Медицина • 11 Мамыр, 2024

Жыры бітпеген денсаулық жарнасы

61 рет
көрсетілді
6 мин
оқу үшін

Бұрын медициналық қызметтердің сапасы туралы көбірек айтсақ, қазір медициналық көмектің азаматтарға қаншалықты қолжетімді екеніне баса мән беретін болдық. Өйткені денсаулық сақтау жүйесінің шығыны артқан сайын тегін көмектің аясы іс жүзінде тарылып барады.

Жыры бітпеген денсаулық жарнасы

Былтыр халықтың бұл қыз­мет сапасына қанағаттану деңгейі 45 пайызға да жетпеді. Есесіне азаматтардың денсаулық сақ­тау жүйесіндегі қызметтерге шағымдары 27 мыңнан асқан.

Кейінгі жылдары ден­саулық сақ­­тау жүйесі ре­корд­тық 2,8 трлн теңгеге қаржы­лан­ды­рылғаны мәлім. Тіпті коронавирус пан­демия­сының ең қиын бі­рінші жылы­мен салыстырғанда қар­жылан­дыру 65 пайызға жуық өс­кен. Бұл қаражаттың жартысынан көбі (57 пайыз немесе 1,6 трлн теңге) мемлекеттік міндетті тегін меди­ци­налық кө­мек шеңберінде, қалға­ны Әлеу­­меттік медициналық сақ­тан­дыру қорынан (ӘМСҚ) бө­лінді. Бірақ көрсеткіштердің өсуі мен қызметтерді шамадан тыс тұтыну кезінде сала толықтай қар­жыландырылмаған күйде қа­лып отыр. ӘМСҚ мә­лімет­тері бойынша, биыл са­ла­дағы тапшылық 151 млрд тең­гені құрайды. Алғашқы ме­дициналық-санитарлық кө­мек, жедел жәрдем, онкогематология және амбулаториялық дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету сияқты бағыттар бойынша қа­ражат тек 10-11 айға жетеді.

Бұған қоса осы жылы қосымша қаржыландыру күтілмейді, яғни әлеуметтік саланың бұл буыны оңтайландыруға, резервтерді іздеу мен қатаң үнемдеу режіміне көшуі қажет.

Сонымен сақтандыру меди­цинасының ағымдағы жай-күйіне байланысты азаматтардың тегін көмекке қолы үнемі жете бер­мейді, емханаларда кезек кеп­теліп, тар мамандарға талон, жолдама алу қиындайды. Ай­налып келгенде мемлекеттік ке­­пілдіктер ақылы қызметпен ауыстырылып, жұрт жеке меке­мелерге жүгінеді. Мұны нау­қастардың тек бір санаты – дә­рігерлердің есебінде тұратын адамдар бойынша қаржылық көр­сеткіштерді тексерген ӘМСҚ тал­даушылары да байқаған. Қор­дың ситуациялық талдау орта­лығының мәліметінше, былтыр динамикалық бақылауға жататын 14 млн адамның 11,7 млн-ы (немесе 84 пайызы) алғашқы ме­дициналық-санитарлық көмек шеңберінде дәрігерге бір-ақ рет келген. Яғни жанама түрде әрі қарай науқас ақылы қызметті пай­далануға мәжбүр болған. Бұдан шығатын қорытынды: дина­микалық бақылаумен тек 478 мың адам немесе оған мұқ­таж адамдардың жалпы санының 3,4%-ы ғана қамтылған. Алдын ала зерттеуге сәйкес тұрғындардың медицинаға қалта шығыны ден­саулық сақтауға жұмсалатын ағымдағы жалпы шығыстардың 30 пайызын құрайды. Ал ДДҰ ұсынымдарына сәйкес бұл көр­сеткіш 15-20 пайыз ара­лы­ғында тұруы керек.

Өкінішке қарай, қажетті ақылы медициналық қызметтерді тұрақты түрде пайдалануға, ауруы әбден асқынғанда ғана д­әрігерге жүгірмей, жоспарлы түрде скринингтеу және ал­дын алу үшін клиникаларға ба­руға әрбір отба­сының мүмкіндігі жоқ. Сөйтіп, мемлекеттік ауруханаларда не­месе ақылы клиникаларда бас­тапқы профилактиканың төмен деңгейіне байланысты нау­қастардың 85 пайызы күрделі жағдайда алғашқы медициналық-санитарлық көмекке жүгінеді. ДДҰ ұсынымдарына сәйкес, профилактиканың бұл үшінші деңгейі 3-5 пайыз аралығында болуы керек. Сәйкесінше алғашқы медициналық-санитарлық көмек шеңберіндегі жүгінудің басым бөлігі – 60-70 пайызы бастапқы профилактика, яғни скрининг, кеселдің қауіпті факторларын жою мен азайту деңгейінде бо­луға тиіс. Бізде бұл көрсеткіш – небәрі 3 пайыз.

Бейінді министрліктің басшысы Ақмарал Әлназарова денсаулық сақтау жүйесінің негізгі проблемаларының қа­тарында МӘМС жүйесінің ашық еместігін, тиімділіктің тө­мен­дігін, медициналық ұйым­­дардың қар­жылық тұрақ­сыз­дығын кел­тіргені мәлім. Ел­дегі әрбір бе­сінші медициналық қызмет көрсетушінің креди­торлық берешегінің болуы ауруханаларды қаржыландырудың жүйелі проблемасын көрсетеді. Мәселен, 423 медициналық ұйым­ның кредиторлық бе­ре­­шегінің жалпы сомасы осы жыл­дың қаңтар айының соңында 82,3 млрд теңгені құрады. Жал­пы, былтыр ауруханалардың контрагенттер алдындағы қарыз­дары 3,8 пайызға өсті. Әрине, әр өңір­дегі жағдай әрқалай. Мысалы, Астанада медициналық меке­мелердің борышы 18,3 млрд теңгеге (плюс 38,9%) жетіп жы­ғылса, Алматыда бұл сома 5,7 млрд теңгеге (плюс 7,3%), Шы­ғыс Қазақстанда 4,9 млрд теңгеге (плюс 25,9%) тең келді. Осы­лайша, денсаулық сақтау жүйе­сінің қазіргі жағдайында өздерінің шығындар сметасына сәйкес келмейтін жағдайда Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі (ТМККК) б­о­йынша жұмыс істейтін ауруха­налардың қарызы еселеніп өсіп жатыр. Қалыптасқан жағ­дай­дың себебі – тарифтерді қалып­тастырудың жетілмеген жүйесі, медициналық көмектің көлемін айқындаудың және оны аумақтық бөлудің бұлдырлығы. Шығынды ауруханалар үшін бюджеттен қызметтерге ақы төлеу та­рифтерін теңестіруден басқа ведомство басшысы министр­лікке медициналық көмек көлемін, шығыстарды және та­рифтік саясатты жоспарлаудың мем­лекеттік функцияларын қайта­руды ұсынған еді.

Мәжіліс депутаты Ержан Бейсенбаевтың айтуынша, меди­циналық сақтандырудың қол­да­ныстағы моделі эконо­ми­каның барлық қағидатына қайшы келеді, азаматтардың өз денсаулығы үшін дербес жа­уапкершілігін және емделуге жинақтарды дербестендіруді қамтымайды. Бұл тұста ӘМСҚ жұмысы тұтастай жұмбақ, өзі бір тұңғиық «қара құрдым» емес екенін айқындайтын ашық­тық болуы шарт. Сол себепті МӘМС төлемдерін арттырудан бас тарту; медициналық сақтандыру жүйесін монополиядан шығару және осы салада нарықтық, бәсекелестік тетіктерді енгізу; сақтандыру ұйым­дарындағы азаматтардың шоттарын дербестендіру; әрбір нақты азаматтың денсаулық жағ­дайы мен өмір салтына байланысты сақтандыру жарналарын айқындау әдістемелерін әзірлеу; МӘМС-тің сақтандыру және ынтымақты бөлігін бөлу ұсынылып отыр.