Жемқорлық • 23 Ақпан, 2023

Құлқын қамын күйттегендер

1899 рет
көрсетілді
7 мин
оқу үшін

Қылмыс атаулының жеңілі жоқ. Бүгінгі қоғам үшін де, жаңаруға қадам басқан қазақ елі үшін де экономикалық қылмыстың қаупі басым болып тұр. Мұның астарында қанға сіңген әдетке айналғандай әсер қалдыратын жемқорлық жиі көрініс береді.

Құлқын қамын күйттегендер

Коллажды жасаған Қонысбай ШЕЖІМБАЙ, «EQ»

Атырау облыстық эко­но­ми­калық тергеу департа­мен­ті басшысының орынбасары Мельс Ақылбаевтың мәліметіне сү­йенсек, былтыр жеке және заңды тұлғалардан 669 арыз түскен. Күдіктілерге қатысты қоз­ғалған 32 қылмыстық істің басым бөлігінен құлқын қамын күйт­теу әрекеті байқалады. Жем­сауы бүлкілдеп тұратын жем­қорлар бюджет қаржысын жым­қыру, нақты орындалмаған жұ­мыс­қа шот-фактура беру, сондай-ақ са­лық төлеуден жалтару үшін заңсыз іспен айналысқан. Осын­дай қылмыстардан келтірілген залалдың жалпы сомасы 5,8 млрд теңгені құрап отыр.

«Облыстық құрылыс басқар­ма­­сы басшысының міндетін атқа­ру­шыға, оның орынбасары мен бөлім бастығына, техникалық қа­да­ғалау мен мердігерлік ұйым­­ның басшылығына қатыс­ты аса ірі көлемде бюджет қара­жа­тын жымқыру дерегімен қыл­мыс­тық іс қозғалған еді. Олар дәрігерлік амбулатория, спорт мектебі се­кіл­ді төрт әлеуметтік нысанның құрылысына бөлінген 467 млн теңгені жымқыру күдігі­мен ұс­тал­ды. Қазір сотта 8 айыпталу­шы­ның ісі қаралып жатыр», – дейді М.Ақылбаев.

Ал «Жылыойсу» КМК-ның бұрынғы директоры Қылмыстық ко­декстің үш бабын өрескел бұз­ған. Оған монополистік қыз­мет, қылмыстық жолмен алынған ақ­ша­ны және өзге мүлікті жылыс­тату, сенiп тапсырылған бөтен мүлiктi иемденiп алу немесе талан-таражға салу бойынша айып тағылған. Нақтылай айтқанда, Құлсары қаласын сумен қамту қызметіне монополиялық жоғары баға белгілеген. Бұған қоса кәріз жүйесі мен магистралдық желі­лер­ді жөндеу жұмыстары кезінде 126 млн теңгені ұрлап, заңсыз айналымға енгізген. Сот осындай заңсыз әрекеттерді жасаған бұрынғы директорды кінәлі деп танып, 6 жылға шартты түрде бас бостандығынан айырды. Енді ол өмір бойына материалдық жауапкершілігі бар мемлекеттік мекемелерде қызмет атқара алмайды.

«Сот қарауында осыған ұқсас тағы бір қылмыстық іс бар. Бұл – «Аурум» компаниясының директоры мен екі сыбайласына қатысты қылмыстық іс. Күдік­ті­лер­ге Қылмыстық кодекстің 197, 218-баптарында көзделген талапты бұзғаны үшін айыпталған. Ал сұйытылған мұнай газын сақ­тау паркінің бас директорына қатысты Қылмыстық кодекстің 221 және 218-бабымен қозғалған іс сотта қаралып жатыр. «Жеке компания белгілеген жоғары та­риф аймақтағы газ бағасына тікелей әсер етті. Атырау мұнай өңдеу зауытының аумағынан шығарылмаған газдың бір тоннасы 19 мың теңгеге дейін көте­ріл­ген. Компания осындай заңсыз әрекеттің салдарынан 2,4 млрд теңге көлемінде кіріс тапқан. Қазір заңсыз кіріс толығымен мем­лекетке қайтарылды», деп мәлім етті М.Ақылбеков.

Өткен жылдың соңында Аты­рау мұнай өңдеу зауыты­ның бұрынғы директоры мен мемле­кет­тік сатып алу департа­ментінің басшысына қатысты қылмыстық іс сотқа жолданған. Олар төрт эпизод бойынша «Мұнайды терең өңдеу кешенінің құрылысы» жобасын жүзеге асыру кезінде лауазым­ды өкілеттіктерін асыра пай­­даланып, 2,9 млрд теңге зиян кел­тіру күдігіне ілінген. Осы іс бойынша 256 млн теңге мен 13 млн АҚШ доллары бұғатталған.

Тағы бір дерекке тоқталар болсақ, жеке компанияның биз­нес-менед­жері мен сыбайласы 2017-2019 жылдар аралығында ұйымдасқан топқа қатысу, салық төлеуден жалтару, жалған шот-фактураларын пайдалану дере­гімен ұсталған. Сот үкімімен кү­дік­­тілер тағылған айыпқа сәй­кес кінәлі деп танылған. Олар­дан 195 млн мен 31 мың АҚШ доллары тәркіленді.

Департаменттің басқарма басшысы Бекболат Әнесовтің айтуын­ша, «Азия ТЭГ» және «Еуро-Азия ТЕМП» ЖШС директорына қатысты Қылмыстық ко­декстің 197-бабымен қылмысты істі тергеу аяқталған. Тергеу ке­зін­де серіктестік басшысының 2021 жылы Жылыой ауданының аумағынан шығарылу заңдылығын растайтын құжаттарсыз 3099,6 тонна дизель отынын сатып алып, оны Маңғыстау облысына тасы­малдағаны анықталған. Сөй­тіп, дизель отынын 796 млн 500 мың теңгеге сатып, заңсыз пайда тапқан. Сол жылы әлгіндей жолмен 2938,2 тонна дизель тағы да Маңғыстау облысына тасымалдап, 990 млн 600 мың теңгені қалтасына басқан.

«Біздің негізгі міндетіміздің біріне заңсыз ойын бизнесін ұйымдастырушылардың жолын кесу де жатады. Заңға қайшы осын­дай әрекетке байланысты үш де­рек тіркеліп, кінәлілер ісі сотқа жолданды. Мәселен, 2021 жылдың тамызынан былтырғы маусым аралығында Атырау қа­ла­сында орналасқан монша ғи­ма­раты мен пәтерде заңмен тыйым салынған құмар ойынды ұйым­дастырушылардың қыл­мыс­тық әрекеті әшкереленді. Осы­ған ұқ­сас құмар ойынның ұйым­дас­ты­ру­шылары Құр­ман­ғазы ауданынан да ұсталды. Кінәлілердің бәрі сот үкімімен тиісті жазасын алды», дейді Б.Әнесов.

Оның дерегіне қарағанда, банк­рот­тықты әдейі жасайтындар да жа­задан құтылмаған. Мәселен, «Динислам» ЖШС-ның бұрынғы басшысына қатысты әдейі бан­крот­тық дерегімен қылмыстық іс айыптау актісімен сотқа жолданып отыр. Бұл күдікті 2018-2021 жыл­­дары серіктестікті төлем қа­білет­сіздігіне дейін жеткізу үшін теңгерімдегі автокөлік құралы мен мүліктік масса болып табылатын есепшоттағы қаржыны иеліктен шығарған. Сөйтіп, 49 млн теңге салық түріндегі кредиторлық бе­ре­шегін төлемей, серіктестікті әдейі банкроттыққа ұшыратқан.

«Сотқа дейінгі тергеу кезінде сұйытылған газды ауыстырып тиеу, қабылдау, сақтау, құю, өткі­зу қызметтерінің бағасы литрі­не 19-дан 7 теңгеге дейін, яғни тоннасына 60 пайызға төмен­де­ді. Ал «Жылыойсу» КМК қызметінің бағасы 54 пайызға арзандады. Ең ірі аудандағы 80 мыңнан астам тұрғынды сумен қамтитын кәсіпорын мемлекеттік меншікке қайтарылды. Шығынды өтеудің жалпы сомасы 494,5 млн теңгені құрады», дейді Б.Әнесов.

Алтын көріп, тура жолдан тайған періштенің кейпіндегі жем­­қорлар осындай жымысқы әре­кетпен қалтасын толтырмақ болған. Алайда экономикалық тергеу департаментінің қырағы қыз­меткерлері заңсыз табыс та­уып, құлқын қамын көбірек күйт­тей­тіндердің жолын кесті.

 

Атырау облысы