Әлем • 19 Мамыр, 2022

Сайлау: Үміткерлердің уәдесі қандай?

52 рет көрсетілді

Ертең Аустралияда парламент сайлауы өтеді. Саяси науқанға елдің қазіргі премьер-министрі Скотт Моррисон қатысып жатыр. Оның басты қарсыласы – Лейбористер партиясының белді мүшесі Энтони Албаниз. Бүгінде үгіт-насихат жұмыстары тоқтатылып, сарапшылар болжам жасауда. Бірқатар сарапшы үміткерлердің сайлауалды бағ­дар­ламасынан халық шешім күткен өзекті мәселелер қалыс қалды дейді. Жалпы осы күнге дейін экономикасы мен экологиясы гүлденіп тұр­ған Аустралияның қазіргі жай-күйі мен халқының жағдайы қандай?

Коллажды жасаған Қонысбай ШЕЖІМБАЙ, «EQ»

21 мамырда Аустралия премьер-министрі мен билік басына қандай саяси топтың келетіні анықталады. Үкіметті «билеу» үшін ондағы 151 орын­ның кемінде 76-сына бір партия мү­шелері жайғасулары қажет. Дауыс бе­руге елдің 18 жастан асқан әрбір аза­маты құқылы. Осы сай­лауға 17,2 млн-нан астам адам тір­кел­ген болса, бұл дауыс бе­руге құ­қығы бар адамдардың 96 па­йызын құ­райды.

Бүгінгі билік басындағылар

Аустралияның қазіргі билігі Ли­бе­­рал­ды-ұлттық коалицияның қо­­лында (76 адам). 68 адам Лей­бористер пар­тиясының мүшесі, қалған 7 орынды кішігірім партия­лар мен тәуелсіз тұлғалар иеленген. Парламенттің жоғарғы палатасы Сенатта да коалиция мүшелері басым (35 адам), лейбористер 26 адамды құрайды. Алдағы сайлауда Сенатқа 40 адам сайланады.

«Скотт Моррисон Үкімет басына 2018 жылы келді. Жаңа сай­лау­ға ол лейборист Энтони Алба­низбен түсіп жатыр. Энтони Ал­ба­низ Аустралияның ең қарт сая­сат­кер­л­е­рінің бірі, ол 2013 жылы Кевин Радд­тың тұсында премьер-министрдің орынбасары қызметін атқарды. Оның сайлауалды бағдар­ла­масы «шағын мақ­саттарға» – қара­пайым саяси ұсы­ныс­тарға негіз­дел­ген», дейді шетел сарапшылары.

Елді мазалаған мәселелер

Аустралия экономикасы әлемдік пан­­демия кезінде екі есеге өсті және биыл тағы 4,25% өседі деп күті­луде. Жұмыс­сыздық деңгейі 4%-ға де­­йін төмендеген. Десе де ел хал­­қын жанар-жағармай, электр энер­гиясы және басқа да қажетті тауар­­лар­дың қым­баттауы алаңдатады. Со­ны­мен қатар, соңғы он жыл­дық­­та банктер несиенің пайыз­дық мөл­шер­ле­мелерін көтеріп жіберген. Жаппай тұрғын үй сатып алу қарқыны бәсең­де­генімен, баспана бағасы сол күйі өзгермей, қарапайым халыққа, әсіре­се, жастарға қолжетімсіз болып отыр. Бас­пана бағасы шикізат құ­нының ша­рықтап кетуіне байланысты өте қымбатқа түсуде.

«Халық климаттың өзгеруінен де зардап шегуде. Әсіресе, орман өрттері мен су тасқынының алдын алу іс-шаралары ақсап тұр», деп жазады экономика сыншылары. Мәселен, соңғы үш жылда Аустралияда орман өрттері мен су тасқынынан 500-ден астам адам қайтыс болып, мил­лиардтаған жануар жойылып кеткен. «Тұрақсыз климаттың әсе­рінен тұрғын үйлерді сақтандыру тұрғындардың бас қайғысына айналды», дейді Климаттық кеңесінің атқа­рушы директоры Аманда Мак­кензи. «Тәуекел деңгейі жоғары үй­лерді сақтандыру өте қымбат, тіпті сақ­тан­дыруға қабылданбайды да. Мәселен, Квинсленд аймағында сақтан­дыруға жатпайтын 500 мың үйдің 40 пайызға жуығы орналасқан. Қауіпті аймақтардағы жылжымайтын мүлікті сатып алу және жалға алу арзанға түседі. Су тегін бағаға әсіресе жастар көп қызығады. Сондықтан апатты үйлерді көбінесе жас буын паналайды. Осылайша елдің демографиясына да айтарлықтай қауіп төніп тұр», деп дабыл қақты Аустралия ұлттық университетінің демографы Лиз Аллен.

Осы орайда Үкімет солтүстік аустра­лиялықтар үшін сақтандыруға тө­лейтін қаржы көлемін екі есе азай­туға және табиғат апатына ұшы­раған тұр­ғын үйлерді «қайта сақтандыруға» көмектесу үшін миллиардтаған қаржы бөлуді уәде еткен болатын. Бірақ бұл шешім Сақтандыру кеңесінен де, салалық орган тарапынан да қолдау таппаған. Сарапшылар табиғи апаттар көбінесе Аустралияның солтүстігінен бөлек жерлерде, билік назарынан тыс қалған аумақтарда жиі болатынын айтады. Дегенмен қауіпті аймақтарда құрылыс жұмыстары тоқтамай тұр, тұрғын үйлер салынуда. Олардың басым бөлігі апатқа төзімді етіп салынып жатқан жоқ. Бұл мәселеден жергілікті шенеуніктер хабарсыз.

«Бұл жерде ең басты шешім – климаттың өзгеруімен күресу», дейді Аустралия ғалымы Сетл мырза. «Кли­маттың өзгеруі экологияға да айтар­лық­тай нұқсан келтірген. Ауаға таралатын қалдық мөлшері жыл өткен сайын артып отыр», дейді эколог ғалымдар. «Премьер-министр Скотт Моррисонның үкіметі болса 2030 жылға қарай ауаға таралатын қалдық мөлшерін 26 пайызға қысқартуға уәде берген еді. Энтони Албаниз басқаратын лейбористер де оны 43 пайызға қысқартамыз деп сендірген болатын», дейді экологтар.

Аустралиялықтар көмір мәселесін де қозғап отыр. Көмір – Квинсленд аймағының шеткі бөлігі Гладстон елді мекенінің негізгі тіршілік көзі. Қазіргі таңда ай­мақ халқы көмірді жергілікті порт арқылы өзге мемлекеттерге экспорттайды. «Ха­­лықты мыңдаған жұмыс орнымен қамтып отырған да осы «қара ал­тын». Бұл өндіріс кенже қалатын болса, жергілікті тұрғындар жұмыссыз қалып, елді мекеннің жай-күйі кетеді», дей­ді жергілікті өндірістік кәсіп­одақ ұйымының өкілі Фил Голби. «Қазба отын өндірісін бірте-бірте тоқтату – өткір мәселе, өкініштісі, оны шешудің жолдары екі партия бағдарламасында да әлі нақты айтылмады», дейді сарапшы Бустед мырза. Дегенмен, лейбористер жаңа көмір шахталарының коммер­циялық жағына қол­дау көрсе­те­тінін және зауыт­тар­ды мерзімінен бұрын жұмысын тоқ­татуға мәж­бүр­лемейтінін мәлім­деді. Со­нымен қатар, партия электро­мобиль­дерді ар­зандатуға, жаңар­тылатын энер­гияны сақтау мүм­кін­дік­терін жақ­сартуға уәде беріп отыр.

COVID-19 қаупі сейілді ме?

Аустралия мәселелерін тізбектеген сарапшылар, тұрғындар арасында әлемдік пандемия қаупі әлі де сейілген жоқ дейді. Вакцинамен қамту жұмысы баяу жүріп, індеттің Omicron штамын анықтау кезінде антиденені анықтайтын сынақ­тардың жетіспеуі үкімет жұ­мы­сына сын келтірген. Алайда Мор­рисон үкіметі бұл олқылықтың орнын толтырып, мәселені халықтың наразылығынан кейін дереу қолға алған. Елдің әрбір штаты жедел әрі қатаң шектеулерді, тестілеу және ба­қы­лау хаттамаларын, әлеуметтік қа­шықтықты және індеттерді болдырмау үшін маска киюді әдетке айналдырды. Ел өз шекарасын лезде жауып, аустралиялықтар ресми рұқсатсыз сыртқа шыға алмады. Шетелдіктер екі апталық карантиннен өтуге мәжбүр болды. Емханалар вакциналармен лезде қамтылды. Нәтижесінде, қазіргі уақытта Аустралия – әлемдегі ең көп вакциналанған елдердің бірі. Бұл мемлекетте халықтың 95 пайызы толық вакциналанған. Статистикалық мәліметтерге сүйенсек, елде пандемия басталғаннан бүгінге дейін 7 мыңнан астам адам өлімі тіркелген. Ал бұл өзге дамыған елдермен салыстырғанда төмен көрсеткіш. Сонымен қатар, өткен аптада Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы Аустралияда 2020 және 2021 жылдары COVID-19 немесе басқа себептерден өлім-жітім аз болғанын мәлімдеді. «Егер елдің жетістігін өлім-жітім тұрғысынан өл­шейтін болса, Аустралия Жаңа Зелан­дия мен Тайвань сияқты елдер ара­сындағы «табысты» елдердің бірі екеніне еш күмән жоқ», дейді профессор, Кирби институтының эпидемиологы Грег Дор.

Сенбі күні өтетін сайлауда халық осы қордаланған мәселелердің шеші­мін қарастырған партияға дауыс бере­рі сөзсіз. «Сайлаушылар 26 млн халқы бар елде премьер-министр Скотт Моррисоннан немесе лей­борист­тік көшбасшы Энтони Алба­низден басқа да кандидаттардың бол­­ғанын қалайды», дейді қоғам бел­сен­ділері. Алты аптаға созылған сай­лауал­ды науқан кезінде халық партия өкілдерін басты мәсе­ле­лер бойынша, сұрақ­тың астына алған. Аустралияның респуб­ли­калық 9-арнасында өткен екі партия көшбасшыларының пікірсайыс алаңын тұрғындардың 80 пайызы тікелей эфирде тамашалаған. Алайда бұл пікірсайыс алаңында келеңсіз жағдайлар болып, үміткерлер халық мәселелерін толықтай айта алмағаны үшін сынға ұшырады. «Сол себепті де спикерлер халықтың көңілінен шыға қоймағаны белгілі. Көшбасшылар көбінесе өз идеяларын ортаға салған­нан гөрі қарсыластарына шабуыл жа­сауға көбірек уақыт жұмсады», деп жер­гілікті сарапшылар жарыса пікір білдірді.

Екі тараптың сайлауалды бағдар­лама­ларын қорытындылаған сарапшылар екі партия өкілі халыққа Аус­тра­­лияның көмір өндіру өнеркә­сі­бінің қайта ретке келуіне қажетті қол­дау көрсетуге, сонымен қатар 2050 жылға қарай ауаға шығарылатын қал­дық­­тар­дың нөлдік көрсеткішіне қол жет­кі­зуге уәде бергендерін атап айтты.

Ал сыншылар сайлау нәтижесін шығару ұзақ уақыт алуы мүмкін деп болжап отыр.

Соңғы жаңалықтар

Бүгін - Ұлттық домбыра күні

Қазақстан • Бүгін, 08:50

Ұқсас жаңалықтар