Әлем • 20 Тамыз, 2023

Ең ыстық шілде

255 рет
көрсетілді
4 мин
оқу үшін

Жылдан-жылға табиғат тосын мінез көрсетіп, климат өзгеріп барады. Ғалымдар жер шары ысып, әлемді күннен қорғайтын Антарктида жылынып жатыр деп дабыл қақты. Биылғы шілдеде тіркелген қатты ыстық осының салдары. Аптап ыстық тек Қазақстанда емес, әлемнің көптеген елінде байқалды.

Ең ыстық шілде

Коллажды жасаған Зәуреш Смағұл, «ЕQ»

Бүгінде Еуропа, АҚШ, Азия­да күн күйіп тұр. Аптап ыстық­тың салдары әсіресе Еуропа­ның оңтүстігінде қатты сезілді. Мәселен, Испанияда ыстық­тың үшінші толқыны бас­талды. Ал қазір Түркияның Эскишехир провинциясында ауа райы Цельсий шкаласы бо­йынша 49 градусты көрсетіп тұр. Метеорологтер алдағы бір­неше тәулікте аптаптың беті қайт­пайтынын айтады. Осы­лайша, Түркиядағы орташа температура маусымдық шамадан 7 есе асты.

Мұның бір себебі – қазір Антарк­тидада мұздықтар еріп жатыр. Өткен шілдеде мұздық­тардың ұзындығы өткен жылмен салыстырғанда 10 пайызға азайған. Қазір Антарктидада қыс мезгілі. Әдетте бұл уақытта суда қалқып жүретін мұздың ауданы тез ұлғаю қажет. Алайда биыл керісінше азайған. Сал­дары­нан ауданы әлемдегі ең үл­кен арал Гренландиядан асып кететіндей мұз еріп кеткен. Ға­лымдардың дерегінше, Антарктиданың шығысындағы мұз қабатында температура минус 50 градус болуы қажет. Алайда бірнеше күн бойы минус 10 градус сақталып тұр.

«Антарктида күн сәулесін шағылдырып, жерді ыстықтан қорғайды. Алайда бетіндегі қар мен мұз еріп кетсе, сәуле жұтылады да, күн ыси бастайды. Антарктида жер бетіндегі ауа температурасын төмендету керек. Бірақ қазір керісінше жаһандық жылынуды жылдамдатып жіберуі мүмкін», деді «The Guardian» басылымына берген сұхбатында ғалым Мартин Зигерт.

«Мұндай жағдайды ушық­тыр­май дәл қазір мәселені шешуді қолға алу керек», дейді ғалымдар. Ол үшін, ең алдымен, ауаға бөлінетін көмір қышқыл газының мөлшерін азайту қажет. Біріккен Ұлттар Ұйымы бұл мәселеге бейжай қарай алмай, мәлімдеме жасады.

«Климат өзгеріп болды. Жа­һан­дық жылыну емес, жаһан­ның қызу дәуірі басталды. Тұрғындардың тыныс алуы қиындап барады. Дала өте ыстық, қапырық. Мұндай жағ­дайда климаттың өзгеруіне әрекетсіздік таныту орынсыз деп санаймын», деді БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриш.

Ыстықтан жапа шегіп жатқан елдің бірі – Оңтүстік Корея. Қапырықта қалған халық сая іздеп, су жағалап жүр. Ыстық күнге шыдамай ауруханаға түсіп жатқандар да жетерлік. Мәселен, Солтүстік Чолла провинциясында өт­кен Дүниежүзілік скауттар 25-слетінің ашылу салтанатын­да 108 адам ауырып, ауруханаға жеткізілген. Осыған байла­нысты ұйымдастыру комитеті медициналық персонал санын 30 дәрігер мен 60 медбикеге арттырды. Лагерьдегі науқастарға күтім жасау үшін төсек саны да көбейтілді.

Иракта ауа райының сынап бағанасы 50 градусқа де­йін көтерілген. Аптап ыстыққа электр сымдары да шыдас бермей, жарық жиі сөнетін болған.

Ал Иранда күннің ыстығы­нан қорғану үшін ел билігі екі күндік демалыс жариялаған. Жергілікті БАҚ өкілдері таратқан мәліметке қарағанда, ауа температурасы 51 градус­тан асқан. Сондық­тан қан қысы­мы жоғары, жүрек, қан тамыр­лары ауруларымен ауыра­тын адамдарға және де қарт­т­ар­ға сыртқа шықпауға кеңес беріл­ген. Канадада күн­нің қызуы­нан адам ғана емес, жан­уар­лар да жапа шегіп отыр. Өрт қау­пі күшейген. Канаданың Бри­тандық Колумбиясы провин­­ция­сында 360 өрт ошағы тір­келген. Осыған байланысты жергілікті билік жалынға жа­қын орналасқан елді мекен тұрғын­дарын қауіпсіз жерге көшірген.