Әлем • 03 Мамыр, 2023

Жат жұртта адасқандар

309 рет
көрсетілді
6 мин
оқу үшін

Шекара асқаннан кейін кездейсоқ оқиғаға тап болып, жазатайым жағ­дай­ға ұшыраған ел азаматтарына қатыс­ты кез келген мәлімдемеге мемлекет бейжай қараған емес. Бұл ретте елі­міздің шетелдегі елшіліктері мен дипло­матиялық қызмет өкілдерінің еңбе­гін ерекше атауымыз керек. Саяси келісімдер арқылы жүзеге асатын күрделі мәселеден бөлек, адам тағды­рына қатысты қабылданатын жедел шешімдер азаматтардың өмірі мен бостандығын сақтап, қамтамасыз етуге жол ашады. Сондай оқиғалардың бірер мысалына тоқталсақ.

Жат жұртта адасқандар

Өткенде Ирак түрмесінде өмір бойына бас бостандығынан айы­рыл­ған әйелдер аштық жариялады. Олардың арасында қазақ әйелдері де бар. Егер Ирак билігі соттал­ған­­дар­ға рақымшылық жасаса, Сыртқы істер министрлігі оларға қатысты келіссөз жүргі­зуді жалғастырады. Министрліктің ресми өкілі Айбек Смадияровтың айтуынша, осыдан бірнеше жыл бұрын Ирактан «Ру­са­фа» операциясы аясында бір топ бала елге жеткізілген. Алайда олардың аналары өмір бойына бас бостандығынан айырылып, Бағдат түрмесінде жазасын өтеуге үкім шыққан.

«Биыл 24 сәуірде Қазақстанның Иорда­ниядағы елшілігіне терро­рис­тік ұйымның қызметіне қатыс­қаны үшін өмір бойына бас бостандығынан айыру туралы Ирак билігінің үкіміне наразылық ретінде Бағдат­тағы «Русафа-6» атты түрмеде отырған шетел­діктер, оның ішінде Қазақстан азаматтары да аштық жариялау акциясын бастағаны туралы хабарлама түсті», деді А.Смадияров елордада өткен баспасөз мәслихатында.

Істі болған адамдар өз мемлекет­теріне тезірек экстрадициялауды талап етіп отыр. Аштық акциясы Ирак билігінің «Рақымшылық туралы» заңға қол қоюы туралы қауесет тараған кезде басталған.

«Қолда бар ақпаратқа сәйкес Ирак билі­гі биыл барлық санатта қылмыс жасаған адам­дарға «Рақымшылық жасау туралы» заңға қол қоюды жоспарлап отыр. Бірақ бұл нақты ақпарат емес. Айта кетейік, рақымшылыққа ілігетін адамдар өз жазасының үштен бірін сол елде өтеуге тиіс. Қазір жоғарыда аталған мекемеде ДАИШ террористік ұйымына қатыс­қаны үшін сотталған 6 Қа­зақстан азама­­ты өз жазасын өтеп жатыр. Жалпы, наразы­лық білдіріп отырғандар әділетсіз үкімге, негізсіз айыптауларға қатысты шағым айтып отыр»,  деді СІМ өкілі.

Әйелдер аштық жариялап, наразылық танытқан соң Қазақ­станның Иорданиядағы елшілігінің бастамасымен 26 сәуірде «Русафа» түрмесінің судьясы және прокурор орынбасарымен, сондай-ақ ЮНИСЕФ-тің Ирак кеңсесі балаларды қорғау жөніндегі маманымен кездесу өткен. Кездесу қорытындысы бойынша Қазақстан азаматтарының құқықтарын сақ­тау бойынша уағдаластыққа қол жеткізілген. «Егер Ирак билігі рақым­шылық акциясын қабылдаса, онда біз тиісті келіссөздерді жалғас­тырамыз», деді Айбек Смадияров.

Еске салсақ, 2017 жылы Иракта еліміздің алты азаматы 25 жылға сотталған еді. Ирак соты әйелдерді өмір бойына бас бостан­дығынан айы­ру – Ирак заңы бойынша 25 жыл түрме жазасын тағайындады. Олар лаңкестік әрекеттерге барған, атап айтқанда ДАИШ ұйымының мүшесі болған. ДАИШ – Қазақстанда ты­йым салынған террористік ұйым. Сыртқы істер министрлігі олардың жазасын өтеп болған соң, Қазақстанға қайтатынын айтты. Сотталғандар – Орал қаласы, Түркістан, Алматы және Қарағанды облысының тұрғындары. 2019 жылдың қарашасында Ирактан 14 бала елімізге жеткізілді. Олардың аналары сотталып, террористік әрекетке қатысы үшін түрмеде жазасын өтеп жатыр.

Шетелдік БАҚ дерегіне сүйен­сек, «Ру­сафа» түрмесінде шетелдік 494 әйел отыр. Олар Иракқа 18 елден келген.

Сондай-ақ Сыртқы істер ми­нистрлігінің ресми өкілі Айбек Смадияров ел азаматтары­ның Тайланд пен Мьянма арасындағы «алтын үшбұрыштағы» еңбек құл­дығынан қалай құтқарылғанын да айтты.

«Сәуір айының ортасында азаматтары­мыздың бірі Банг­кок­тағы консулымызға телефон соғып, өзінің және тағы төрт жігіттің Мьянмада еңбек құлдығында жүр­генін жеткізді. Әрине, азаматпен сөйлескеннен кейін оның айтып отырғаны қандай компания екенін анықтай бастадық. Оларды ұстап тұрған шетелде тіркелген қытайлық компания екен», деді А.Смадияров.

СІМ өкілінің айтуынша, компания әрбір Қазақстан азаматы үшін 6 миллион теңге сұраған, содан кейін ғана оларды жіберетінін айтқан. Олар аталған соманың әуе билеттеріне, тұруға, жол жүруге, визаға және басқа да құжаттарға кеткен шығын екенін алға тартқан.

«Біздің консул өте тәжірибелі адам, өкі­нішке қарай, мұндай оқиға­лармен жиі кезде­сіп, ел азаматтарын құтқарып жүр. Консул оларға не істеу қажеттігін айтып, нұсқау берген. Содан соң бұл жігіттер сол жерден қа­шуды ұй­ғарады. Тайланд жағынан көмек сұрап, дип­ломаттарымыз оларды күтіп алмақ болады. Алайда жігіттер біздің кон­сул­ға қашып бара жатқандарын алдын ала ха­бар­ламаған. Олар қа­шып кетпес бұ­рын жарты сағат қал­ғанда хабар берген. Ал олар баратын шекараға жету үшін Бангкоктан 7-8 сағат жол жүру керек. Осылайша, консул олармен кездесіп үлгермеді.

Бес жігіт компания аумағынан қашып, Мьянма мен Тайланд шекарасын бөліп тұрған өзенге қарай жүгіреді. Төртеуі суға түсіп, арғы бетке жүзіп өтеді де, бір жігіт жүзе алмай қалып қояды. Күзетшілер оны қуып жетіп, компания аумағына қайтарады. Сондай-ақ Тайланд аумағына өтіп кеткен жігіттерді де өзеннен жүзіп өтіп, Тайланд аума­ғында ұстап алады. Біздің жігіттер консулға хабар беріп үлгереді. Кон­сул дереу Тайланд шекара қызметі мен жергілікті полицияны хабардар етіп, олар 4 жігітті құтқарып алады», деді Айбек Смадияров.

А.Смадияровтың айтуынша, қазақ жігіт­тері Тайландтың иммиг­рациялық заңна­ма­­сын бұзғаны үшін сотқа берілген, бірақ Қазақ­стан елшілігінің араласуымен олар ауыр айып­пұлдардан босатылып, елге депортацияланған. Алдағы 3-4 күнде олар Бангкоктан Қазақстанға оралады.