Экономика • 01 Желтоқсан, 2023

Жол саласын цифрландыру жобалары

146 рет
көрсетілді
8 мин
оқу үшін

Жуырда Астанада өткен XIX халықаралық «Kaztraffic-2023» көрмесіне отандық және шетелдік 100-ден аса компанияның өкілдері қатысып, өздерінің озық техникалары мен технологияларын жұртшылық назарына ұсынды. 19-рет осында кездесіп, мәре-сәре болған әріптестер мен серіктестер көрменің игілігі туралы үлкен ілтипатпен айтып жатыр.

Жол саласын цифрландыру жобалары

Суретті түсірген – Ерлан ОМАР, «EQ»

«KazRoadLab» жобасы қатысушы­лардың үлкен қызығушылығын тудырды. Бұл инновациялық жүйені Жол активтері сапасының ұлттық орталығы сынақ зертханасының жұмысын автоматтандыру және цифрландыру үшін жасаған. Бұл жол-құрылыс материалдарының зертханалық сынақтарының нәтижесін электронды форматта көрсетуге мүм­кіндік береді.

Қазіргі таңда аталған ұлттық орта­лық барлық саланы автоматтандыру­ды кешенді түрде жүргізіп жатыр. Зертханашыларда қалам, дәптер, журнал орнына планшет пайдаланылады. Битум, керн және басқа жол құрылыс материалдарын сынау нәтижесінің де­ректері «KazRoadLab» электрондық базасына енгізілген. Барлық сынақ есебі осы дерекқорда сақталады екен. Жүйенің артықшылығы, тест нәтижесіне адами фактор ықпалын болдырмау мен сыбайлас жемқорлық тәуекелін мүлде азайту екені мәлім.

Айтпағымыз – халықаралық көрмеде Көлік министрлігінің «Жол активтері сапасының ұлттық орталығы» РМК цифрландыру жобалары назарға ұсы­нылды. Олардың қатарында зертхана қызметкерлеріне жаңа әдістерді, технологияларды меңгеруге көмектесетін, жолды зерттеу және техникалық сараптама дағдыларын жетілдіретін виртуалды тренажер бар.

«Әлемде автомобиль жолдары сала­сындағы виртуалды тренажердің баламасы жоқ. Бұл – компанияның ноу-хауы. Жобаның мәні – қызметкерлердің біліктілігін арттыру, жолдың, сондай-ақ материал сапасын және қауіпсіздік шараларын тексеру білімдерін сынау. Бұл тәсіл қызметкердің кәсіби деңгейін және жол жұмысының сапасын арттырады. Сондықтан болашақта виртуалды тренажерді пайдаланып, жас мамандарды сертификаттау орталығын ұйымдасты­руды жоспарлап отырмыз», деді Жол активтері ұлттық сапа орталығы бас директорының орынбасары Арман Қайырбеков.

Іс-шараға Өзбекстаннан кел­ген Ташкент мемлекеттік көлік универ­си­те­тінің профессоры Зухритдин Ерга­шев те көрменің жоғары деңгейде ұйым­­дас­тырылып отырғанына тәнті болды. «Біз бұл халықаралық іс-шараға бірнеше ­жылдан бері қатысып жүрміз. Өйткені мұнда жаңа техникалар мен технологияларды көріп, танысамыз. Тың ақпараттармен қатар, өз білімімізді де толықтырып, ертеңгі күні ол білімді университет студенттеріне жеткіземіз», деді.

«Бұл халықаралық көрме еліміздегі автомобиль жолдарының сапасын жақ­сартуға орасан зор үлесін қосып жатыр деуге негіз бар. Көрмеге өз өнімі мен жаңа технологияларын ұсынып жатқан дамыған елдердің үздік компаниялары тұрақты түрде қатысып жүр. Олармен танысып, біліскен отандық кәсіпорындар біліктілігін арттырып, тәжірибе алмасып, қажет жерінде олардың технологияларын сатып алып, жол саласында жақсы жетістіктерге жетіп жатқандары белгілі. Мысалы, қазір бір дегеннен 8 метр асфальтты бір-ақ төсеп кете бере­тін технологиялар Еуропа компания­ла­ры тарапынан ұсынылып жатыр. Мұн­дай игіліктің көп үлгісі осы көрмеде сам­сап тұр. Қажет дүниеңді ал да, керегіңе жарата бер», деді «Қазақстанның автожолаушылар заңды тұлғалар бірлестігі» қауымдастығының президенті Бағлан Баймағанбетов.

Бәріне мәлім, жол қозғалысы – қауіп­сіздігі, жол-көлік оқиғаларынан (ЖКО) болатын өлім-жітім және жарақаттану мәселесі – жаһандық проблема. Әлемде жыл сайын жол апа­тынан 1,5 миллионға жуық адам мерт болады, миллиондаған адам мү­гедек болып қалады. Жол-көлік оқиға­ларынан болатын өлім-жітім – дүние жүзінде жастар арасындағы өлім-жітім­нің басты себептерінің бірі. Сондықтан БҰҰ тұрақты даму мақсаттарының бірі ретінде жол қозға­лысы қауіпсіздігін арттыру туралы тармақтарды енгізіп, 2030 жылға қарай өлім-жітім деңгейін екі есе азайтуды мақсат етіп қойды. Еуропалық комиссия және басқа да халықаралық ұйымдар бұл мақсаттарды белсенді түрде қолдайды.

«Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев та елдегі жол-көлік оқи­ғалары мәселесіне ерекше көңіл бөліп, жағдайды жақсартуды басты міндет етіп қойып отыр. Тәуелсіз­дік алған және нарықтық экономикаға көш­кен сәттен бастап Қазақстанның автомобильденуі бірнеше есе артты. «Батыс Еуропа-Батыс Қытай», «Орталық-Солтүстік», «Орталық-Оңтүстік», «Орта­лық-Шығыс», «Ақтау-Бейнеу» сияқ­ты ауқымды инфрақұрылымдық жо­балар іске асырылды. Алайда өлім-жітім жағ­дайы өзекті мәселе болып қала бе­реді. Қазақстанда 1991-2021 жылдар ара­лы­ғында 460 мың ЖКО тіркеліп, 87 мыңнан аса адам қаза тапса, 558 мыңға жуығы әртүрлі дәрежеде жарақат алды. ЖКО салдарынан елімізде жыл сайын шамамен 2 жарым мың адам мерт болуда», деді көрмеде жасаған баяндамасында Көлік министрлігі Автожол комитетінің төрағасы Төлеген Абдуллин.

ЖКО салдарының адами және гума­нитарлық трагедиясы туралы айтпа­ған­да, бұл да орасан зор эко­но­ми­ка­лық залал екен. Ол кейінгі 7 жыл­­да ша­­ма­мен 15,4 млрд долларға баға­­­ла­нып­ты. Нәтижелерге қол жеткізу үшін көп­теген фактор маңызды, олар­дың не­гізгілері – саяси ерік, адами әлеует және қоғамның мәселені түсінуі. Қауіпсіздікті арттыру үшін алдын алу шаралары қабылданып жатыр. Мәселен, қозғалыс жолақтарын бөліп және елді мекендерді айналып, 1 техникалық санаттағы автожолдар салу, жылдамдық режімін бекіту камераларын, жол белгілерін, қоршаулар және басқаларын мұқият орнату керек.

«Кейінгі жылдары Көлік министрлігі халықаралық қаржы институттарымен серіктестікте жол қозғалысы қауіпсіздігін арттыру саласында бірнеше жобаны жүзеге асырды. Мысалы, Дүниежүзі­лік банк қаржыландыратын және SweRoad (Швеция), Afry (Чехия) және Қазақ жол қозғалысы қауіпсіздігі ғылыми-зерттеу институты жүзеге асырған «Қазақ­станда IRAP енгізу» жобасы мен «Ұлттық EuroRAP платформасының» негізгі құжаттарына әзірлеу жүргізілді. 6 200 шақырым жолды бағалау нақты бағалаудан өтті. 20 сарапшы білікті­лігін арттырып, қайта оқытылды, IRAP-ты заңнамаға енгізу бойынша егжей-тегжейлі ұсыныстар ұсынылды», деді комитет төрағасы.

Оның айтуына қарағанда, қазіргі уақытта ЕҚДБ қаржыландыратын жол қоз­ғалысы қауіпсіздігі жөніндегі тағы бір жоба іске асырылып жатыр. Жоба шеңберінде IRAP жол инфрақұры­лы­мының қауіпсіздігін 5 мың шақырымын бағалау жүргізілді және нәтижелері бойынша жұлдызды рейтингтің инвес­тициялық жоспары дайындалды. IRAP сертификатталған ұлттық сарапшыла­рын оқыту және даярлау жүргізілді. Атал­ған жоба аясындағы тағы бір негізгі мін­дет – озық елдердің тәжірибесі бойынша ­ЖКО есептілік жүйесін жақсарту. Жобаны ­ Afry (Чехия), DT Global (Ұлыбрита­ния), ­Қа­зақ жол қозғалысы қауіпсіздігі ғы­лыми-зерт­теу институты жүзеге асы­рып жатыр. Сондай-ақ Vision Zero-ны ілгерілету бойынша БҰҰ-мен қар­жы­лан­дыры­ла­тын жоба іске қосылған.

Халықаралық көрме қатысушыла­ры­на қазақ автожолшыларының табы­­сы мен жетістігі туралы баяндаған Төлеген Абдуллин көрменің арқасында жаңару мен жаң­ғыру әлі де жалғаса беретінін айтты. «Бүгінгі іс-шара Қазақстанның авто­­жол саласының дамуына және өз­ара тиім­ді ынтымақтастыққа оң әсер ете­тініне сенім­дімін», деп түйіндеді ол.