Саясат • 23 Маусым, 2023

Мемлекеттік қызметтегі әйелдің рөлі

343 рет
көрсетілді
6 мин
оқу үшін

Мемлекеттік қызметте әйелдер ерлермен тең мансап құра ала ма? Олардың жұмыс уақыты қандай болуы керек? Қызметке қабылдау және жұмыстан шығару кезінде олардың құқықтары сақтала ма? Жалпы, мемлекеттік қызмет жүйесіндегі әйелдердің рөлі қандай? Мемлекеттік қызмет істері агенттігі ұйымдастырған диалог алаңында сарапшылар осы мәселелерді талқылады.

Мемлекеттік қызметтегі әйелдің рөлі

Жиында алғаш болып сөз ал­ған Президент Әкімшілігі бас­шысының орынбасары, Пре­зидент жанындағы Әйелдер іс­тері және отбасылық-демог­ра­фиялық саясат жөніндегі ұлт­тық комиссиясының төрағасы Аида Балаева әйелдерге тиісті жағдай жасау, олардың құқығын жұмыста да, отбасында да бір­дей қамтамасыз ету мемлекеттің маңызды міндеті екенін атап өтті.

«Қазір мемлекеттік қызмет­те жүр­ген әйелдер білікті және тәжірибелі кәсіби маман ретінде өзгелерге үлгі бола отырып, оларды ілгерілетуге үлестерін қосулары керек. Өкінішке қарай, бүгінде адал, әділ мемлекетшілдік бейнеге деген сенім азайған және бұл негізсіз емес. Сондықтан біз әрбір мемлекеттік қызмет­шінің және тұтастай алғанда мемлекеттік қызметтің имиджіне те­ріс ықпал ететін барлық жа­ғым­сыз жағдайды болдырмау бағытында жұмыс істеуіміз керек. Бұл Президенттің бастама­сымен басталған саяси реформаларды жүзеге асыруға бар күш-жігерді салып, сенімге нұқсан келтіретін кез келген фактілерге мүлдем төзбеушілікті қажет етеді», деді Аида Балаева.

Сондай-ақ жиын модерато­ры, Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы Дархан Жа­зықбаев мемлекеттік аппараттың тиімділігін арттырудағы әйел­дердің маңызды рөліне тоқталып, тең құқықтар мен мүмкіндіктер негізінде әйелдердің әлеуетін кеңінен пайдалану – тұрақты да­му­дың кепілі екендігін атап өтті.

Жалпы, қазір меритокра­тия қағи­да­тына сәйкес елімізде кез келген мемлекеттік қыз­мет­ші гендерлік ерек­шелігі­не қарамастан, өзінің тәжірибе­сіне, қабілеті мен кәсіптік дайын­дығына сәйкес мансап құра алады. Мемлекеттік қызметке қабылдау кезінде «адами фактор­дың» әсерін толығымен жоятын іріктеудің толық цифрлық негізіне кезең-кезеңімен көшу басталды. Жаңа іріктеу жүйесі тең бәсекелестік пен ашықтық қағидаттарында жынысына қарамастан кәсіби мамандарды тартуға мүмкіндік береді.

МҚІА жанындағы Қоғам­дық кеңес төрағасы, Әдеп жөніндегі комиссияның мүшесі Бибігүл Нұрашеваның айтуынша, биыл мемлекеттік қызмет­шілердің жұмыс уақытына мо­ни­то­ринг жүргізу үшін нор­ма­тивтік-құқықтық база то­лы­­ғымен реттелген. Енді бала тәрбие­леп отырған аналар қа­шық­­тан және икемді жұмыс уа­қы­ты режімінде жұмыс істей алады.

«Баласы бар әйелдерге толық­тай немесе жартылай қашықтан жұмыс істеуге мүмкіндік бар. Ол үшін кадр бөліміне өтініш жазулары қажет. Сондай-ақ қазір біз жұмыс кеңсесінің ішінде емізулі баласы бар әйелдерге жағдай жасау бойынша бірқатар ұсыныс жасап отырмыз», деді Бибігүл Нұрашева.

Конституциялық соттың судьясы Айжан Жатқанбаева «БҰҰ ереже­сіне сәйкес гендерлік теңдік ұлттық басымдықтың бірі болуы керек», деген пікірін білдірді.

«Конституциялық сотқа келіп түсе­тін өтініштер көп, алайда олар гендер­лік теңдікке қатысты емес. Өйткені елімізде мемлекеттік қызметке қабыл­данатындарға тең мүмкіндік берілген. Егер бірқатар салада ерлер ғана жұмысқа алынып жатса, ол алдымен мамандықтың және жұмыстың ерекшелігіне байланысты. Мәселен, жұмыстың ба­сым бөлігі кеңседе емес, түрлі орындарды аралап, үне­мі іссапарда болса немесе жұ­мыс уақыты қолайсыз болған жағ­дайда көбіне ер адамдарды қабылдайды. Сондай-ақ елімізде әйелдердің қарым-қабілеті мен мүмкіндіктеріне шектеу қоятын мамандықтар жоқ», деді Айжан Жатқанбаева.

Көп жыл бойы ротация мәсе­лесі мемлекеттік қызметтегі бас­шылық лауа­зымдардағы әйелдер арасындағы өзекті мәселелердің бірі болды. Ал енгізілген өзгеріс­терге сәйкес, егер басқа елді мекенге ауысуға ниетті қыз­меткер жүкті әйелдер, көпбалалы немесе жалғызбасты ана, сондай-ақ мүгедек баланы тәрбиелеп отырған әйел санатына жатса, ротацияны іске асыру тек әйелдің келісімімен ғана мүмкін болады.

Бүгінгі таңда мемлекеттік қызметте 83 мыңнан астам адам жұмыс істеп жатыр. Оның 46 мыңнан астамы – әйел, яғни мемлекеттік аппараттың 55 пайы­зын нәзік жандар құрап отыр. Басшылық лауазымдардағы әйелдердің үлесі 40 пайызға жуық. Оның ішінде 3 министр, 28 Парламент және 138 мәслихат депутаты, 5 облыс және 74 аудан әкімдерінің орынбасары, 5 аудан әкімі, 4 елші және 1 генерал әйел бар.

Жалпы, қазақ қоғамындағы әйел тек дәстүр мен отбасы оша­ғын сақтаушы ғана емес, сон­дай-ақ ол еліміздің қоғам­дық-саяси және экономикалық өміріне белсене араласады. Алай­да сарапшылардың айтуын­ша, басшылық қызметте көш бастаған әйелдер аз. БҰҰ-ның мәліметіне зер салсақ, Үкіметтегі әйелдердің үлесі – 4, Сенатта – 18, Мәжілісте – 27, мәслихаттарда 30 пайызды құрайды. Ал қала және аудан әкімдерінің 1,5 пайызы ғана әйел, облыс әкімдері тіпті 0 па­йыз. Ғылым саласында – 53,4, судьялар құрамы – 51, МЕҰ және кәсіподақ басшылығында – 32,3, шағын және орта бизнес­те – 43, полиция­да – 14,6, әс­кери салада – 10, корпорация бас­­шылығында – 3, шаруа қо­жа­­­лы­­ғы басшылығында – 20 пайыз.

Іс-шараға Конституциялық сот өкілдері, сондай-ақ орталық және жер­гілікті мемлекеттік органдардағы әйел басшылар, аудан және ауыл әкімдері, Әдеп жөніндегі уәкілдер мен қоғамдық ұйым­дардың өкілдері қатысты. Мем­лекеттік қызмет істері агент­­ті­гінің төрағасы Дархан Жа­­зық­баев диалог алаңында ай­тыл­ған идеялар мен ұсы­ны­с­тар шешімдер қабылдау жә­не мем­лекеттік саясатты қалып­тастыру барысында ескерілетінін айтты.