Сұхбат • 30 Қыркүйек, 2020

Қоғамды өзгертуді ауладан бастаған абзал

47 рет көрсетілді

«Қазақстанның 100 жаңа есімі» жобасы талай талантты жасты елге танытты. Қабілетті жастар арқылы елі­мізде кеңінен қанат жайған салалардан жан-жақты хабардар болдық. Бірі ағаштан түйін түйген шебер болса, бірі – халықаралық аренада елімізді танытып жүрген дип­ломат. Бүгінгі кейіпкеріміз – Narxoz университетінің студенттер мәселесі бойынша деканы Дана Шаяхмет жастар саясаты, урбанистика мен креативті өндіріс саласындағы жетістіктерімен танымал. Жас ғалыммен әңгімеміз ғылыми зерттеудің маңызы мен жастардың азаматтық белсенділігі төңірегінде өрбіді.

– «100 жаңа есім» жобасына қатысуда алдыңызға қандай мақсат қойдыңыз?

– Зерттеушіден бұрын, ең алдымен өзімді азаматтық қоғам­ның бөлігі ретінде көремін. «100 жаңа есім» жобасына ғалым ре­тінде қатысқаным белгілі. Ғы­лым­мен айналысу дегеніміз – ма­қалалар жазу емес, кейін қол­данысқа жарайтын, пайдалы зерттеулер жүргізу. Әсіресе елді ­мекендердегі әлеуметтік жағ­дайды түзеуге қажетті ақпа­рат жинау. Яғни менің ерте кез­де басталған қоғамдық бел­сен­ділігім азаматтық қоғам са­ла­сын зерттеуге, жастар қауым­дастықтарын жақсартуға әкелді.

Қоғамдық жұмысқа оқушы кезімнен белсенді түрде аралас­тым. Мектеп президентіне үміт­кер болдым, сайлауға түстім. Түр­лі конкурстарды айтпағанда «ХХІ ғасыр көшбасшысы» те­ле­жобасына қатысып, сол жерде көптеген дарынды баламен таныстым. Осы қоғамдық жұ­мыс арқылы өзім үшін де, қоғам үшін де маңызды са­­­­лаға келдім. 2009 жылдан бас­­­­тап ЮНИСЕФ-тің жас­тар және жасөспірімдермен жұ­­мыс жөніндегі ресми сер­­ти­фи­кат­талған жаттықтыру­шы­сы­мын. Осы күнге дейін та­лай та­­лантты жасқа сабақ бе­ріп, біл­генім­мен бөлісіп келе­мін. Тре­нинг ке­зінде қаты­су­шы­лар­ға осы уақыт­қа дейін жи­ған-тергенімді үй­ретуге тыры­самын. Көбіне аза­маттық бел­сенділікке ұмтылу және қоғамдық қозғалыстарды қалай ұйымдастыру керек деген мәселелерді қарастырамыз. Осы ретте адамдардың алдында дұрыс сөйлеу, жоғарыда айтыл­ған мақсаттарға жету ме­ха­низмі, өз идеясын дә­лел­деу сынды дағ­дыларға баули­мын. Алайда менің ең бас­ты мақсатым – балалар­дың қо­ғамды жақсартуға талпы­ны­­сын ояту. Оны қайда және қа­­лай бастайтының маңызды емес. Яғни өз сыныбың мен үйің­­нің аула­сында-ақ өзгеріске тал­пы­ну­дың өзі маңызды. Егер адам со­нымен тұрақты түрде айналысса, оның ауқымы да ұлғая түседі. Осылайша айналаңды өзгерту ар­қылы қоғамды да өзгертуге бо­лады. Ағылшындарда «өз ор­таң­­да әрекет ет те, жаһандық дең­­гейде ойлан» деген сөз бар. Өз ортаңда әрекет етпей, қо­ғам­ды, елді өзгерту деген ой қи­сынсыз.

– Жастармен жұмыс кезін­де не байқадыңыз? Өзіңіздің за­­мандастарыңыз бен бүгінгі жас­­тардың айырмашылығы қандай?

– Маған бүгінгі жастардың беталысы ұнайды. Университет студенттерінің жақсы талпынысын көріп, жарқын болашаққа деген сенімім беки түсті. Жастар тарапынан қаржыландыру мен демеуші табуға қатысты сұ­рақ­­тар жиі қойылады. Оған қо­­са менің тренингтерім жас­тар­ға жеке тұлға ретінде шешім қа­был­дау бойынша терең түсі­нік бе­реді деп есептеймін. Ал­да да осындай өзгерістер кө­бейе түс­се, жастардың да бел­сен­ді­л­ігі артпақшы. Бұл, әл­бетте, мем­лекеттің қолдауының ар­қа­сында болатын өзгеріс. Би­лік тарапынан шығарылатын шешім­дер халықтың қатысуымен қа­был­данғаны абзал.

Қазақстан халқының басым бөлігі – жастар. Статистикаға сүйенсек, жастар халықтың үш­тен бірін құрайды. Олардың саны жыл сайын артып келе жатқаны да белгілі. Жастар ең алдымен белсенді азаматтар болуы тиіс. Қазір олардың технология мен әлеуметтік желілер арқылы өзге елдегі жастармен өздерін са­­лыстыруға, жақсыдан үйреніп, жаңа тенденцияларға сай болуға мүмкіндігі мол.

– Ал бүгіннің жастары қан­дай болуы керек?

– Қай салада жұмыс істесе де шығармашылық пен креа­тивке жақын болғаны абзал. Тіпті заңгер болсаңыз да шы­ғар­машылықтың қажет болатыны сөзсіз. Идеялардың аспаннан келіп түспейтіні белгілі, кі­­­­таптардан идея алуға болады. Кез келген салаға қатысты ойлар тек кәсіби әдебиеттен емес, көркем әдебиеттен де табылады. Жалпы, көркем шығарма оқу – жақсы әдет. Өйткені көркем әдебиет қиялды дамытуға ерекше ықпал етеді. Мәселен, сіз ешқашан Тынық мұхитында бол­масаңыз да, автордың су­рет­­теуімен мұхитты елестете ала­сыз, тіпті оның иісі де мұр­ныңызға келеді. Осылайша әде­биет арқылы адамның әлем туралы түсінігі дамиды.

Одан кейін қызығатын дү­ние­­ңізге қарай орта іздеңіз дер едім. Сіз қоқыс өндеу, сұрып­тауға қызықсаңыз, осы салада қызмет ететін адам­дар мен ар­найы қауымдастықтар өте көп. Өз ор­таңда, өзіңмен бір­дей ойлайтын адамдардың орта­сында жүрген­де басыңа түрлі идея келеді. Ал халықаралық қауым­дастықтың мүшесі болса­ңыз, ондағы идеяларды елімізде жүзеге асы­руға әбден болады.

Менің тренингімде дәріс ал­ған жастармен әлі күнге дейін ара­ласып тұрамын. Оларға бірін-бірі қолдау, сену керегін жиі айта­мын. Қазақстанда талантты жастар көп. Бізді шетелде ешкім күтіп отырған жоқ. Қазақстан – біздің Отанымыз, ата-бабамыздан қалған мұрамыз. Олар басқа түскен тауқыметтерге қарамай сақтап қалған жерде өмір сүріп қана емес, өз үлесімізді қосып, дамыта түсуді міндет деп белгі­леуіміз керек.

– Зерттеулер мен зерт­теу­шілер туралы ойыңыз қандай?

– Ең бастысы, зерттеудің са­­палы болғаны абзал. Жай ғана статистикалық дерек саралап, сауалдама жүргізсең де өмірдің, қоғамның шындығын көруге болады. Олар арқылы бү­гіннің көрінісін аламыз. Мы­салы, жақында әріптес­терім­мен шығармашылық кәсіп­кер­лердің білімі туралы зерттеу жасадық. Нәтижесінде, арнайы шығармашылық білімі бар аза­­мат­тардың кәсіпкерліктегі өзі­­не сенімділігі арнайы шы­ғар­­машылық білімі жоқ, кері­сін­­ше мүлде басқа факультет тәмамдаған кәсіпкерлерге қара­ғанда бәсең екенін анық­тадық. Бұл білім жүйесі мен жоғары оқу орындарындағы кә­сіпкерлікті дамытуға арналған пәндерді қай­та қарау керек екен­дігін көрсетті.

– Карантиннің сіздің салаға тигізген әсері болды ма? Ендігі жоспарыңыз қандай?

– Карантин келешекке көз­қарасымызды өзгертті. Әсі­ресе өз салам туралы көбірек ойландырды. Сонымен бірге өзің­­нің жұмыстарың туралы көп­­шілікке айтып отыру керек екендігін түсіндік. Алдағы уақытта да өзім қызмет етіп жүр­ген Narxoz университетінде зерттеуімді жалғастырамын де­­ген ойдамын. Жақында оқу ордасында «Креативті эконо­ми­ка» орталығы ашылды. Мұн­да да тренингтер өткізіп, мем­лекеттік саясатқа пайдалы ұсы­ныстар беретін сапалы зерттеу жасасам деген жоспарым бар. Осы орайда әлеуметтік же­лі­д­е­гі белсенділігімді арттыра түс­пекпін. Әріптестеріммен ке­ңесе келе жеке блогымды да­мыту қажеттігін түсіндім. Бұл шет­ел­дегі әріптестеріміздің қазақ­стан­дық жобалардан хабардар болуы­на жол ашпақ.

Креативті экономика мен өн­дірісті зерттеуді жалғастыруды жолға қойып отырмын. Бұл саланы секторларға бөліп жеке қарастыруға да болады. Өйткені елімізде олардың дамуына мүм­кіндік мол. Оқыту жүйесін де жаңа деңгейге көтеруді жолға қой­ған абзал. Бұл саланың кенже қалуына бәсекенің жоқ­тығы себеп.

 

Әңгімелескен

Светлана ҒАЛЫМЖАНҚЫЗЫ,

«Egemen Qazaqstan»

Соңғы жаңалықтар

Қостанайға алғашқы қар түсті

Аймақтар • Бүгін, 10:02

Салымшыларға 887 пәтер

Аймақтар • Бүгін, 09:10

Қысқа дайындық толық аяқталды

Аймақтар • Бүгін, 07:46

Қажетті отынның 70%-ы жеткізілді

Аймақтар • Бүгін, 07:43

Қарсыласы ауырып қалыпты

Спорт • Бүгін, 07:38

Чемпиондар лигасы басталды

Футбол • Бүгін, 07:36

Францияға жол түсіп тұр

Оқиға • Бүгін, 07:33

Бөтенге сәлем

Руханият • Бүгін, 07:19

Қос ішекті қоңырым

Руханият • Бүгін, 07:14

Оңтайлы интеграцияланған жүйе

Экономика • Бүгін, 07:13

Не оқып жүрсіз?

Таным • Бүгін, 07:00

Ұқсас жаңалықтар