Елшіліктердің елімізге құрметі қандай?

«Елдестірмек елшіден...» деген мақал тегіннен-тегін айтылмағаны белгілі. Екі мемлекеттің арасын жақындататын бірден-бір құрал – елші және елшілік. Ол Отанының мүддесін қорғап қана қоймай, өзі қызмет атқаратын мемлекеттің заңдарына бағынып, халқы мен тіліне, салт-дәстүріне құрмет көрсетуі қажет екені айтпаса да түсінікті. 

Егемен Қазақстан
10.09.2018 944
2

Өкінішке қарай, еліміздегі кей мемлекеттердің елшіліктері қазақ тілін білмейтіні немесе оған шорқақтау екені жасырын емес. Оларға телефон шала қалсаңыз, көбі өз ана тілінде және орысша ғана ақпарат бере алатынын айтады. Осы орайда мына нәрсені айта кеткен жөн. Қазіргі таңда Қазақстан халқының 83,1 процент қазақшаны жетік біледі. Бұл – ресми статистика. Ендеше дипломатиялық корпус өздері қызмет ететін мемлекеттегі негізгі халықтың ана тілінде қызмет көрсету тиіс екенін қайталап айтудың қажеті шамалы.

Кез келген ақпаратты іздеу үшін интернетке жүгінеміз ғой. Әсіресе шетелге шығу үшін елшіліктердің сайттарын жиі ақтарамыз. Сондықтан олардың ресми сайты – мекеменің заманауи келбеті іспетті. Ал Қазақстандағы шетелдік дипломатиялық корпус өкілдерінің басым бөлігі бұл тұрғыда ұятты болып тұр.

Шетелдік елшіліктерге тиесілі кей сайттардан қазақша сөзді емге таппайсыз. Мысалы, Ұлыбританияның Қазақстандағы елшілігі орыс және ағылшын тілімен шектеліпті. «Тұманды Альбионның» әлемдегі бүкіл өкілдіктерін бір доменге жинаған. Алайда бұл қазақша ақпарат таратпауды ақтамайтыны анық. Салыстырып қарасақ, ағыл­шын­дардың Өзбекстандағы дипло­матиялық корпусы өзбекше сайрап тұр. Олардың Әзербайжандағы елшілігі де жергілікті ұлттың ана тілінде мәлімет таратады.

Германияның сайтында да мем­лекеттік тілімізде еш ақпарат жоқ. Салыстырып көру үшін олар­дың Өзбекстандағы елшілігінің сайтын ашқан болатынбыз. Он­да орыс, неміс тілдерімен бірге өзбекше де бүкіл ақпарат ұсы­ныл­ған. Соған қарағанда, Ташкенттегі немістердің жергілікті ұлттың тіліне құрметі жоғары болғаны ғой, сірә?!

Қазақ халқы Екінші дү­ние­жүзілік соғыс кезінде «тоғы­зын­шы территорияға» жер ауда­рыл­ған немістерді құшақ жая қарсы алып, барымен бөліскені тарихтан мәлім. Сол кезден бас­талған достық қатынас бүгінге дейін жалғасып келеді. Қазіргі таңда Қазақстан мен Германия арасындағы әріптестік нығайып, қанат жайған.

Сондай-ақ, қазақ пен неміс халық­тары­ның қатынасы туралы сөз бол­ғанда ең әуелі қазақ әдебиетінде ойып тұрып орын алар Герольд Бель­гер­дің есімі еске түседі. Көзі тірісіне Гераға қазақ тіліне құрметін «Қазақ тілі үшін барымды беруге дайынмын. Менің рухани тірегім Абай Құнанбайұлы, Жүсіпбек Аймауытұлы, Мұхтар Әуезов. Қазақ тіліне үңілген сайын тереңдей түстім», деп айтып отыратын. Сөйткен Герольд Бельгердің атажұрты бүгінде елшіліктерінің сайтында қазақ тілінде ақпарат таратуға құлықты емес.

Оңтүстік Корея елшілігі де сай­тында қазақ тіліне орын бер­ме­ген екен. Бұл елді ерекше атауы­мыздың өз себебі бар. Кеңес Одағы тұсында корей­лердің Қазақ­станға күштеп қоныс аударыл­ғаны мәлім. Сол заманда өз­дерін пейілі дархан қазақ халқы­ның бауы­ры­на басқанын корейлер әлі күн­ге аузының суы құрып әңгі­мелейді. Талай тағдыр тауқы­метін көрген ата-бабаларымыз тағдырлас халықтың қайғы-қасіретін тереңінен түсінді.

Қазіргі таңда Қазақстандағы корей диаспорасы тату-тәтті өмір сүріп, жергілікті ұлт­пен етене араласып кеткен. Мем­лекетіміздің даму жолында тер төккен корейлер жетерлік. Бес дүркін Олимпиада чемпионы Нелли Кимнің ел спорты үшін сіңірген еңбегі орасан. Мәнерлеп сырғанаушы марқұм Денис Тен Сочи Олимпиадасының қола жүлдегер атанды. Жамбылдың жампозы Алексей Ни талай жыл ауыр атлетика құрамасын баптап, Көк байрақты көкте жел­бі­ретуге мол үлес қосты. Бұлар­дың бәрі – Қазақстандағы корей диаспорасының өкілі. Өкініш­ке қарай, осындай тарихи байланысқа қарамастан Оңтүстік Корея дипломаттары сайттарында қазақ тіліне тілімдей «жер» тауып бере алмапты.

Қазақстан және Қытай арасын­дағы қарым-қатынастың тамыры тереңге кеткен. Онда мил­лионға жуық қандасымыз тұра­ды. Елімізде қытайлық компания­лар кәсібін жүргізіп отыр. Сауда-экономикалық байла­нысымыз жылдан жылға нығайып келеді. Осыған қара­мас­тан Шы­ғыс­тағы көршіміздің диплома­тиялық сайты орыс тілімен шектелген.

Сайтын қазақша сөйлетуді жөн көрмеген елшіліктер тізімі мұнымен бітпейді. Испания, Израиль, Жапония секілді азуын айға білеген мемлекеттердің Қазақстандағы өкілдігі сайттарында да Абай мен Шәкәрімнің тілінде жазылған мәлімет жоқ. Солтүстіктегі көршіміз Ресейдің елшілігі де өз ана тілімен шектелген. Иран, Сауд Арабиясы, Үндістан, Пәкістан секілді ынтымақтастығымыз жарасқан мемлекеттердің дипломатиялық корпусы да қазақшаны қа­тыр­маған. Тіпті, түбіміз бір деп есеп­тей­тін Түркия, Вен­грия және Қыр­ғызстан елші­лік­тері де сайт­тарын орысша сөй­летіпті. Бауырлас халық­тың дипломат­тардың ана ті­лі­мі­зге құрметі осындай болса, мұхиттың ар жағындағы Бра­зилия, Канада секілді мемлекеттерден қазақша мәлімет сұрау ұят секілді.

Алыстан ат терлетіп келген шетелдіктерден қазақшаға судай ағып тұруды талап ете алмаймыз. Алайда жергілікті ха­лықтың тілін жетік меңгерген маман жалдап, сайттағы қате­лерді түзету немесе қазақша қызмет көрсету қиын шаруа емес. Ендеше, елшіліктердің бұл әрекетін бейқамдыққа балаймыз ба, әлде қалай? Қазақстанда дипломатиялық қызмет атқарып жүргендер «тоғызыншы терри­торияның» негізгі түп қазығын құрайтын халықтың дәстүрі мен тілін құрметтеуі тиіс емес пе?!

Тағы бір айта кетерлігі, Қа­зақ­­стандағы кейбір елшіліктер бос орынға үміткерге орыс және сол елдің тілін білуді талап етеді. Ал еліміздегі халықтың 80 пайы­зы сөйлейтін қазақ тілін білуі міндетті емес. Парадокс.

Қазақ тіліне қырын қарай­тындар саны мұнымен аяқтал­майды. Елімізде жұмыс істеп жүрген кейбір халықаралық ұйым­дар да жергілікті халық­тың ана тілінде ақпарат тара­туға асығар емес. Мәселен, ЮНЕСКО-ның Қазақстандағы өкіл­ді­гінің сайтында ағылшын және орыс тілдерінде ғана мәлі­мет­тер бар.

Әйтсе де, халықаралық ұйым­дар ішінде қазақшаға судай ағып тұрғандары жетерлік. Мы­салы, Халықаралық түркі акаде­мия­сы­ның қазақша нұсқасынан қажетті мәліметтің бәрін табуға болады. БҰҰ-ның негізгі сайты да Абай мен Шәкәрімнің ана тілінде сөй­лейді.

Қазақстандағы шетелдік елші­ліктердің бәрі мемлекеттік тілге шорқақ деуден аулақ­пыз. Кей елдер қажет мағлұмат­тардың бәрін қазақ тілінде тізіп қойған. Мә­селен, Фран­ция елшілігі сайттарында мем­ле­кеттік тілімізге ойып тұрып орын беріп, сапалы әрі мазмұн­ды мәлімет таратады.

Абайдың тіліне америка­лықтар да бейім. Сайттарында дүркін-дүркін қазақша мә­лімет таратады. АҚШ-тың Қазақ­стан­дағы Төтенше және өкілетті ел­шісі Джордж Крол мырза­ның елімізге деген ықы­ласы өте жоғары. Ол өзі бас болып мере­ке­лерде ана тілі­мізде құттық­тау жол­дайды. Елі­міздегі бастама­ларға әр­дайым қолдау көрсетіп жүретін тәжі­рибелі саясаткер.

Бауырлас әзербайжандар да ана тілімізге ерекше көңіл бөлген. Айта кетерлігі, олардың сайттары әзербайжан және қазақ тілінде ғана жүргізіледі екен. Осыдан-ақ бауырлас мем­лекеттің елімізге деген ыстық ықыласын аңғару қиын емес. Өзбекстан елшілігінің сайты да қазақшаға судай ағып тұр. Талай мәрте тілдік түйткілді басынан өткерген Латвия және Бельгия елдерінің дипломатиялық сайты қазақша сөйлейді.

Елшіліктің қызметі сай­тын­дағы мәліметтің қазақша тара­луымен бағаланбайтыны белгілі. Олардың мақсаты – екі мемле­кетті жақындастырып, өзара ықпал­дастықтың көкжиегін кеңейту. Алайда осы әріптестік сол мем­лекеттің негізгі құн­ды­лық­тарын құрметтеуден бастала­тын еді ғой?! Ендеше, «то­ғы­зыншы территориядағы» шетел­дік дипломатиялық корпус өкіл­дері ана тілімізге қырын қара­майды деген үміт басым. Осы мәселені Қазақстанның Сырт­қы істер министрлігі өз на­зарына алып, шетелдік диплома­тия­лық корпус арасында қазақ тілінің қанат жаюын қадағалайды деп сенеміз.

Абай АСАНКЕЛДІҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.02.2019

Зейін Әліпбек Ұлттық музей директорының кеңесшісі болып тағайындалды

21.02.2019

«Болашақ» - керемет бағдарлама - Шамиль Аляутдинов  

21.02.2019

Әділхан Ержановтың «Түн құдайы» фильмі Үндістанда өтетін фестивальде бақ сынамақ

21.02.2019

Тұрмысы төмен отбасыларға үй беріледі

21.02.2019

Қызылордалық жастар екі жүзге жуық адамды тегін тамақтандырды

21.02.2019

Қызылордада 5 млн теңгені қолды қылған ұры 10 жылға сотталды

21.02.2019

Қазақстанның Қарулы күштері «Кыш-2019» оқу-жаттығуына қатысады

21.02.2019

Заң университеті жас ғалымдарға гранттар бөлді

21.02.2019

АҚШ-тың әуе компаниялары Қазақстанға биыл ұша алады

21.02.2019

Өзбекстан мен Қырғызстаннан кіргізілетін өнімдерге шектеу қойылмақ

21.02.2019

Қорғалжың қорығында балық аулауға тыйым салынды

21.02.2019

Инфекциялық аурулармен күресуге 2,3 млрд теңге бөлінді

21.02.2019

FlyArystan компаниясы мамырда Орал-Алматы әуе рейсін шығарады

21.02.2019

Маңғыстаулық көп балалы аналар қоғамдық көлікте тегін жүреді

21.02.2019

Маңғыстауда мұқтаж отбасыларға гранттар беріледі

21.02.2019

Маңғыстауда мүгедек балалардың емделуіне жағдай жасалады

21.02.2019

Маңғыстауда көп балалы отбасыларға 100 мың теңге төленеді

21.02.2019

Қарағандыда жас сарбаз өз-өзіне оқ атып, мерт болды

21.02.2019

2010 жылдан бері 120 мың тұрақты жұмыс орны құрылды - Жеңіс Қасымбек

21.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығы әскери бөлімдерінде жауынгерлік атыстар өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу