Қоғам • 06 Наурыз, 2023

Тұғырлы елдің телеэпопеясы

301 рет
көрсетілді
9 мин
оқу үшін

1958 жылы бар болғаны үш студиялық камерамен қызметін бастаған ұлттық телеарна 8 наурызда Алматы студиясынан алғаш хабар таратты. Оның барлығы тікелей эфирде өткен. Сол уақыттан бері телевизияның қызығы мен қиындығын көріп, арнаның алтын қорын қайталанбас, құнды таспалармен толтырған ардагерлер Қазмедиа орталығына жиналып, жас буынмен бірге ұлттық телеарнаның мерейлі 65 жылдығын атап өтті.

Тұғырлы елдің телеэпопеясы

Суретті түсірген Ерлан ОМАР, «EQ»

Мерекелік жиында Мем­лекеттік кеңесші Ерлан Қарин Президент Қасым-Жомарт Тоқаев­тың құттықтау хатын оқып, ұлттық арнада ұлы тұлға­лардың есімі қалғанын ерекше атап өтті.

«Қара шаңырақта бірнеше жыл қызмет еткенімді мақтан тұтамын. Бұл менің еңбек жо­лымдағы ерекше кезең болды. «Qazaqstan» арнасы – қазақ журналистикасының бас­тау бұ­лағы. Мұнда халқымыздың талай тұлғаларының ізі қалған. Қанапия Мұстафин бастап келген ұжымда Камал Смайылов, Ғаділбек Шалахметов, Сағат Әшімбаев секілді қазақ азаматтары еңбек етті. Ал ұлт рухының айнасы мен байрағына айналған Шерхан Мұртаза басқарған уақыт арнаның дәуірлі кезеңі бол­ғаны сөзсіз. Бертін келе Ға­лым Доскен, Нұртілеу Иманғалиұлы, Жа­най Омаров, Нұржан Жа­лауқызы секілді мықтылар же­текшілік етіп, арна жұмысына тың серпін берді. Осында ұзақ жылдар бойы еңбек етіп, оның дамуына ерекше үлес қосқан жан­дар аз емес. Ұлттық арна қашанда арда­герлерін ардақтай білген. Аға буын мен жас­тар­дың арасындағы байланыс­ты нығайтып, ұрпақ сабақтастығын сақтауға айрықша мән береді», деді Ерлан Қарин.

Сондай-ақ ол «Қазақстан» телеарнасы елімізде толықтай мемлекеттік тілде хабар таратып отырған басты және жалғыз арна екенін айтты.

«Ұлттық арна – ұлт ру­ханиятының киелі ордасы. Теле­арна алғаш ашылған күннен бастап қазіргі күнге дейін оның ұжымы руханиятымызды байытуда бір кісідей атсалысып жүр. «Таңшолпанмен» басталатын бағдарламалар «Мың бір түнге» дейін жалғасып, ана тілімізді нығайтып, көзқарас, көкжиегімізді кеңейтуге өзіндік үлес қосып отыр. Ұлттық құн­дылықтардың әлбетте ұлы тұл­ғаларымызды ұлықтау жолында арнаған еңбектері орасан зор. Кезінде Алаш арыстарының қиын тағдырын бейнелеген «Тар заман» телесериалын тү­сір­гені баршаңызға белгілі. Содан бері ұлы Абай, Ахмет Байтұрсынұлы, Міржақып Ду­латұлы, Қаныш Сәтбаев, Мұ­қағали Мақатаев және басқа да біртуар тұлғаларымыз туралы сериал­дар түсірілді. Бұл үлкен қаржы, қайратты талап ететін жұмыс. Сол себепті ұлттың жо­ғын түгендеп, кем-кетігін бү­тіндеп отырған телеарна ұжы­­мының еңбегін жұртымыз жо­ғары бағалайды», деді Мем­лекеттік кеңесші.

Сондай-ақ Парламент Се­натының Төрағасы Мәулен Әшім­баев та мерейтойға орай құттықтау жолдады.

«Бұл той – тек бір ұжымның ғана қуа­нышы емес, бүкіл Қа­зақ елінің мерейі. Осыдан 65 жыл бұрын негізі қаланған телеарна қазіргі таңда отандық телевизияның қара шаңырағына айналды. Телеарна алғаш ашыл­ған күннен бастап ұлттық мүд­деге табан тіреп, елдің еңсесін көтеруге, халықтың рухын оятуға үлкен үлес қосты. Егемендіктің елең-алаң шағында бабадан мирас болған асыл мұрамызды дәріптеп, құндылықтарымызды насихаттау арқылы Тәуелсіздікті нығайтуға зор ықпалын ти­гізді. Қанапия Мұстафин, Ка­мал Смайылов, Сағат Әшім­баев, Шерхан Мұртаза, Нұр­ті­леу Иманғалиұлы сияқты алып­тардың ізі қалған телеарна бүгінде солар салған жолдан жаңылмай, ұлт руханияты үшін қызмет етіп келеді. Соңғы кезде қалың көрерменнің қолдауына ие болған Абай, Әл-Фараби, Ахмет, Міржақып, Мағжан, Қаныш, Әлкей, Тәшенов, Мұқағали сынды тау тұлғалардың ғибратты ғұмыр жолы мен күреске толы өмірін суреттейтін телехикаялар соның жарқын көрінісі.

Телеарна ұсынған танымдық бағдар­ламалар мен қоғамдық-саяси жобалар да көпшіліктің көзайымына айналып үлгерді. Осы ретте ұлттық телеарна іске асырған қазақ телевизиясының алтын қорын цифр­ландыру жұмысын айрықша атап өт­кен жөн. Бұл – жоғары бағаға лайық іргелі бас­тама және келер ұрпақ үшін жасалған аса маңызды қадам», делінген Сенат спикерінің құттықтауында.

Ал Ақпарат және қоғамдық даму министрі Дархан Қыдырәлі елімізбен бірге еңсе тіктеген ұлттық арна тарихында талай белестен асқанын айтты.

«Ұлттық арна ұлттық құнды­лығы­мыздың, тіл мен дәстүрдің қорғаны болып қызмет атқарды. Кеңес құр­сауының көбесі сөгілген жы­лымық жылдары айтқан ұлы Мұхтар Әуезовтің «Жыл кел­гендей жаңалық сеземіз» деген әйгілі сөзі тек қазақ әде­биетіндегі ағысы бөтен асау буынға ғана емес, енді ғана ашыл­ған телеарнаға да қаратып айтылғандай. Телеарнадағы үл­кен бір шоғыр сол алпысыншы жылдардың алыптарымен бірге қалыптасып, шығармашылығын бірге шыңдап, мәуелі бәйте­рекке айналды. Арнаның ағарту­шылық-танымдық, қоғамдық-саяси бағыттағы іргелі жобалары, әсіресе «Қарыз бен парыз», «Тамаша», «Қымызхана», «Ал­тыбақан» секілді бағдар­ламалар әлі күнге жұрт жадында. Ондағы орамды ойлар, қазақы қалжыңдар, астарлы әзілдер, «Ай­тыстағы» отты, рухты жыр­лар елдің еңсесін көтеріп, ме­рейін асырғаны анық», деді министр.

Сонымен қатар Дархан Қы­дырәлі арнаның алға басуына аға буын өкілдері мен жастардың қосқан үлесін сөз етті.

«Qazaqstan» – еліміздің теле­эпопеясы. Қастерлі Отаны­мыздың бейнелі шежіресін жазып, тарихын таспалады, онда талай тарландардың, тұғырлы тұлғаларымыздың қазаққа жеткен үні, жүрегінің табы жатыр. Телеарнада қажырлы қызмет атқарған аға буын талмаусыраған ұлттық рухтың туын жықпай, тұғырынан тайдырмай, қастерлі тәуелсіздігімізге жеткізді. Са­ғат Әшімбаев, Шерхан Мұр­таза, Камал Смайыловтың тағылымды жолын тәуелсіздік тұсында Ғалым Доскен, Нұр­тілеу Иманғалиұлы, Нұр­жан Жалауқызы, Ерлан Тыным­байұлы және Ләззат Таныс­байқызы сәтімен сабақтастырып, жаңа биікке көтерді. Ел да­муының жылнамасы болған, мем­лекетіміздің атын иемденіп, сол атауды абыроймен арқалап жүрген ұлттық арна бүгінде отандық БАҚ-тың көшбасшысы ғана емес, халықаралық медиа­нарықта танымал брендке айналды», деді министр.

Тарихқа көз салсақ, «Qa­zaqstan» ұлттық телеарнасы ашылған күннен бастап Алматы студиясынан күнделікті 5 са­ғаттық хабар беріле бастаған. 1959 жылдың сәуіріне дейін қазақ телевизиясында 333 бағдарлама, 497 кинофильм мен киножурнал дайындалды. Ал өткен ғасырдың 70-80-жылдары қазақ телевизиясы түрлі-түсті бейнеге көшті. Трансляцияның ұзақтығы – 7 са­ғат, қызметкерлер саны 412-ге жетті. 11 бас редакция, 4 шығармашылық бірлестік жұмыс істеді. Ал 1994 жылы 4 сәуірде Президент Жарлығымен «Қазақстан» теледидары мен радиосы» республикалық корпорация­сы болып құрылды. 2002 жылдан бастап «Қазақстан» ұлттық телеарнасы деп аталды. Телеарнаның қазір 15 аймақта филиалы бар. Арнаны 2003 жылдан бас­тап Қырғызстан, Өзбекстан, Ресейдің Қазақстанмен шекаралас 12 облысы мен Қытайдың Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық аудандарының тұрғындары көре бастады. Телеарнаның тех­никалық әлеуеті жыл сайын кеңейіп, 1987 жылы телетаратылым бойынша одақтас республикалар арасында төр­тінші, көркем және деректі фильмдер өндірісі бойынша екінші орынды иеленді. Қазіргі таңда Мемлекет басшысының қатысуымен өтетін салтанатты жиындар, телекөпірлер, спорт түрлерінің ең маңызды матч­тары ұлттық телеарнаның тех­никалық қолдауы арқылы өткізіледі.

Сонымен қатар ұлттық арна эфирінде әртүрлі жастағы көрер­мендерге арналған жаңалықтар мен ерекше ток-шоу жанрлары, ойын-сауық және танымдық бағдарламалар, қоғамдық-сая­си, экономикалық хабарлар, мем­лекеттік тілді дамытуға не­­гіз­делген жобалар көп. Бұ­лар­ға қоса телехикая түсіруде де тә­жірибе жинақтаған.

«Тарихи телехикаяларды түсіру «Тар заманнан» басталды. Олардың басында деректі фильмдер, деректі жобалар тұр­ды. Себебі Шерағаң бастап өзі жүргізген «Ұлт пен сана» деп аталған бағдарламаның орны бір бөлек, ал Сағат Әшімбаев жүргізген «Қарыз бен парыз» әлі күнге дейін көрерменнің жадында. Сол бағдарламаларда біз еліміздің тарихын түгендедік, ұлт руханиятын жоқтадық. Соң­ғы бес жылда телеарна тарихи телесериалдарды сапалы түсіру жұмысын қолға алды»,  деді журналист Нұржан Жалауқызы салтанатты жиында.

Мерейлі датаға орай Ақпарат және қоғамдық даму министрі Дархан Қыдырәлі қазақ телевизиясында әр жылдары қызмет еткен ардагер журналистерді, дикторларды, режиссерлер мен спорт комментаторларын мерейтойлық медальдармен марапаттады.