Көзмерген карикатурашы Айдарбек Ғазизұлы

Шидей қарындаштан «шедевр» шығару – тек шынайы суретшінің ғана қолынан келетін шеберлік. Ал кірпідей қадалатын карикатура жанры кім көрінгеннің илей салатын көнтерісі емес. Машақаты мол машық. Шынтуайты сол, шала ұйқы шабыттандырады.

Егемен Қазақстан
19.04.2018 1966

 

Түніңді түгел арнамай «түбін түсіре» алмайсың. Жақсы дүние шыққанша, жаныңды жай таптыртпайтын жайсыздау бір жанр. Бәлкім, содан да шығар-ау, сүйегі асыл сурет өнеріне жүрегі даулап, жең түретіндердің қатары тым сирек. Ұшты қалам ұстаған үркердің шоғырындай ғана қазақ баласының алдыңғы легінде алты құрлыққа аты кеткен белгілі суретші, Қазақстан Жастар одағы сыйлығының лауреаты Айдарбек Ғазизұлы ағамыздың жүретіндей жөні бар...

Кенжелеп қалды деп жүрген карикатура әлеміне Айдекең күні кеше келген жоқ. Яки, жалына жолшыбай жармасқан жан емес. Әуестігі әуелден бар-тын. Бояу біткенге бала күнінен бауыр басыпты. Жасы сәл-пәл өтің­кіреп кеткеніне ұялатын ұяң ұл «Пио­нерге» інісінің атынан сурет салып тұрыпты десе, сенер ме едіңіз? Әскерде жүріп-ақ «Боевой листокты» бірінен соң бірін бұрқыратыпты. Борышы біткен соң, ел қатарлы еңбекке араласты. Қай салаға барса да қаламы мен қаға­зын қолтықтай жүретін. Бір қызы­ғы, жұрт ұйықтап жатқанда, Ай­декеңнің «екінші тынысы» ашылатын...

Осы саланы оқып аламын деп жыл сайын оқталғанымен «оңайшылықпен» ол да орындала қоймады. Ал жолы болмағанға жаси қоятын Айдекең бе? Қайта оны қайраттандыра түсті. Өнерің өрлеу үшін өзіңді де жан-жақты өсіруің керек қой. Ағамыз талмай ізденетіндердің қатарынан табыл­ды. Қай тақырыпта әңгіме қозғалмасын Ғазизұлының ғибратты айтары бар еді. Өйткені ол білетіні бар, көргені көп кіші­пейіл де иманды жан.

Қиялдағыны қиыстырып құрау қай кезде де қиынның қиы­ны емес пе еді? Осы жолда ол Игорь Смирнов, Нико­лай Казанцев сынды нағыз мықты­ларға еліктеді. Ал Николай Аш­теманды өмірлік ұстазым деп әліге дейін үлгі тұ­тып келе­ді. «Ұстазы жақсының ұста­ны­мы жақсы» демекші, ол кісі­нің салған суреттері өте маз­мұн­ды әрі ұғынықты шығатын. Бесікте жатқан баласына дейін Бидструпты қарайтын бұл ша­ңы­рақ, расымен де өнер қонған әулет еді.

Алла өзі талант бермесе, адам­­ды таңғалдыра алмайтының ақиқат қой. Әрбір дүниесін көрген жанның көзі тоятындай көркем етіп жеткізуге күш салды. Аңғарғанға, ар жағында қылтиып астарлы ой жататын. Кез келген кескіннің композициялық бе­рілуіне көбірек назар аударды. Шығармаларына шендестіру әді­сін де шебер пайдалана білді. Бояуын барынша қанық жеткізді, ойын мейлінше анық айта алды. Қай қырынан қарасаң да иі қанған идея менмұндалап тұратын.

Ал шындығында ол жанына жақын бояу іздеп жүрді. Ұлттық реңк табуға ұмтылды. Жалғыз бояумен бүтіндей бір ұлттың бол­мысын беру анау-мынау адам­ның қолынан келе бермейтін тәуе­кел-тұғын. Ақырында алуан кейіпке еніп, мың құбылып, сан түрленетін түсті де тапты. Ол – қоңыр дауыс­ты, қоңырлау мінезді, қоңырқай көзді қазақтың болмысын бере алатын бояудың нағыз өзі еді. Бірде екеуара әңгімеде «Менің осыған дейінгі азды-көпті дүнием негізінен мына үш тақырыпты қамтыпты. Әдепкі кезде тұрмыстық, одан соң ұлттық тақырыпқа қарай ойы­сып, ал кейінгі жылдары жалпы адамзат баласына ортақ құндылықтар жайлы сөз қозғап жүр екенмін» деп қалғаны бар.

Иә, ағамыздың мейлінше өн­діріп жұмыс істеген жылдары бас­пасөз саласына бет бұрған жыл­­дарынан бастау алады. Осы тұс­та петерборлық карикатурашы Вик­тор Богорадтың айтқан мына бір сөзін айналып өте алмайтын сияқтымыз. «Карикатурашылар үнемі БАҚ-пен бір қайықта». Иә, жаны бар сөз. Ол кісінің жа­ңа нөмірде жарияланған әр суреті басылымға зор бедел әке­летін. Ал басылым шындықты шұқып тұрып көрсететін шыншыл суретшіні шыңдаған үстіне шыңдай түсуші еді. Міне, жиырма үш жылдың жүзі болды ағамыз ел газеті «Егеменде» табан аудармай еңбек етіп келе­ді. Алла бізге осындай әлем мойындаған азаматпен иықтаса жұмыс істеудің бақы­тын бұйыртыпты. Дара дауы­сымен баураған Димаштың дү­ниені дүркіретіп жатқан ша­ғын­да, біздің Айдекең де шет мем­лекеттердің біршамасынан шы­тырлатып жүлде жинап жатты. Жүлдеден жүлде жауып, қан­жыға қайта-қайта майланып жатқан сондай шақтарда «Бас­қасын қайдам, біздің өз «Дима­­шымыз» қасымызда» деп қалжың­дайтынбыз.

Кейінгі жылдары санада сірескен стеротиптерді сырып тастап, әріге кетіп қалған әлемдік карикатураның көшіне қосылды. «Күллі әлемге кө­зімді ашқан кари­катурашы Күл­мешкенов еді» деген бір сөзінде ағамыз. «Әйтпесе Қазақстанның өз қаза­нында қыз-қыз қайнап жүре берер ме еді, кім білсін?!»...

Соның әсері ме екен, соң­ғы жылдары пәлсапалық карикатуралар парадын бастап та жіберді. Шығармашылық шеруі шартарапты шарлаған шабыт иесі бүгінге дейін 50-ден астам елдің бай­­қауына қатысты. Жүлдесіз құр қайтқан кезі, тіпті жоқтың қа­сы. Соңғы алған қомақты сыйы – «2017 жылдың ең үздік карикатура суретшісі» шартараптың «сен тұр мен атайын» дейтін таңдаулы суретшілері қатысқан ең ірі байқау болатын. Әр шебер жүзге жуық туындысын жолдап, кей-кейде мың жарым мықтыға дейін бақ сынасатын бұл сайыстарда үздік жүздікке кірудің өзі үлкен жетістікке баланатын. Солардың арасынан суырылып шығып жиырма жетілікке кіру тек Айдарбек Ғазизұлының ғана қолынан келетін табандылық!

P.S. Ағамыздың жеке көр­месін асыға күтіп жүрген көпшіліктің де көңілі бір дем­де­летін кез келер. Алла қаласа, сол сәт те алыс емес сияқты ғой. Әр түстің қа­дір-қасиетін арттырған алпыс­тың асқаралы биігі құтты болсын дей отырып, «мехнатты өнердің» мектебін ашып, балғын суретшілерді осы салаға баптап тәрбиелесеңіз, тіптен тамаша болар еді деген тілекке қосарланған базынамыз бар! Және де осыншама мол мұраны Астана төрінен карикатура музейі етіп ашып, келер ұрпақтың көзайымына айналдыра алсақ, бұдан сауапты іс бола қоймас...

Амангелді ҚИЯС,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.03.2019

Мәдениет үйінің басшысы мәдениетсіз бе?

20.03.2019

Бәріміздің бойымызда қимастық сезім бар

20.03.2019

Біз Президентпен біргеміз

20.03.2019

Геннадий Головкин Нұрсұлтан Назарбаевқа алғыс айтты

20.03.2019

Үкімет пен Ұлттық Банктің макроэкономикалық саясатты жалғастырылады

20.03.2019

«Ұшқынның» редакторы Тамимдар Сафиев

20.03.2019

Мың алғыс Сізге, Тұңғыш Президент!

20.03.2019

Халық жүрегіне жол тапқан

20.03.2019

Ұлт өнерін ұлықтады

20.03.2019

Димаш Құдайберген: Елбасы жолы елімізді жарқын болашаққа апарады

20.03.2019

Су тасқынына дайындықты пысықтады

20.03.2019

Ақмола облысының активіне таныстырды

20.03.2019

Мемлекетіміздің мерейін өсірді

20.03.2019

Берекелі биіктерге бастады

20.03.2019

Туған халқына қызмет ете береді деп сенеміз

20.03.2019

Әлеумет қамына – айрықша назар

20.03.2019

Ел еңсесін биіктетті

20.03.2019

Қазақстан халқы Ассамблеясының Үндеуі

20.03.2019

Мәулен Әшімбаев: Тарихи сәтте халқымыз бірлік пен ынтымақта болуы тиіс

20.03.2019

Қаныбек Иманәлиев: Мемлекеттің келешегін ойлады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу