Экономика • 31 Қаңтар, 2023

Шектеулер шырмауындағы майнинг фермалар

244 рет
көрсетілді
5 мин
оқу үшін

Криптофермаларға қатысты заң күшеймек. Майнинг-фермалар мен криптоөндірушілер енді ресми жұмыс істеу үшін лицензия рәсімдеуге міндетті. Бұған қоса олар корпоративтік табыс салығын төлеуге міндеттеледі. Электр энергиясының тапшылығына байланысты криптофермалардың елдің жалпы энергия жүйесіне қосылуына тыйым салынады. Мұның бәрі 2022 жылдың соңында қабылданған «Қазақстан Республикасының цифрлық активтері туралы» заң жобасында қарастырылған.

Шектеулер шырмауындағы майнинг фермалар

Ranking ақпараты бойынша, бізде алғашқы ірі майнингтік компаниялар өз жұмысын 2018 жылы бастады. Алайда Цифрлық даму министрлігі олардың жұмысына қатысты құқықтық бақылауды 2021 жылы ғана қолға алды. Министрлік мәліметі бойынша, 2021 жылдың қазанында елде цифрлы майнингпен айналысатын небәрі 27 компания тіркелді. 2022 жылдың ортасында «ақ» май­нер­лердің саны 11 есе артып, 297-ге жетті. Бұған жұ­мыс істеп жатқан криптоөндірушілер де және ми­нистрлікке өз қызметін енді бастағаны жайлы хабар­лаған компаниялар да кіреді. Сонымен қа­тар министрлік data-орталықтар мен майнинг үшін инфра­құрылым ұсынушы өзге компаниялар­ды бөлек қарастыра бастады. 2022 жылдың желтоқ­санында ондай фирма саны 60 болды (оның 27-сі майнингпен де айналысты). Былтыр жыл соңында 330 бірегей қатысушы болғаны анықталған.

Сарапшылардың айтуынша, ведомство мәлі­меттерін Ұлттық статистика бюросының дерек­терімен салыстыру мүмкін емес. Өйткені қызмет түрлерінің ұлттық классификаторында май­нингтің жеке коды әлі бөлінбеген. Көптеген компания 63111 кодымен (қолданбалы бағдарламаларды, қосымшаларды және солармен байланысты қыз­меттерді орналастыру) тіркеледі.

«Әу баста майнерлер Қазақстанға инвестициямен келді, фермалар сала бастады, цифрлық валюта өндірісінің көлемін ұлғайтты. Содан кейін ғана Үкімет олардың жұмысын заңмен реттеуді қолға алды. Бұдан екі жақ та зардап шекті. Криптофермалардың энергия тұтынуының өсуіне байланысты блэкауттан ел зардап шексе, майнерлер электр қуаты мен интернеттің мәжбүрлі өшірілуіне тап болды. Ұлттық статистика бюросының бизнес тізіліміндегі және басқа да ашық деректер қорындағы 330 кәсіпорынды тексере келе, олардың көпшілігі үшін майнинг негізгі емес, қосымша қызмет түрі деген қорытындыға келуге болады. Кеншілерді «көлеңкеден» шығару науқанынан кейін майнинг жабдықтар бар екені туралы ақпаратты тек өнеркәсіптік криптофермалар ғана емес, сонымен қатар шағын СЭС және КЭС, логистикалық компаниялар, жарнама агенттіктері, ауыл шаруашылығы компаниялары, тіпті жол бойындағы қызмет иелері де бере бастады», деп жазды Ranking.

Географиясы бойынша «ақ» майнерлердің көбі екі ірі мегаполисте — Алматы мен Астанада орналасқан, сәйкесінше 115 және 100. Кәсіпорындар саны бойынша үшінші орында Жамбыл облысы (22) тұр. Дегенмен майнерлер саны көп болғанымен, қуаттылық көлемі аз болуы мүмкін. Мысалы, майнерлер саны аз болса да, Павлодар облысы қуаттылық жағынан бірінші орында. Мұнда ТМД-дағы ең ірі криптоферма – Enegix жұмыс істейді. Екібастұз маңын­дағы өнеркәсіп алаңының аумағында 180 МВт тұтынатын 50 мың арнайы майининг құрылғысы жұмыс істеп жатыр.

Саладағы ірі компаниялар салық міндеттемесін айтарлықтай арттырған. Enegix data орталығы 2022 жылы бюджетке 2021 жылмен салыстырғанда 19 пайызға көп, яғни 164,5 млн теңге салық аударыпты. «AlSolutions» ЖШС салық төлемін 9 есе көбейтіп 344,2 млн теңгеге, «BCD Company» ЖШС 5 есе көбейтіп 296,6 млн теңгеге, «KZ Systems» ЖШС 8 есе арттырып 252 млн теңгеге жеткізген.

Парламент Мәжілісінің 2022 жылғы 26 желтоқ­сандағы отырысында жарияланған мәліметтерге сүйенсек, майнерлер енді электр қуатын тек күр­делі және үнемді жолдармен ала алады. Оның бір­неше әдісі бар. Бұл энергияны басқа елдерден им­порттау, тәуелсіз өндіру, «жасыл» ЖЭК станса­ларына қосылу немесе энергия жүйеде артық болған жағдайда ғана және тек нарықтық бағамен «Қазақстан электр энергиясы нарығы мен қуат­тылығы операторы» АҚ ортақ энергетикалық нарығының аукционы арқылы сатып алу. Кім жоғары баға ұсынса, сол «артық» электр қуатын сатып ала алады. Бұл криптонарықтағы бәсекені арттырып, нарықта тек адал әрі қуатты фермаларды әйгілеп, осы арқылы бәсекеге қабілетті компанияларды сүзіп қалдыруы мүмкін.