Көк жарықдиодтарды (LED) ойлап табуы арқылы өмірді түбегейлі өзгерткен ғалым Сюдзи Накамура әлемді таза энергиямен қалай қамтамасыз ететінін ашып айтты. Ол 2014 жылы жарықдиодтар технологиясындағы революциялық жаңалыққа қосқан үлесі үшін жапондық ғалымдар Исаму Акасаки және Хироси Аманомен бірге физика саласы бойынша Нобель сыйлығына ие болған, деп жазады Egemen.kz.
Жуырда жарияланған Атом энергиясы жөніндегі халықаралық агенттіктің баяндамасында «егер әлемде бұрынғы қыздыру шамдары әлі де қолданылып жүргенде, жаһандық электр энергиясына деген сұраныс тұрақсыз деңгейге жетер еді» делінген. Баяндама авторларының пікірінше, ғимараттарды жарықтандыруға жұмсалатын электр энергиясының көлемі шамамен 70 пайызға артар еді. Ал жарықдиодтардың арқасында тұрмыстық жарықтандыруда үнемделетін электр қуаты Оңтүстік Кореяның жалпы электр тұтыну көлеміне шамалас.
Қазір Накамураның бар назарын болашаққа бағытталған жаңа мақсат алып отыр. Оның сенімі бойынша қоршаған ортаға ең үлкен пайда әкелетін келесі технология – атмосфераға зиянды қалдық шығармайтын әрі іс жүзінде шексіз энергия өндіруге мүмкіндік беретін жүйе.
Астанаға Нобель сыйлығының иегері Мо Янь келді
Осы мақсатқа жету үшін Накамура Blue Laser Fusion компаниясын құрды. Компания оның көк жарықдиодтар технологиясын пайдалана отырып, бүкіл әлемдегі энергия өндірісін түбегейлі өзгертуге қабілетті лазерлік энергия жүйесін әзірлеумен айналысады.
Накамураның бағалауынша, соңғы бірнеше онжылдықта термоядролық синтез саласындағы зерттеулердің шамамен 99,5 пайызы шексіз энергия алуға мүмкіндік беретін қуатты магнит өрістерін қолдануға бағытталған. Ал оның пікірінше, шешім қалған 0,5 пайыздың ішінде жатыр.
«Бұл оқиға көк жарықдиодты жасау тарихына өте ұқсайды», дейді Накамура.
Нобельді 2 рет алған ғалым
2022 жылдың желтоқсанында АҚШ Энергетика министрлігіне қарасты Калифорниядағы Лоуренс-Ливермор ұлттық зертханасының Ұлттық тұтандыру кешенінің (National Ignition Facility) ғалымдары ғылымдағы тарихи жетістікке қол жеткізді. Олар алғаш рет лазердің көмегімен іске қосылған термоядролық реакциядан оны бастауға жұмсалған энергиядан артық энергия өндіре алды. Бұл ғылымдағы аса маңызды серпіліс ретінде бағаланды.
Накамура бұл тәжірибеге қатысқан жоқ. Дегенмен, ол бұған дейін-ақ жарықдиодтар мен лазерлік диодтар саласындағы жаңалықтарына сүйене отырып, инерциялық термоядролық синтезге арналған қуатты лазердің жаңа тұжырымдамасын әзірлеуге кіріскен болатын.
Нобель көрмесі: Демократияға төнген қатер Венесуэла мысалында көрсетіледі
2022 жылдың қарашасында ол Blue Laser Fusion компаниясының негізін қалаушылардың бірі атанды. АҚШ Энергетика министрлігі қол жеткізген ғылыми жетістік Накамураның жігерін бұрынғыдан да арттыра түсті. Оның басты мақсаты – зертханада мүмкін екені дәлелденген технологияны нақты жұмыс істейтін электр станциясына айналдыру.
Ғалымның айтуынша, соңғы жылдары Blue Laser Fusion компаниясы бірінен кейін бірі маңызды ғылыми жетістіктерге қол жеткізіп келеді.
Термоядролық синтез реакциясын үздіксіз ұстап тұрып, сонымен бірге жабдықтың түгел жанып кетуіне жол бермеу үшін Накамура мен оның командасы арнайы оптикалық күшейткіш резонатор жасап шығарды. Бұл құрылғы жоғары импульсті лазердің энергиясын оптикалық камерада жинақтап, кейін оны 100 мың есеге дейін күшейтеді. Соның нәтижесінде термоядролық реакцияны тұтатып қана қоймай, оны тұрақты басқаруға мүмкіндік туады.
Нобель сыйлығының иегері Трампқа өзінің сыйлығын табыс етті
2025 жылы Калифорния университетінің Санта-Барбара кампусы таратқан баспасөз хабарламасында бұл технология былай түсіндірілді:
«Лазерді сутегі изотоптарынан тұратын өте кішкентай түйіршікті соғатын балғамен салыстыруға болады. Ал камера – сол соққының бәрін өз ішінде ұстап тұратын төс. Нәтижесінде шын мәнінде таза әрі қауіпсіз термоядролық энергия өндіріледі».
Екі рет Нобель алған
Әзірге Накамураның адамзатқа шексіз энергия сыйлау жөніндегі арманына жету үшін әлі де көп жұмыс атқарылуы керек.
Компания қызмет ауқымын кеңейтіп, 2032 жылға қарай Калифорния штатының Санта-Барбара қаласы маңында қуаты 1 гигаватт болатын пилоттық термоядролық электр станциясын салуды жоспарлап отыр. Мұндай станция 750 мыңнан 1 миллионға дейінгі тұрғын үйді электр энергиясымен қамтамасыз ете алады.
«Бұл ғалымның ең ұлы жетістігі әрі адамзатқа тартуы бола ма?» деген сауалға Накамура «иә» деп жауап берді.
Нобель лауреаттары сыйақысын қалай жұмсады?