Республикамыздағы құрылыс жұмыстары қарқынды жүріп келе жатқан өңірлердің бірі – Ақтөбе. Мұнда өткен жылы құрылыс саласына салынған инвестицияның көлемі 200 миллиард теңгеден асып түскені осы пікіріміздің басты бір дәлелі. Ал биылғы жылы облыста кем дегенде 250 миллиард теңгенің құрылыс жұмыстары атқарылады деп күтілуде. Медальдың екі жағы бар дегендей, саладағы мұндай ауқымды істер ең біріншіден орасан мол әрі сан алуан құрылыс материалдарын қажет ететіні де ақиқат. Бұл өз кезегінде қуатты құрылыс индустриясын құру қажеттігін туғызады.
Осы арада өңірдегі құрылыс материалдарын шығаратын кәсіпорындар тапсырыс берушілердің сұранысын қаншалықты деңгейде өтеп жүр деген сауал туындайды. Жергілікті өнім мөлшері қандай көлемде? Міне, осы басы ашық сауалға толыққанды жауап берілгенде ғана аймақтағы құрылыс индустриясының қауқары жөніндегі әңгімені одан әрі жалғастыруға болатын шығар. Алдын ала жасалған есептер мен талдаулар өңір кем дегенде құрылыс материалдарымен өзін жетпіс пайызға қамтамасыз ете алатынын көрсетеді.
Әйтсе де осы мүмкіндік толықтай пайдаланылып жүр деп айтуға ауыз бара бермейді. Мұның басты сырын өңірдегі бірқатар жергілікті құзыретті мемлекеттік органдардың құрылыс кәсіпорындарымен қоян-қолтық, тікелей жұмыс жүргізіп отырмағанынан іздегеніміз жөн секілді. Аймақтағы құрылыс материалдарын шығаратын кәсіпорындардың жүктемесі 30-40 пайыздың төңірегінде болып жүргенінің бір сыры осында жатпасына кім кепіл? Соның салдарынан құрылыс компаниялары өздеріне қажетті материалдардың біраз бөлігін шетелдерден сатып алып келуге мәжбүр. Мұның өзі қосымша шығын екені белгілі. Оның үстіне бұл жайт құрылыс бағасының өзіндік құны жоғарылауына әсерін тигізбей тұра алмайды. Ақтөбе облыстық индустриялық-инновациялық даму басқармасының басшысы Ерлан Назаровтың айтуынша, шет елден тасымалданған тауарлар Ресейден, Қытайдан, Германиядан, Польшадан және Белоруссиядан жеткізілген. Жасалған талдаулар сырттан әкелінетін құрылыс тауарларының тең жартысы қашықтығы екі мың шақырым аймаққа орналасқан Еуразиялық экономикалық одаққа мүше елдерден келгенін айғақтайды.
Әрине, ықпалдастыққа түскен мемлекеттер арасындағы тауар алмасулардың мұндай түрін еш айыптауға болмайды. Бұл геосаяси тұрғыдан ғана емес, сонымен бірге геоэкономикалық тұрғыдан да қажетті іс болып шығады. Бұл арада гәп басқада. Гәп – дәл сондай материалдарды шығаратын мүмкіндік және күш пен әлеует өзімізде бола тұра, оны өзгелерден жоғары бағаға сатып алып, жеткізуімізде.
Ендеше, облыста сырттан келетін құрылыс материалдарын азайтудың, тіпті өз уақыты келгенде тоқтата қоюдың жолдары қандай болмақ? Біріншіден, өңірдегі бүгінгі құрылыс индустриясы әлеуеті аса бір қуатты болмаса да, соншама қауқарсыз емес екенін де басын ашып айтқан жөн. Сөзіміз жалаң болмас үшін бұған бірер мысал келтіре кеткеніміз артықтық ете қоймас. Айталық, өткен жылы өңірде құрылыс материалдары өндірісінің көлемі 20 миллиард теңгені құраған. Қажетті құрылыс материалдарының жетпіс пайызы жергілікті құрылыс индустриясы өнімдерінің есебінен жабылған. Аз ба, көп пе білмейміз, дегенмен, мұның өзі қанағат тұтуға тұратындай көрсеткіш екені талассыз.
Сөз жоқ, қанағатшылдық жақсы қасиет. Дегенмен, қоғамдық өмір, соның ішінде құрылыс саласы бір орында тұрмайтынын ескерсек, бүгінгі жетістік ертеңге өлшем бола алмайтынына еріксіз келісуге тура келеді. Бұдан шығатын түйін біреу-ақ. Бұл құрылыс индустриясына жаңа қарқын туғызу. Ақтөбе облыстық құрылыс, сәулет және қала құрылысы басқармасының басшысы Серік Төленбергеновтің газет тілшісіне мәлімдегеніндей, оны одан әрі өркендету және табысты жүргізу үшін өңірде мол мүмкіндіктер бар. Өйткені, аймақ аумағында салаға қажетті шикізаттар да, қазба байлықтары да жеткілікті. Бір сөзбен айтқанда, түрлі құрылыс материалдарын, оның ішінде кірпіш түрлерін, қиыршық тастар мен құмның сан алуан түрін өндіретін кәсіпорындар да жетерлік.
Мәселе мұнда емес, мәселе солардың өндіретін өніміне нақты есеп жетісе бермейді деп тұжырым жасауға болады. Сондықтан, құрылыс кәсіпорындары толық қуатында жұмыс істеуі қажеттілігі ешқандай талас туғызбайды. Ақтөбедегі құрылыс индустриясының өнімдері алдағы жылдарда аймақтағы құрылыс саласын толық қамтамасыз ете ала ма? Бұған күмән келтіру қиын-ақ. Тіпті, олар таяудағы жылдарда қажетті құрылыс материалдарымен өздерін қамтамасыз етіп қана қоймай, артылғанын сыртқы рынокқа шығаруы да әбден мүмкін. Қайтіп, қалай? Өйткені, қазір облыста жергілікті материалды мүмкіндігінше мол пайдалану, қазақстандық үлесті көбейту және импорттық тауарларды біртіндеп ығыстырып шығару жөнінде кең көлемді әрі кешенді бағдарлама жасалған. Мұндағы іс басында жүрген азаматтар жергілікті құрылыс материалын пайдалануды жалаң мақсат деп есептемейді. Басты мақсат оны сапалы шығару болып отыр. Рас, бұған дейінгі тәжірибеде бірқатар жергілікті материалдардың сапасыз шығарылу көріністері де кездесті.
Мұндай жағымсыз жайт құрылыстың сапасына теріс әсерін тигізбей қоймайды. Облыста сырттан келетін құрылыс тауарларын азайту мәселелері тек бір бағдарлама көлемімен ғана шектелмейді. Сондай-ақ, бұл үшін өңірде бүгінгі күні әлемдегі жетекші өндірісшілердің қатысуымен жаңа зауыттар ашу қарастырылуда. Сонымен бірге, қазіргі кезде құрылыста қолданылып жүрген импорттық тауарларды түгелге дерлік көлемде жабу мақсатында бірқатар инвестициялық жобаларды жүзеге асыру көзделген.
Темір ҚҰСАЙЫН,
«Егемен Қазақстан»
Ақтөбе облысы