Сейдахмет ақсақалды сырлы Созақ өңірі тайлы-тұяғына дейін жақсы танитын. Еңбек жолын мұғалімдіктен бастап, іскерлігі мен алымдылығының арқасында бағы жанып, ұзақ жылдар бойы мектепте директор, аудандық білім бөлімінде басшы болып еңбек еткен Сейдахмет Әбуов бүкіл саналы ғұмырын бала оқытуға арнады. Содан болар, ол кісі ұлы Нұрғалидың да өз жолын қуып, мұғалім болғанын қалады. Бірақ, адамның емес, Алланың дегені болады емес пе? Өмірдің сан тарау жолы Нұрғалиды мүлдем басқа салаға түсіріп, мүлдем басқа мамандықты таңдауға мәжбүр етті. Сейдахмет қарияның мұғалім болады деген баласы ақырында мұнайшы болып кетті.
Сейдахмет ақсақалды сырлы Созақ өңірі тайлы-тұяғына дейін жақсы танитын. Еңбек жолын мұғалімдіктен бастап, іскерлігі мен алымдылығының арқасында бағы жанып, ұзақ жылдар бойы мектепте директор, аудандық білім бөлімінде басшы болып еңбек еткен Сейдахмет Әбуов бүкіл саналы ғұмырын бала оқытуға арнады. Содан болар, ол кісі ұлы Нұрғалидың да өз жолын қуып, мұғалім болғанын қалады. Бірақ, адамның емес, Алланың дегені болады емес пе? Өмірдің сан тарау жолы Нұрғалиды мүлдем басқа салаға түсіріп, мүлдем басқа мамандықты таңдауға мәжбүр етті. Сейдахмет қарияның мұғалім болады деген баласы ақырында мұнайшы болып кетті.
Алғашында Шардара ауданында құрылысшы болып азғана уақыт еңбек еткен ол ұзамай әскерге алынып, азаматтық борышын өтеп келді де, туған жерге туын тігіп, Шолаққорғанда қалып қойды. Міне, сол кездері, яғни, өткен ғасырдың сексенінші жылдарының басында Шолаққорғанда мұнай айдау стансасының іргетасы енді-енді қаланып жатыр еді.
Жасыратыны жоқ, ол жылдары кең далада еркін тыныстап, «Құдай» деп жүрген қазақтардың мұнайда анау айтқандай шаруасы болмайтын. Мұнай айдау стансасының құрылысын жүргізуді қолға алған «Средазнефтегазстройтрест» мекемесінде прораб болып еңбек ететін Талғат Баймаханов деген азамат біраз қазақ жігіттерінің осы салаға мойын бұруына мұрындық болды. Әлі есінде, Нұрғали осы стансаға жұмысшы болып қабылданған бесінші адам еді. «1980 жылдардың басында осы мұнай айдау стансасының негізі қаланды, – деп Нұрғали Әбу сол бір күндерді сағынышпен еске алады. – 1983 жылдың ақпан айында станса пайдалануға берілді. Ол кезде мекеме Омбы қаласына қарайтын.
1982 жылы жұмысқа орналасқан кезімде стансаның жабдықтарын жаңадан орнатып жатқан. Содан көптеген қиындықтарға кездестік. Жұмысты алғаш бастаған жылдары құбырға мұнай жібергенде мұнай сыртқа шығып кететіндей болып, қорыққанымыздан бәріміз жапа-тармағай тұра қашқан кездеріміз болды. Өйткені, құбырдағы мұнай ағысының қысымы күшті, «абайламаса, адамды «орып» түседі екен» деген әңгіме әбден естігенбіз. Кейін бәріне үйрендік қой. Грозный қаласынан, Сібір өлкесінен арнайы мамандар келіп, солардың қасында шәкірт болып жүріп, тәжірибе жинақтадық. Тіпті, өз жұмысымызға ынты-шынтымызбен кіріскеннен болар көп ұзамай-ақ сырттан келген кадрлардың қажеті болмай қалды. Қазақтың жас та жігерлі жігіттері олардың орнын басып, кәдімгі тәжірибелі мамандардай жұмыс істей білді.
Бүгінде бұл мекеме Шолаққорған мұнай айдау стансасы деп аталып, «ҚазТрансОйл» АҚ Шығыс филиалының, «Шымкент мұнай құбырлары» басқармасына қарайды. Еңбек жолын осы мекемеде слесарь болып бастаған Нұрғали Сейдахметұлы ә дегеннен-ақ іскерлігімен көзге түсті. Содан көп ұзамай-ақ, оператор, аға механик, станса бастығының орынбасары қызметіне жоғарыласа, арада он жыл өткенде, нақтырақ айтқанда, 1993 жылдың қараша айында Нұрғали мұнай айдау стансасының бастығы болып тағайындалды. Әрине, мұның бәрі айтуға оңай, әйтпесе, осынау он жылдың астарында қаншама ащы тер, қаншама ерен еңбектің жатқаны анық.
– «Міне, содан бері отыз жылдан астам уақыт өтіпті, – дейді Нұрғали Әбу. – Рас, алғашқы жылдары бұл мекемеде жұмысшылар саны көп еді. Қазір ұжым ықшамдалды. Ол жылдары стансаның бірнеше әлеуметтік нысандары бар болатын. Елімізде Тәуелсіздік туы желбіреген жылдары ондай нысандардың бәрін жергілікті әкімдіктерге бердік. Қазір мекемеде 84 адам жұмыс істейді. 26 техника бар. Әйтсе де, біздің мекеме ауданның әлеуметтік жағдайына көмектесуді ешқашан ұмытқан емес. Жыл сайын ұжым болып тұрмысы нашар отбасы балаларының мектепке баруы үшін керек-жарақтар алуына, басқа да жоқ-жітік жандарға қаржылай қолдау көрсетіп тұрамыз. Тіпті, біздің ұжымда жағдайы нашар жандарға үнемі көмектесіп, әлеуметтік жағынан демеп отыруды әдетке айналдырып, бір отбасын қамқорлығына алған жігіттер де бар. Ұжым мүшелерінің бәрі осы жергілікті жердің тұрғындары. Осы мұнай айдау стансасы ашылғанда алғашқылардың бірі болып жұмысқа тұрған көптеген қазақ жігіттері әлі күнге осы жерде еңбек етіп келеді. Яғни, біздің мекемеде бұрыннан қалыптасқан, өз істерін бес саусағындай білетін, өте тәжірибелі мамандардың басы топтасқан. Мысалы, осы стансаның құрылысын жүргізудің басы-қасында болып, көптеген қазақ жігіттерінің осы мекемеге келуіне септігі тиген Талғат Баймаханов бүгінде біздің мекеме тікелей бағынатын «Шымкент мұнай құбырлары» басқармасының басшысы. Темірхан Тілеубаев деген азамат 1984 жылдан бастап жұмыс істеп келеді. Еркін Жайымбаев, апатты қалпына келтіру бекетінің бастығы Нұржігіт Асқаров, сорғыларды механикалық жағын жөндеуші Ержан Жұмақов, энергетик Жарқын Абдуллаев, міне, бұлар нағыз өз ісінің білгір мамандары.
Созақ даласында ұзынынан созылып бұл мұнай құбыры о бастан «Павлодар-Шымкент» мұнай құбыры» деп аталады. Сіріңкенің шиіндей бір-бірімен жалғасып, ұшы-қиыры көрінбейтін осынау темір құбырлардан ол жылдары Сібір мұнайы тасымалданса, қазір құдайға шүкір, елдің ырысы мен несібесін тасытқан бұл темір арналар Құмкөл мен Шымкенттің арасын жалғастырып жатыр. Оның ішінде «Шолаққорған» мұнай айдау стансасына қарайтын магистральды құбырдың ұзындығы 280 шақырым. Мұндай алып арнаға нағыз жаны сірі, соңғы озық технологияға негізделген жабдықтар қажет екені анық. Содан болар сағатына 3600 текше метр мұнай айдайтын 2 сорғы, одан бөлек сағатына 1250 текше метр мұнай айдайтын 2 сорғы бар. Ал, мұндағы мұнай қоймаларының әрқайсысының сыйымдылығы 20 000 текше метрді құрайды.
– Әрине, қиындық атаулы кез келген салада бар, біздің жұмыстың ең ауыры – мұнай құбырларында апатты жағдайдың орын алғаны, – дейді Нұрғали Әбу бізбен әңгімесінде. – Ел іші болған соң түрлі ниеттегі адамдар кездеседі. Бірнеше жүз шақырымға созылып жатқан мұнай құбырын тесіп, оңай олжаға кенелгісі келетін қараниеттілер де бар. Әйтсе де, біз мұндай апаттарды жоюға сақадай саймыз. 2006 жылдан бастап «СКАДА» деген жүйеге өтіп, жұмыс толық автоматтандырылды. Сондай-ақ, бір сорғы жұмыс істеп тұрғанда қалған 3 сорғы кез келген уақытта оны алмастыруға дайын тұрады. Бұдан бөлек 280 шақырымға созылып жатқан мұнай құбырлары спутник арқылы бақыланады. Егер құбырлар қараниеттілердің қолымен тесіліп, болмаса басқа да жағдайларда мұнай төгілген оқиға орын алса, компьютер арнайы белгі беріп, қай жерде, қанша мұнайдың атқылап жатқанын лезде біле қояды. Міне, осындай озық технологияның арқасында трассадан мұнай ұрлау азайды.
Нұрекеңнің отыз жыл бойғы еңбегі елеусіз қалған жоқ. Н. Әбуов ҚР мұнай өнеркәсібінің 100 жылдық мерекесіне орай Құрмет грамотасымен, «ҚазТрансОйл» АҚ-тың 10 жылдық мерекесіне байланысты мерекелік ескерткіш белгісімен, Қазақстан Республикасы Президентінің Алғыс хатымен марапатталып, «Магистральды құбыр көлігінің құрметті қызметкері» атағы берілді. Нұрғали Сейдахметұлы өнегелі отбасы иесі. Нұржамал жеңгей екеуі 2 ұл, 1 қыз тәрбиелеп өсірді. Екі ұлы да әке жолын қуып, бүгінде осы мұнай саласында жемісті еңбек етіп жүр. Үлкен ұлы Сержан екі мамандық иесі. Біріншісі – заң саласы бойынша, кейінгісі – мұнайшы. Алғашқы мамандығы бойынша прокуратурада, әділет басқармасында жұмыс істеді. Бірақ, кейіннен мұнай саласына ауысып, әке соқпағына түсті. Ғалымжаны «Болашақ» бағдарламасы бойынша Ұлыбританияда білім алып, қазіргі таңда Қытаймен шекаралас «Үшарал мұнай құбырлары» басқармасында өзінің мұнай құбыршы мамандығы бойынша жұмыс істеп жатыр. Ал, қызы, үйдің еркесі Әсем Алматы қаласындағы Байланыс және энергетика академиясының 4-курс студенті. «Дарақ бір жерде көгереді» деген, нағыз еңбек жолын осы жерден бастап, бар күш-жігерін, білімін, тәжірибесін осы мекеменің қалыптасуына жұмсап, аянбай еңбек етіп, аяғынан тік тұрғызған Нұрғали Әбуовтің әулетінде мұнайшы мамандығы әкеден балаға мұра боп қалып, жалғаса беретіні ақиқат.
Оралхан ДӘУІТ,
«Егемен Қазақстан».
Оңтүстік Қазақстан облысы.