Әдебиет • 20 Сәуір, 2018

Қандай кітап көп оқылады?

110 реткөрсетілді

Бұл сұраққа жауап берудің алдында географиялық, та­нымдық, əр елдегі немесе өңір­дегі менталитетті назарда ұста­уымыз қажет секілді. 

Осыдан бі­раз бұрын əлемнің əр өңіріндегі көп оқылатын жанрлар жайлы жа­зылған мақаланы көзім шалып қалды. Ол ақпараттың қазір де көп өзгере қоймағаны анық. Мысалға, АҚШ халқы соңғы жыл­дары əйелдерге арналған романдарды қалдырмай оқиды екен. Одан кейін бұл тізімде балалар мен жасөспірімдерге ар­налған ертегі мен танымдық романдар, фэнтези, бизнес және құқықтық əдебиеттер, комикс­тер, трэш, қазіргі заман мистика­сы, стимпанк, танымал жəне же­тіс­тікке жеткен адамдардың био­графиялық кітаптары орналасқан. Бұл қатарда детективтің жоқ болмауы бізді таңғалдырды. 

Нон-фикшннен бөлек əдеби жанр­­лардың бұл жерде аз болуын­ Аме­рика халқының өзіндік ерек­шелігімен түсіндіруге болатын шы­ғар.

мерикалықтарға тəн дү­ние­таным мен «америкалық ар­манға» дейін бұл тізімге өз­ге­ріс əкелгенін көре аламыз. Əйел ­теңдігі, кәсіпке құмарлық, əлеу­мет­тік қатынастарды түсіну­ге және өз құқықтарын білуге ұм­тылу осы өңірдегі кітап нарығына əсер етеді. 

Ал Еуропаның кітапсүйер қауы­мы «классикалық» детективке деген құмарын əлі баса алмай келеді. Бұ­ған ХХ ғасырдағы британиялық де­тективтің əсері мол болғаны анық. Еуро­пада шыңына шыққан бұл жанрды бүкіл əлем оқиды. Одан кейінгі орын­дарда балалар кітабы, мистика, сентиментальді махаббат романда­ры, танымдық-ғылыми кітаптар, қазіргі заман Еуропа романы (детек­тив, мистика, эротика, параноя, дадаизм мен эпатаж элементтері бар роман), тарихи романдар, манга мен комикстер, аспаздыққа баулу кітап­тары орналасқан. Бұл жерден де еуро­па­лықтарға тəн дүниетанымның, попса мəде­ние­тінің, жыныстық теңдік, өзін тұл­ға ретінде қалыптастыруға ты­рысу секілді Батыс халқына тəн мен­талитетті көре аламыз. Бұл жер­­де біз нақты əдеби көркем шы­­ғарма тұрғысынан қарағанда, нон-фикшннен бөлек, екі өңірден де фэнтези, детектив, мистика, за­манауи романдардың халық сұ­ранысына ие екенін білуге болады. 

Детектив жоғарыда айтқа­ны­мыздай, ХХ ғасырдағы брита­ниялық детективтен бастап халық жүрегінен орын алған. Қазіргі күні бұл жанрда жазылған романдар мен түсірілген фильмдерді санап тауыса алмайсың. Детектив қай кезде де ескірмек емес. Бі­рін­шіден, детектив қылмысты зерт­тейтін, тергеудің тəсілдері ар­қылы оқиға құрайтын жанр. Ал тер­геу ісі де жыл санап өзгереді, дамиды, күрделене түседі. Оқи­ға логикасы, із кесушінің ин­тел­лекті, оқиға желісі, тергеу тəсіл­дері де жаңарып, оқырманды шым-шытырықта ұстап отырады. Екіншіден, детективті көбіне бұ­рын­ғы агенттер мен полиция қызметкерлері, криминалистер жазады. Үшіншіден, оқиға соңына дейін оқырманның өзі де «қылмыскерді» бірге іздеп, жауа­бын алуға тырысады. Бұл кітап сүйер қауым үшін интеллек­туалдық ойын секілді əсер береді. Күнделікті қайталана беретін өмірден шаршаған адамдар үшін бұл кейіпкерлер бірге өмір сүріп, қиялын жетілдіріп, тіпті логикасын жаттықтыруға таптырмайтын кітап. 

Фэнтези мен фантастиканың таны­малдылығын қалай түсін­діруге болады? Бұл жерде нақ­ты өмірден қашу бар. Яғни бұл өмірде болуы мүмкін емес нəрсе­лердің бар болуы да адамды қиял­дауға жетелейді. Тағы сол жоғарыда айтып өткен жұмыс пен үйдің ортасында жүрген адам­дардың қиялдауға деген ынтасын айта кеткеніміз жөн. Ал өздігінен қиялға беріле алмайтын адам кітаптағы, кинодағы қиялға еріп, өмірден бір сəтке болса да қашуға мүмкіндік алады.

Абзал СҮЛЕЙМЕН, 
ақын

Баннер
Соңғы жаңалықтар

Ұқсас жаңалықтар