Сұхбат • 08 Желтоқсан, 2023

Сот жүйесін жетілдіру – қоғамның әділ талабы

430 рет
көрсетілді
23 мин
оқу үшін

Сот жүйесін жетілдіру, бұл бағыттағы шараларды сапалы жүзеге асыру – заң үстемдігін қамтамасыз етудегі басты басымдықтың бірі. Себебі қарапайым халықтың сот пен судьяға деген сенімі билік пен мемлекетке деген сеніммен бірдей. Мемлекет басшысы жариялаған сот реформасының жүзеге асырылу барысы қалай? Сот төрелігінің сапасын арттыруға бағытталған шаралардың нәтижесін халық сезіне алды ма? Сот жүйесін дамыту бағытында қолға алынған заңнамалық бастамалар мен ұзақмерзімді міндеттер қалай орындалып келеді? Біз салаға қатысты қоғамда талқыланып жүрген осы және өзге де сұрақтарды Жоғарғы сот төрағасы лауазымына тағайындалғанына бір жыл болған Асламбек Мерғалиевке қойған едік.

Сот жүйесін жетілдіру – қоғамның әділ талабы

– Асламбек Амангелдіұлы, Мем­лекет басшысы жария­ла­ған реформада сот жүйесін жаңғыртуға ерекше ба­сымдық берілген. Нақты міндеттер жүк­­телді, тапсырмалар қойыл­ды. Сот жүйесін дамыту ба­ғытында қазіргі таңда қандай жұмыс істеліп жатыр?

– Сот жүйесін жаңғырту рефор­масы дәл қазір белсенді кезеңде деп ай­туға болады. Өйткені қазіргі уақыт­та Пре­зиденттің бағдарламалық құ­жат­тарын­да айтылған тапсырмалар тұрақты орын­далып келеді. Судья ретінде де, қа­рапайым адам ретін­де қоғамға реформа ғана емес, сот төрелігін атқару сапасының да жоғары болғаны маңызды еке­нін жақсы түсінемін. Халықтың сот жүйесіне деген үміті мен сұра­нысы күн­нен-күнге артып келеді. Сон­­дықтан ал­ғаш­қы күннен бас­тап жұмыстың осы ма­ңызды бағытына назар аудардым.

Мемлекет басшысының тапсыр­масы­­мен Сенатта сот жүйесін рефор­малау жө­ніндегі жұмыс тобы құ­рыл­ды. Топ құрамын­дағы депутаттар, адвокаттар, заң­гер-практиктер, ғалым­дар, мемлекеттік органдардың өкіл­дері өздерінің және біз­дің бас­та­ма­­лары­мызды талқылайды. Бұл – нәти­желі қадам. Себебі мұндай алаң тек шағым­дарды емес, сот қызметтерін тіке­лей пайдаланушылардың нақты ұсы­ныс­тарын тыңдауға мүмкіндік береді. Платформа бізге сындарлы диалог құрып, көптеген маңызды шешім бойынша ымы­раға келуге мүмкіндік туғызды. Бірінші кезеңнің нәтижесі – биыл наурызда қа­был­данған заңнамалық актілер. Бұл – өте ауқымды жаңалықтар блогі. Көп шағым сот үдерістерінің созы­лып кетуіне байланыс­ты айтылатын. Өйт­кені бірінші саты істерді пысық­тамай­ды, апелляция іс­терді кері қайтар­ған­нан кейін бәрін қайтадан бастауға тура келетін. Салдары – жоғал­ған есіл уа­қыт пен қаражат. Сол себепті апелля­ция­лық соттар шілдеден бас­тап істерді қай­таруды тоқтатты. Егер апел­ляция бірін­ші сатыдағы шешім­нің күшін жойса, сол сатыдағы сот қағи­да­лары­на сәйкес іс­тің нүктесін қояды, яғни істің бар­лық мән-жайын анықтап, ше­шім қабылдайды.

Бұл қадам істі тез әрі тиімді шешуге, бұ­з­ыл­ған құқықтарды тезірек қал­пы­на кел­­тіруге мүмкіндік береді. Соны­мен қатар бұл шара екі сатыдағы судья­лар­­дың өздері қабылдаған шешім үшін жауап­кершілігін күшейтіп, сот прак­ти­касының бірізділігін қамтамасыз етеді. Жиі көтерілетін тағы бір мәселе – құқық қорғау органдары мен сот төрағалары та­рапынан судьяларға жасалатын қ­ы­сым. Қудалау органдары тарапынан қы­­­сымды жойып, судьяларға қатысты жа­сы­рын арнайы жедел іс-шараларды жүр­гізу мақ­сатында бұрынғыдай облыс про­­курорының емес, енді тек Бас про­курордың санкциясы қажет. Бұл шара да заңнамалық тұрғыдан белгіленді.

Сондай-ақ Жоғарғы сот судьялығына кан­дидаттар ретінде Сенатқа баламалы негізде кемінде екі кандидат ұсыныла бастады. Жаңа жылдан бастап аудандық соттардың төрағаларына қатысты сайлау элементтерін енгіземіз. Бұл лауа­зымдарға кандидаттарды судьялар жа­сырын дауыс­ беру арқылы өздері сайлайды. Бұл реформа аудандық дең­гейдегі 376 сотқа қа­тысты. Уақыт өте келе, сайлаудың осы тәсілін облыстық соттарға қолдануға бола­ды. Мұндай қа­дамдар судьяларды та­­ғайындау үде­рісінің ашықтығын арттырып қана қой­май, мансаптық өсу жүйесін анық әрі түсінікті етеді.

Тағы бір маңызды жаңашылдық – «Отбасылық соттардың» құрылуы. Мәселе ювеналды соттардың соттылы­ғын кеңейтуге қатысты болып отыр. Біз бала мүддесін алдыңғы қатарға шы­ғардық. Сондықтан биыл 1 қыркүйектен бас­тап, ювенал­ды соттар кәмелетке толмаған­дардың заңды құқықтары мен мүдделері қозғалатын істер мен даулардың бар­лығын қарай бастады.

Реформалардың екінші пакеті жеке және заңды тұлғалардың құқықтары мен заңды мүдделерін сот арқылы қор­ғау тиім­ділігін, судьялардың жауап­кер­­шілігін арттыруға бағытталған. Судья­ларды жауап­қа тарту мәселесіне қатысты сын­ның көп айтылатыны белгілі. Судьяның заңды өрескел бұзуға жол бер­гені тікелей көрсетілген апелляциялық не­месе кассациялық саты­дағы қаулылары аз да болса кез­деседі. Бірақ ешқандай сан­кция қол­да­ныл­­майды.

– Осы тұста «не­ліктен?» деген заңды сұрақ туындайды.

– Статистикаға мән берсек, кейінгі ­4 жыл­­да заңдылықты өрескел бұзу туралы 1,5 мыңға жуық қаулының тек төрт­тен бірі ғана Жоғары Сот Кеңесінің жа­нын­дағы Сот жюриіне жеткен. Түйткіл тәртіптік іс жүргізудің қолданыстағы тет­і­­гінен туындап отыр. Қазіргі таңда заң бұған судьяға қатысты материалдарды Сот жю­риіне беру-бермеуді облыс­тық сот­тың жалпы отырысы шешеді.

Жаңа тетік судьяның заңдылықты өрескел бұзғаны туралы көрсетілген әр күші жойылған сот актісін Сот жюриінің тексеруін көздейді. Соттың жалпы отырысы енді судьялар қауымдастығының анықталған бұзушылық туралы пікірін ұсыным ретінде білдіре алады.

Сот төрелігін жүзеге асыру сапасы жө­­нін­дегі комиссия жұмысын жетіл­діру – басты мәселенің бірі. Өкінішке қа­рай, ко­миссияны әлі күнге жазалаушы орган ретінде қабылдайды, өйткені бұрын оның функцияларын Сот жюриі жанындағы біліктілік комиссиясы ат­қарған. Бірақ іс жүзінде олай емес.

Судьялар корпусының сапалық құ­рамын жақ­сарту, кәсіби біліктілігінің ар­туын ын­таландыру, сот істерін қа­рау ке­зінде жауапкершілікті арттыру, судья­ның кәсіби өзін-өзі жетіл­діре­тін салаларын айқындау үшін оның кәсіби қызметін бағалау қажет. Мұн­дай бағалау шарасы ең алдымен, әр судья­ның әлсіз әрі күш­ті жақтарын анық­тау мақсатында жүргізіледі. Сол себеп­ті комиссия отырысы – ең алдымен, судьяларға көмек көрсету және кері байланыс орнатуға бағытталған өзара іс-қимылдың диалогтік нысаны. Заң жобасында бағалау көрсеткішінің саны оңтайландырылып, судьяларға түсінікті болатындай жеңілдетілді. Кез келген судьяға қызмет көрсеткіштерін онлайн режімде көруге мүмкіндік бере­тін цифрлық модуль құру комиссия жұмы­сының ашықтығын арттырады.

Заң жобасы шешетін негізгі мәселе­нің тағы бірі – «Тұтас кассацияны» енгізу. Жұмыс тобы Жоғарғы сотта аза­­мат­тық және қылмыстық істер бо­йын­­ша кассациялық шағымдарды алдын ала қарау сатысын алып тастауды ұсынды. Дәл осы сатыны кәсіби заң­­герлер, сондай-ақ сот үдерісіне қаты­су­­шылардың барлығы өткір сынға ала­ды. Өтініш иелерінің сұрақтары орын­ды. Себебі бір судья қараған азамат­тық іс кас­сациялық алқада қайта қара­лады. Осы мәселені шешу үшін заң­­гер­лер және кә­сіпкерлік қоғам­дас­тықпен бірлесіп, кас­сациялық сатының баламалы моделін әзірледік.

– Ұсыныстардың осы блогі – көп­тің көкейінде жүрген мәселе-тін. Кас­са­циялық соттардың қандай моделін енгізуді ұсынып отырсыздар? Бұл ұсы­ныс­тың қандай оң және теріс жақтары бар?

– Сот ісін сатылы жүргізу мәсе­лесі – ең өткір, күрделі әрі өзекті мәселе. Сот төрелігін жүзеге асыру са­па­сы мен азаматтардың соттар­ға деген сенім деңгейі әр саты жұ­мысы­ның тиімділігіне тікелей байланысты. Кейінгі 30 жылда сот жүйе­сін қалып­тастыру және жаңғырту ба­ғытын­да 3 ірі реформа жүргізілді. 5, 4 және 3 буынды модельдер енгізілді. Бұл модельдердің басты проблемалық түйіні бәрімізге таныс. Ол – «Жоғарғы сот – облыстық сот – аудандық сот» деген сот жүйесінің 3 деңгейлі иерархиясына сәйкес келмеуі. Бір деңгейдегі соттарда екі саты болды, олар уақыт өте келе «тұтасып», тиімділігін жоғалта бастады. Мысалы, 2016 жылға дейін облыстық соттар сот шешімдерін апелляцияда (заң­ды күшіне енбеген) және кассацияда (заңды күшіне енген) қайта қарады. Жоғарғы сотта қадағалау және қайтадан қадағалау болды.

2016 жылы «Ұлт жоспары – 100 нақ­ты қадамды» іске асыру аясында 5-тен 3 буынды модельге көшу, өкінішке қарай, басты мәселені шешкен жоқ. Іс жү­зінде толыққанды екі сот жұмыс істей­тін 4 буынды модель құрылды – аудан­дық соттардағы бірінші саты, апелляция – облыстық соттарда және екі қысқар­тыл­ған саты – Жоғарғы соттағы кассация мен қадағалау.

Қадағалау көп жағдайда Жоғарғы сот төрағасының ұсынуы бойынша болады. Бұл үш судьядан тұратын алқалы құрамның кассациялық шағымды қарап, ол бойынша шешім қабылдауы. Ше­шімге наразы тарап Жоғарғы сот төраға­сына жүгініп, кассацияның үш судьясы қабылдаған шешімді жеті судьяның қайта қарауы үшін өтінішхат келтіруді сұрайды. Менің атыма осындай жүздеген емес, тіпті мыңдаған өтініш­хат келіп тү­седі. Мысалы, былтыр Жоғарғы сотқа қыл­мыстық және азаматтық істер бо­йынша 17 мың кас­сациялық өтінішхат келіп түсті. Оның шамамен 5 пайызы ғана алқалы түрде қайта қарауға берілді.

Шетелдік сарапшылар Жоғарғы сот төр­ағасының мұндай ұсыну инсти­ту­тын судьялардың тәуелсіздігіне қауіп ретінде қабылдайды. Бұл тұрғыда мен халықаралық сарапшыларды қол­дай­мын. Қазіргі кассация және қада­ғалау моделі («жетілік») заңгерлер қо­ғам­дас­тығы, бизнес өкілдері мен азаматтар тарапынан көп сынға ұшырап жүр. Мұн­дай шағымдар әкімшілік әділет бойын­ша ғана жоқ, өйткені мұнда «тұтас кассация» қағидаты жұ­мыс істей­ді. Қоғамның толыққанды «тұтас кассацияға» деген сұранысы жо­­ғары екенін ескере отырып, біз сот ісін жүргізудің түбегейлі жаңа сатылық моде­лін ұсындық.

– «Тұтас кассация» қағидаты қалай жүзеге асырылады?

– Бүгінгі таңда апелляциялық саты – өңір­лерде, іс жүзінде тараптардың орна­ласқан жерінде болады. Алдыңғы тә­жірибені ескере отырып, консультация­лар барысында елордада қылмыстық, аза­маттық және әкімшілік істер бойынша бір-бірінен бөлінген үш кассациялық сот құру моделі тұжырымдық түрде қол­дау тапты. Соттардың елордада аумақ­­тық оқшаулануының да өзіндік қи­­сынды негіздемесі бар. Бұл үш жаңа сот және олардың судьялары жергілікті мем­лекеттік және мемлекеттік емес құ­рылымдардың ықпалына түсіп қалмауына мүм­кіндік береді.

Үш толыққанды саты – бірінші, апел­ляция мен кассация. Әр саты өзінің дер­бес (ау­дандық сот, облыстық сот, кас­сациялық сот) деңгейінде жұмыс істейді. Сот ісін жүргізудің барлық түрі бойынша­ жүгіну мен қайта қараудың бірыңғай қа­ғи­далары енгізіледі.

Біріншіден, дауды мәні бойынша ше­шетін барлық сот актісі апелляция­дан кейін күшіне енуге тиіс. Екіншіден, істі алдын ала қарауды жоюды ұсынамыз. Бар­лығы «тұтас кассация» қағидаты бо­йын­ша жұмыс істеуі керек, яғни, іс­тер бірден кемінде 3 судьядан тұра­тын­ құ­рамның қарауына түсуге тиіс. Үшін­­­­­ші­ден, кассация мерзімі «ақылға қо­­ным­­­ды мерзім» деген ұғыммен қам­ты­­луға, бірақ ол 6 айдан аспауға тиіс. Күр­­делі іс­тер бойынша бұл мерзім кем деген­де тағы 6 айға ұзартылуы мүмкін. Төр­­тін­шіден, сот үдерісі тараптардың мін­­детті қатысуымен ауызша жүргізілуі ке­­рек. Бесіншіден, бірінші кезеңде кас­са­ция­ның қолданыстағы «сүзгілерін» сақ­тау ұсы­нылады. Кейін материалдық «сүз­гі­лер­ден» (яғни, талап қою сомасы, қыл­­мыс түрі бойынша) процессуалдық «сү­з­гі­­лерге» (оңайлатылған іс жүргізу, про­­­цес­­тік келісім т.б.) ауысуға болады.

Мұндай модель Жоғарғы сотқа сот прак­­тикасының біркелкілігін қадаға­лау­ға және қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Егер сот шешімдерін жергілікті және кассациялық соттар сот практикасына қарама-қарсы қабылдаса немесе құқықты дамыту мүддесі үшін қайта қарауды талап етсе, қадағалау өндірісі Жоғарғы сот судьясының бастамасымен қозғалады. Судьялар корпусында жа­­сан­ды интеллект элементтері де қол­да­нылады. Мәселен, «Сот практика­сы­ның цифрлық аналитикасы» атты тиімді IT құралы бар.

Қадағалаудың жаңа тетігі Жоғарғы сот төрағасының ұсынуды енгізу инс­титутын ауыртпалықсыз жоюға мүм­кіндік береді. Сондай-ақ елордада касса­циялық соттарды ішкі резерв есе­бі­нен құруды ұсынып отырмыз. Қазір 300-ден астам бос жұмыс орны бар. Яғни біз судьялардың жалпы штатын көбейтуді сұрамаймыз.

Реформаның күрделі әрі ауқымдығын ескере отырып, іске қосу мерзімін ­2025 жыл­дың 1 қаңтарынан бастап бел­гі­ледік. Жүйе­лі реформалар белсенді түр­­де іске қо­сылып келеді, негізгі стейк­хол­­дерлермен сындарлы диалог жолға қойылған.

Қазіргі таңда Мәжілісте әкімшілік әділет аясын кеңейтуге, «үкіметтік төре­лік­ті» енгізуге бағытталған заң жобала­ры қа­растырылып жатыр. Әкімшілік әді­лет – жаңа институт. Кейінгі 2,5 жыл­­­да бұл институт азаматтар мен кә­сіп­­­кер­лердің құқықтары мен заңды мүд­­­дел­ерін мемлекеттік органдардың заң­­сыз іс-әрекеттерінен қорғауда тиімді еке­­нін көрсетті. Бұрын азаматтар мен биз­­нес­тің мемлекеттен ұтып алуы 15 па­­йыз болса, бүгінде бұл сан 60 пайыздан асады. Бұл дерек бір жағынан жаңа әкім­­шілік сот практикасын көрсетсе, екін­ші жағынан, ең маңыздысы – мем­лекет­тік органдар жұмысындағы мәсе­лені бай­қа­тады. Әкімшілік әділет соттар үшін емес, мем­лекеттік аппарат жұ­мы­сының сап­а­сын арттыру үшін енгі­зілді. Сон­дық­тан қазір мемлекеттік орган­дар­­дың жұ­мысын бағалауға – әрбір мем­ле­кет­тік органға қарсы қанша талап қойыл­ға­нын және оның қанша істе жеңіл­генін көр­сететін жаңа индикаторды енгізу мә­се­лесі пысық­талып жатыр. Шара әдіс­терді қайта қа­растыруға, орталық және жер­гілікті атқарушы органдардың жұмы­сын жақ­сартуға сеп болады деген үміт бар.

– Әңгімеміздің басында сіз сот төре­лігін атқару сапасын арттыру мақ­сатында қолданылатын шаралар ту­ралы айттыңыз. Бұл қандай шаралар?

– Сот жұмысындағы ең бастысы – сот төрелігін атқару, оның сапасын арт­тыру. Осы салада көп жыл жұмыс істе­ген судья ретінде мен бұл мәселе­ден аттап кете алмас едім. Бұл бағыт­та біз сот практикасына монито­ринг жүр­гізу, оны талдау және қорыту, Жоғар­­ғы соттың нормативтік қаулы­ларын өзектендіру жұмысын жандан­дыр­­дық. Жергілікті соттарды қосып, бұл ретте олардың нақты ерекше сала­лар­дағы мамандануын ескердік. Нә­ти­жесінде, бір жыл ішінде өңірлік дең­гейде талдау мен жалпылау саны – 2 есе, ал еліміз бойынша 3 есеге ұлғайды.

Биыл Жоғарғы соттың 111 норма­тив­тік қаулысының 42-сін, яғни, бүкіл норма­тивтік қаулылардың кемінде үштен бі­рін қайта қарап, түзеттік. Өзге­рістер сот ісін жүргізудің барлық түріне дерлік қатысты болды. Басты мақсат – сот прак­тикасының біркелкілігін, заңдардың дұрыс қолданылуын қам­тамасыз ету.

Мысалы, қылмыстық және қыл­мыс­тық-процестік заңнама бойынша сот практикасында туындайтын мә­селелерге тек судьялар емес, адвокат­тар, прокурорлар, құқық қорғау орган­дарының, бизнес-қоғамдастық өкіл­дері мен басқа да құқық қолдану субъек­тілері де түсіндірме берді. Судья­лар­дың, соттардың қызметіне сот төре­лігін атқару кезінде заңсыз ара­ласу жағ­дайларына байланысты су­дьялар­дың тәуелсіздігін қамтамасыз ете­тін заң­дарды дұрыс қолдану жөнінде түсінік­темелер берілді.

Сот істерді қарау кезінде тараптар­дың жарыспалылығы мен тең құқық­тылығы қағидатын қамтамасыз етуге міндеттілігі туралы толықтырулар ен­гізіл­ді. Судья сот істеріне қандай да бол­сын түсініктеме беруге және өз пікі­рін білдіруге міндетті емес. Жо­ғарғы соттың заңды тұлғалар мен жеке кәсіп­керлерді оңалту және банкроттық туралы нормативтік қаулысы толығы­мен дерлік қайта қаралып, жаңа редакцияда бекітілді.

«Төрелік туралы» заң – Жоғарғы сот та­рихында алғаш рет пайда болған нор­­­ма­тив­тік құжат. Заң 2016 жылы қа­был­­дан­ғанымен, осы уақытқа дейін о­тандық және шетелдік төреліктер шы­­ғарған шешімдерді тану және мәж­бүрлеп орындау туралы арыздарды сот­тардың қарауы бойынша сот практи­ка­сын түсіндіретін нормативтік қау­лы болған жоқ. Облыстық соттар төр­аға­ларының апелляциялық қайта қа­рау­ға жеке қатысуы – сот практикасын қа­лып­тастыруға ықпал ететін маңызды фак­тор. Бұл үшін олар төрағалық етуге мін­детті болатын істер санаттары бел­гіленді. Олар – әлеуметтік маңызы бар, ре­зонанстық істер, алқабилер соты қа­раған, инвесторлардың мүдделерін қоз­ғайтын және басқа да істер.

– Сот жүйесіндегі IT-сервистердің тиімділігі жөнінде оң пікірлер жиі айтылып жүр. Пайдаланушылар үшін өте ыңғайлы Сот кабинеті жұмыс іс­тейді. Осы бағытта тағы қандай жа­ңа­шылдық күтуімізге болады?

– Жасанды интеллект элементтері қол­да­нылатын «Сот практикасының цифр­лық аналитикасы» ІТ өнімі жүйе­ге жүк­телетін талап қоюлардың не­гізін­де іс­тің нәтижесін болжауға мүм­кін­дік бе­­ре­­ді. Қазір оны тек судьялар қол­­дана ала­ды, бірақ жүйені үдерістегі тарап­тар­дың сотқа жүгінген кезде қол­дану мүм­­кін­­дігін қарастырып жатырмыз. Сот­­­қа жүгінген кезде адамдарға та­лап қою­­­ды беру не контрагентпен ымы­раға келу ту­ралы шешім қабылдау үшін та­быс­қа жету мүмкіндігін бағалауға кө­мек­­­те­­с­етін роботтық жүйені енгізуі­міз мүмкін.

Әрине, бір сұхбатта бәрін қамту мүмкін емес. Дегенмен оқырман есіне салғым келетін маңызды тұстар бар. Биыл сот жүйесі тәуелсіздігіне қатысты тарихи жетістікке қол жеткіздік. Әңгіме сот жүйесінің бюджетін қалыптастыруға қатысты. Енді жаңа қаржыландыру моделінің арқасында бюджет дербес болады. Бұрын соттардың бюджеті қандай болатынын Үкімет пен Парламент ше­шетін. Биылдан бастап бәрі басқаша болады. Республикалық бюджетте сот жүйесін қаржыландыруға бөлінетін пайыз­ нақты бекітілді. Жаңа тетік бізді жыл сайын, тіпті, жылына екі рет Қаржы ми­нистрлігінен бюджет сұрауға мәжбүр етпейді. Бұл – өте маңызды.

Бір жыл ішінде тағы бір елеулі та­ри­­хи оқиға – Соттардың қызметін қам­­­та­­масыз ету департаментінің орнына Сот әкімшілігінің құрылуы. Бұл – ре­­фор­­­маның маңызды бөлігінің бірі. Мәр­те­бесі бойынша Сот әкімшілігі Үкімет пен Пар­ламент аппараттарының деңгейіне жат­қызылды. Мұндай бұрын-соңды бол­маған. Бұл – маңдайшадағы атауды кезекті өзгеруі емес, түбегейлі өзгеріс.

Біріншіден, ол сот төрағаларына тән емес міндеттер мен функцияларды Сот әкімшілігіне ауыстыруға және сот төрелігін атқару міндеттерін соттарды басқарудан нақты ажыратуға бағытталған. Екіншіден, соттардағы сот қызметтерінің сапасын жақсартуға бағыт­талған стратегиялық және опера­циялық менеджменттің жаңа моделі.

Сонымен қатар Жоғарғы сот алаңын­да азаматтарды жеке қабылдауды бас­тадық. Осы бағытта барлық облыстық және аудандық сот төрағаларының жұмы­сын жандандырдық.

– Сот реформасы, жалпы Жоғарғы сот жүргізіп жатқан ауқымды жұмыс туралы неліктен БАҚ-та кеңінен жарияланбайды?

– Сот жүйесі – тірі организм және ол әр­дайым жақсы жаққа өзгеруді қажет етеді. Әйтпесе, ол өмір шындығына және қоғамның сұраныстарына жауап беруін тоқтатады. Мұндай әрекет­сіз­дік­тің неге әкеп соғатынын біз тіпті, кей­бір еуро­палық елдерден де көре ала­мыз. Жоғарғы соттың басшы­лы­ғын­да болған азаматтар да мұны жақсы түсі­ніп, өз уақытында сот жүйе­сін жаң­ғыр­ту ке­зең­дерін жүргізді. Мем­ле­кет­­тің дамуы­мен қатар сот жүйе­сіне қойы­ла­тын жаңа талаптар да өседі. Тарихи тұрғы­дан сот билігі консерва­тив­ті болып ке­ле­ді. Бұл – бізге ғана емес, бүкіл әлемге тән.

Қоғам сот жүйесін жетілдіруді талап етуін әділ түрде жалғастырады. Бірақ кез келген жүйеге жаңа институт­тарды енгізіп, нәтижесін көру үшін уақыт және көп еңбек қажет. Жұмы­сы­мызды кеңінен жариялау жайына келе­тін болсақ, өз басым мұны қолдай қоймай­мын. Қоғам мен азаматтар өз объективті бағасын береді. Атқарылған жұмыстар жайында ақпараттан­дыру біздің емес, көбіне сіздердің, яғни, БАҚ-тың міндеті. Біздің міндетіміз – соттарға деген сенімге қол жеткізу. Сот залынан шыққан әр азамат судьяның сот актісінен заңдылық пен әділдік таба алатындай болуы керек.

 

Әңгімелескен –

Бану ӘДІЛЖАН,

«Egemen Qazaqstan»