бәрін Қуанған бауырым жоққа шығарады. Ол үшін еш таластың керегі жоқ, шығарманың түп-тамырына бойлаған адам оның қазақтың төл биі екенін бірден аңғарады, дейді ол. «Қара жорға», «Аю», «Бүркіт» билері сияқты ата-бабамыз бізге мирас етіп қалдырған көне мұра­лардың молдығын, бимен қатар ән, күй саласында да сөзі анық, бояуы қанық шығармалар жеткілікті екенін өнер адамына тән қызба мінезбен баяндағанда екі көзі шырадай жанып, қолды-аяққа тұрмай кетеді. Қазақтың ғасырдан ғасырға жалғасып келе жатқан буын биінің классикалық үлгісі ретінде танылған «Қара жор­­ғаны» билей жөнелгенде «қазақта би болмаған, би өнері дамы­маған» деген пікірлердің ұшқары ай­тылғанына көзің әбден жетеді.

Бидің небір жауһарлары Алтай қазақтарында сақталып қалған. Бұл би Қытайда ең таңдаулы 12 туындының бірі болып есептеледі. Сан ғасырлық өмірбаяны бар «Қара жорғаның» өңірімізде алғаш танылуына, кеңінен таралуына Қуанған Иманханұлы жанкештілікпен атсалысып жүр. Ол атамекенге оралғанға дейін Моңғолияның Баян-Өлке аймақтық сазды-драма театрының директоры қызметін атқарған. 1986 жылы Ленинград мемлекеттік мәде­ниет институтынын тәмамдаған. Осы шаһарда атақты бишілерден дәріс алған. Жоғары білімді кәсіп­қой бишінің содан бергі сана­лы ғұмыры би өнерімен ты­ғыз сабақтас. Уәлиханов ауда­­нына келісімен «Өнер» мекте­бінде тұңғыш би үйірмесін ашты. Оның репертуарында «Қара жор­ғадан» басқа «Аю», «Бүр­кіт», сонымен қатар шығыс, славян билері де бар. Бишілер тобы байқаулардан жүлдесіз оралған емес.

– «Қара жорға» буын биінің төресі, шыңы саналады. Себебі мойыннан бастап бақайшыққа дейінгі буындардың бәрі мә­нерлі, үйлесімді қозғалыста бо­луы шарт. Оның өзі төрт бө­лік­ті қимылдан тұрады. Атап айт­­қанда, дене ырғағы, топшы толғақ, буын бұлғақ және аяқ жор­ғақ. Осылардың бә­рін топтас­тырып билегенде су төгілмес жорғаның жүрісі мүлтіксіз бейнеленеді. Өте күр­делі, сонысымен тартымды. Бас­қа билерден өзгешелігі – кей тұс­тарда шапшаң, кей жерлерде байсалды, жайдары орындалуын­да. Менің топшылауымша ең алдымен «Қара жорға» күйі, содан кейін күй әуенімен би пайда болған секілді. Шыққан жері Алтайдың төрі болғандықтан қазақ даласының кербез сұлу­лығын бейнелейтін тұстар, қи­мыл­дар көп,– деп, би тарихынан сыр шерткен бауырымыз қорбаңдаған аюдың маймақ жүрісін, қияға қанат қаққан қы­ранның шарықтай ұшқанын билеп көрсеткенде керемет әсерлендік. 

Сағидолла ИКЕНОВ,

жергілікті өлкетанушы

Солтүстік Қазақстан облысы,

Уәлиханов ауданы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

12.12.2018

Елбасының «Ұлы даланың жеті қыры» атты мақаласын талқылауға арналған TEDx форматында жиын өтті

12.12.2018

Мемлекет басшысының төрағалығымен Түркістан қаласын дамыту мәселелері жөнінде кеңес өтті

12.12.2018

Астанада Гейдар Алиевті еске алды

12.12.2018

Алматыда ережесіз жекпе-жектен жарыс өтеді

12.12.2018

«Жер жәннаты – Ақмола» деп аталатын жинақ жарыққа шықты

12.12.2018

Солтүстік Қазақстанда Желтоқсан құрбанын еске алу турнирі өтті

12.12.2018

Сенатта сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегияны іске асыру мәселелері талқыланды

12.12.2018

Солтүстік Қазақстанда цифрлы сүт фермасы іске қосылды

12.12.2018

Қазақ киносының Бауыржанын еске алды

12.12.2018

«Маңғыстау - адалдық алаңы» жобалық кеңсесі ашылды

12.12.2018

Павлодар облысында тұрғындар ауыз суды Ертіс өзенінен алуға мәжбүр

12.12.2018

Солтүстік Қазақстанда қарымды қаламгер Мәлік Мұқановтың  мерейтойы атап өтілді

12.12.2018

Маңғыстау полицейлерінің жалақылары өседі

12.12.2018

Отандық автоөндіріс саласының инвесторлары Қостанайда болды

12.12.2018

Конькиден Алматы қаласының біріншілігі аяқталды

12.12.2018

Қыздар университетінде тұрмыстық әлімжеттікке қарсы жиын өтті

12.12.2018

Қазақ спорт және туризм академиясында Президенттің «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласы талқыланды

12.12.2018

Қарағанды облысында 2019 жылдың бюджеті бекітілді

12.12.2018

Павлодарда патриоттық әндер фестивалі өтті

12.12.2018

Шытырман оқиға жазудың жүйріктері анықталды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу