Экономика • 30 Сәуір, 2020

Тұтынушы талғамы мен тауар сапасы қалай жақсарады?

22 реткөрсетілді

Келер жылдан бастап елімізге шет мемлекеттерден келетін тауарлар Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы мен ЕАЭО шеңберіндегі онлайн жүйеге тіркеледі. 2021 жылдан бастап Ұлттық тізілімге кіріп, кез келген химиялық зат туралы толық ақпарат алуға, тіпті қажетті ақпаратты ұялы телефонымызға жүктеуге, тіркеуден өтпеген, тізімге енбеген сапасыз тауарды әшкерелеп, ішкі нарықтан ысырып шығаруға құқылы боламыз. Бұл – ДДҰ мен ЕАЭО талабы.

Оған дейінгі 1 жыл ішінде барлық мүдделі мемлекеттік органдар мен тиісті ұйымдар үйлесімді жұмыс істеуі қажет. Сарапшылар әзірге мемлекеттік ұйымдардың дайындығына көңілдері толмайты­нын айтып отыр. Алыс-жақын көр­ші мемлекеттердің сапасы кү­мән­ді тауарлары ішкі нарықты тол­ты­рып, біз оны талғамай-таң­дамай жұтып, ағзаға қауіп төн­ді­ретін эле­менттерін сіңіріп жатырмыз. Өзі­мізде өндірілген немесе сырттан келген тауарлардың сапасына қатысты талаптарды өзгертпесек, ДДҰ мен ЕАЭО қойған шартты орындау мүмкін емес.

ДДҰ осыған дейін ТМД елде­рін­де химиялық заттарды басқару үшін ұлттық жүйелердің негізгі эле­менттері туралы жобаны жүзеге асы­рып келген болатын. Бізге кезек келгеніне де екі-үш жылдың жү­зі болыпты. Таяуда Алматыда екі күнге созылған бұл жиын ДДҰ-ның Шығыс Еуропа, Кавказ және Орталық Азияның кейбір елде­рін­де химиялық заттарды бас­қару үшін ұлттық жүйелердің негіз­гі эле­менттерін құру жобасы шең­бе­рінде өтті.

Қазақстандағы Тұрақты да­му­ға ық­пал ету орталығының өкілі Вера Мұстафина алқалы жиын ая­сын­дағы пленарлық сессияда қазақ­стандықтар ғана емес, әлем халқының күнделікті тұр­мы­сын химялық құрамы басым қоспа­лар­­сыз көзге елестетудің мүмкін емес­тігін айтты. Ол ағзамызға ауа, су, жер мен жел ғана емес, өсімдік, ет-сүт өнімдері арқылы еніп жатыр. Қарапайым мысал: адамның ағза­сындағы сынап қалыпты мөл­шер­ден асып кетсе, ол гормоны­на әсер етіп, түрі аурулардың пай­­да болуына себепкер болады. Өз-өзіне қол жұмсау түйсік арқы­лы гор­мон­нан берілетінін меди­цина баяғыда дәлелдеген. Адам бо­йын­дағы гормондардың ауыт­қуы­на себепкер болатын күш – сыртқы фактор, ауа, су ғана емес, тағам, киім және тұрмыста кең қолданатын тұрмыстық техни­ка­лар құрамындағы зиянды химия­лық қоспалардың әсері екен.

«35 жылдық тәжірибемде ағзам­­дағы гормондардың өзгерісі не­ме­се сынап мөлшерін анықтап бе­ріңіз­ші деп дәрігердің қызме­ті­не жүгінген отандастарым жай­лы естіген жоқпын», дейді В.Мұстафина.

Ол сондай-ақ Еуроодақ немесе батыстың басқа да елдерінде бұл жүйенің заңды күшке ие бол­ға­нын да айтып өтті. Мысалы, Германияда импортталған немесе экспортқа шығатын тауарлардың таң­­басында оның құрамы ғана емес, сол элементтердің қан­дай аурулардың жасушаларын қоз­ды­ратыны, бойында дерт белгісі бар адамдардың бұл тауарды сатып алуға болмайтыны туралы кеңес беріледі, сөйтіп таңдауды тұтынушының талғамына қалды­ра­ды. Тауарлық таңбадағы бұл мә­лімет жазбаша беріледі немесе онлайн оқуға да мүмкіндік бар.

2

«Талғамы жоғары тұты­ну­шыны қалыптастыруға кез келген мемлекет мүдделі. Бұл мін­детті еңсеру үшін әрбір тұты­ну­шы әрекетті өзінен бастау керек. Мемлекеттің заңдары тұты­ну­шының талғамына қарап қалып­тасады. Құрамы 100 пайыз хи­миялық элементтерден тұ­ра­­тын целлофан қалталар мен плас­тик бұйымдардың ашық ауада немесе теңіз түбінде бір ға­­­сырға дейін ыдырамайтыны белгілі. Олар табиғатқа ғана емес, адамның ағзасына да кері әсер етеді. Қоғамның қар­сы­лығынан қаймыққан ЕО елде­рі, АҚШ-тың ресми билігі тауар­дың бұл түрінен ресми түрде бас тартқанына талай уақыт болды. Бізде де ілгерілеу бар. Дүкендерде целлофан қалта­лардың орнына қағаздан дайын­дал­ған бұйымдар ұсыныла бас­тады. Біз осы жұмысты соңына дейін жалғастыруымыз керек», деді В.Мұстафина.

Семинарға қатысушылар бұл міндетті Қазақстанның жеке жү­зе­ге асыра алмайтынын, бір­лес­кен іс-қимыл арқылы ғана бел­гілі бір нәтижеге қол жеткі­зе­ті­німізді айтып өтті. Бұл үшін ЕАЭО шеңберінде химиялық зат­тарды тіркеудің ұлттық жүйе­сін қалыптастыру, химиялық зат­тар­дың адам денсаулығына және қоршаған орта үшін тигізетін қауіп­ін бағалау, химиялық заттар мен қоспаларды жіктеудің клас­сификациясын құру немесе сон­дай шешім қабылдауды талап етуіміз керек.

Жиын барысындағы тағы бір семинарда Италияның Қоғам­дық денсаулық сақтау ұлттық инсти­тутының өкілі Гвидо Бел­ло­мо Еуропалық одақ елдерінің, оның ішінде Италияның химия­лық заттарды тіркеудің қолда­ныстағы жүйесі арқылы олар­дың артық­шы­лықтары мен кем­шіліктерін көрсете отырып таныстырған болатын. Белломоның айтуынша, 1955-1960 жылдарға дейін АҚШ-та, ЕО елдерінде мемлекеттік тізі­лім арқылы дүкен сөрелерінде пайда болған тағам, техника түрлерінің хи­миялық құрамы жайлы халыққа түсін­дірме жұ­мыс­тары жүргізіліп, сатып алу­ға шешім қабылдаған тауар­дың сертификатына назар аудару қажеттігі ескертіліп келді. «Бұл үрдіс 1970 жылдарға дейін жалғасқан. ДДҰ арқылы жүзеге асқан жоба 15-20 жыл ішінде талғамы жоғары, сауатты тұты­нуш­ыны қалыптастырды. Бұл бір демде жүзеге асатын шаруа емес. Бірақ түпкі нәтижеге талғам ғана емес, төзім де жеткізеді» деген болатын.

Белломо мырзаның сөзінен ұқ­қанымыз, зат немесе тағам құ­ра­­­мындағы химиялық заттар ең алдымен адамның гормондарына әсер етеді. Ал адамның ағза­сын­дағы дерт белгілері гормонға тәуелді. Адамның гормоны жүй­ке жүйесіне әсер етеді. Бұл бойда бұғып жатқан генетикалық дерт­тің қозуына себепкер болады. ДДҰ бұл жобасы осыған дейін Балтық жаға­лауындағы мемлекеттерде жүзеге асты», деген еді Гвидо Бел­ло­мо.

«Тұрақты дамуға ықпал ету орт­а­­лығының» өкілі Вера Душ­ки­на мұндай тәжірибе КСРО елде­рін­де де қолданыста бол­ға­нын еске салды. Мысалы, 1960-70 жылдары кәдімгі теледидар жаңадан қол­да­нысқа енген жылдары адамдар оның радиациялық әсерінен қорғану үшін теледидар көргенде көзін ғана ашық қалдырып, дене­сі­нің қалған бөлігін матамен тұмшалап жауып алатын бол­ға­нын айтты. Тіпті күн­делікті тұр­мыста кеңінен қол­данысқа ене бастаған техника туралы қосым­ша ақпараттар теледидарлар ар­қылы жиі бері­ліп тұрған. Нәти­же­сіне тауар өндіруші сапаға басым­дық берді, тұтынушы оған сенді. «КСРО жүйесі жабық есік жағ­дайын­да өмір сүрді. Сырттан келген тауарлар арнайы тексеруден өтіп барып, дүкендерге жіберілді. Қазір ондай мүмкіндік жоқ. Ішкі нарыққа тауар дорбалап та, вагондап та еніп, технология жыл емес, ай сайын жаңарып жатыр. Біз елге келіп жатқан тауарды ЕАЭО шеңберінде тауарларды сертификаттау таңбасы арқылы ғана іріктеуден өткізіп, сапа белгісін қоя аламыз. Бұл тұтынушыны, қоршаған ортаны сақтап қалудың әзірге қол­да­ғы бар мүмкіндіктері», дейді В.Душкина.

Жиын барысында жобаға қа­ты­сушы елдердің химиялық заттарды тіркеудің онлайн жүйесін әзірлеу мәселелері талқыланған болатын. ДДҰ-ның осы жолғы жобасын қабылдаған Грузия тарапы әзірлеген тізімнің жобасымен таныстырды. Қазақстандық тарап әзірлеген тізімді басқа ақпараттық жүйелермен бірік­ті­руге, мәселен, Беларусь әзір­ле­ген тізімнің құры­лы­мымен бірік­ті­ру­ге басымдық бе­ріпті.

Аталған жоба қатысушы елдер арасында химиялық заттарды тиімді реттеу жүйесін енгізу бо­йынша тәжірибе алмасуға, оларды реттеу саласындағы заңнаманы жетілдіруге, химиялық заттар туралы ақпаратты онлайн түрде жинап, бөлісу үшін техникалық базаны құруға басымдық берген.

Жиын барысында химиялық зат­­тардың денсаулыққа және қор­­­шаған ортаға әсері туралы жұрт­­­­шылықты хабардар ету, хи­мия­­лық заттарды басқару жөнін­дегі Жол картасын әзір­леу­ге қатысу, химикаттарды бас­қару бойынша техникалық, әкім­ші­лік, адами және қаржылық қа­жет­­­­тіліктерге бағалау жүргізу мә­се­лесі тағы бір пысықталып, қор­­шаған орта факторларының халық денсаулығына теріс әсер ету қаупіне бағалау жүргізу бо­йынша ұсыныстар дайындау жөнінде еліміздің тиісті минис­трліктері мен басқа да ведомс­тво­ларының алдында тұрған мін­дет­тер анық­тал­ды.

 

АЛМАТЫ

 

Соңғы жаңалықтар

Ұқсас жаңалықтар