Оба ошағын «оятпайтын» маман

Тәнің ауырып, жаныңа бір шипа керек болғанда, кім болсаң да дәрігерге жүгінесің. Ол кезде сол ақ халатты абзал жаннан үлкен, одан мықты адам көз алдыңа елестей қоюы қиын. Қай заманда да адам жанының арашасы болудан артық мамандық бола қоймаған. Ал мамандық пен ғылымды ұштастырып, ел мен жердің келешегін ақыл-ойдың құдіретімен көрсетсем деген ойлы адамның талпынысы қалай айтсаң да жарасады. Өйткені оның еңбегі жалпы жұртқа пайдалы. Сондай ел мен жұртқа қызмет еткен белді де белгілі бір азамат, медицина ғылымдарының докторы, профессор Сатыбалды Хамзаұлы дер едік.  

Егемен Қазақстан
25.09.2017 400

Білікті маман, білгір азамат, белді ғалым С.Хамзаұлы Атырау облысы, Новобогат ауда­нында өмірге келіпті. Ол дүние есігін ашқан күні әкесі Хамза мәңгілік қайтпас сапарға аттаныпты. Анасы Сәлен бір ұл, бір қызды сұрапыл соғыс жүріп жатқан тұста арқалап жүріп қатарға қосыпты. Саты­балды орта мектепті үздік бітіріп, Алматы қаласындағы ме­ди­циналық институттың санитария факультетіне құжат өткізіп, сынақтан сүрінбей өтіп, оқуға түсіпті. Оны бітіргеннен кейін өзі­нің атамекеніне бет алыпты.

Балалық дәуірі сұрапыл соғыс­тан кейінгі қиын кезеңге тап болғандықтан ба, Сатыбалды боз­өкпе, бос белбеу болмай, қай­ратын қанат, жігерін жалын етіп, еңбекке араласыпты. Талапты жас адам жанының арашасы бола жүріп, оба ауруының алдын алу үшін жүргізілетін жұ­мыстарға бел шеше кіріседі. Алғаш қарапайым жұмыстан бастау алған оның тірлігі бірте-бірте абырой әкеле бастайды. Қызмет баспалдағы да биіктейді. Қатардағы дәрігерліктен бас­талған еңбегі «Ембі» обаға қарсы күрес стансасының бастығы дәрежесіне жеткізеді. Бұл мекемедегі жұмыс өте жауапты болатын. Себебі, обаға қатысты барлық жұмысты тікелей Мәскеу қадағалайтын. Тіпті жабық десе де болады. Әске­риленген стратегиялық маңызы бар орын ретінде ондағы іс тетігі екінің біріне сеніп тапсырыла бермейтін. Тегеурінді жастың жіті қимылы, жігері талайды тәнті етеді. Ауыртпалығы орасан деп есептелетін індеттің алдын алу үшін сергектік керектігін ұғынған ол өзі ғана емес, өзге­лерді де жауапты жұмысқа жұмылдырады.

Бір замандары оба жайлағанда халық қынадай қырылғанын Са­тыбалды тарихтан оқып, таныс­қаны бар. Жұқпалы кесел­дің ошағын жою, жойып қана қоймай, кейде «оянып» кететінін білетін маман оған дер кезінде тосқауыл қою ісіне де ұйытқы болады. Тіпті қатерлі дерттің пайда болу, одан тіршілік иелерінің жойылып кету мүмкіндігінің алдын алу, қорғану тәсілдері туралы зерделі зерттеу­лер жүргізіп, материалдарын ғылыми сараптамаға жіберіп отырады. Оның мұндай зеректігіне кезінде білім берген ғалымдар ризалық танытып қана қоймай, лаборатория меңгерушісі болуға шақырған екен. Қарт анасынан алыстап кету оған қиынға соғады. Ұстаздарының тілегіне өзінің уәжін айтып, ел ішінде жүріп-ақ ғылыми жұмыстар жазуға дайын екенін жеткізеді. Оған ұс­таздары да келісімін береді. Сөйтіп Атырау аймағымен етене араласып, бұрын көшпелі ғұмыр кешкен ата-бабаларымыздың дәстүрімен танысуды, сағымды сары даланы жаяу-жалпылап ке­зуді әдетке айналдырады. Түйе­нің қомына құрал-сайман­дарын артып, үдере көшіп жүрген халқымыздың басына талай рет апат әкелген оба дертінің ошағы саналған Солтүстік Каспий ойпаты маңын, Мыңтөбе, Бегайдар, Айбас құмдарын жиектей шарлап, алыстағы Азғыр үштағанына да барады. Сол кезде оның көкейінде Тайсойған бойындағы оба ошағын жоюға күш салған Алаш қайраткері Халел Досмұхамедовтің өмір жолы айнадағыдай айқын тұратын. Соның ізімен талай жерді шарлап, талай өңірге табаны тиеді. Сөйтіп Сатыбалды Хамзаұлы КСРО аумағында бірінші болып обаға шалдыққан түйеде және оны қарайтын адамдарда пайда болған аурулар туралы мәліметтерді жүйелеп, өз байламын тиісті орын­дарға жібереді. Бұл талантты азаматқа абырой әкеледі. Өйткені ғалым оның ғылыми ізденісінің негі­зінде тиісті мекемелер қаулы-қа­рарлар қабылдап, шаралар қол­данады. Еліміз бойынша алғаш рет сау және обаға қарсы вакцина егілген түйелердің салыстырмалы иммунитеттерінің ерекшеленбеген факторларын зерттеп, оба ауруының қоздыр­ғышы туралы қосымша тест ұсы­нады. Осындай ізденіс­тер­дің нәтижесінде Саты­балды Хамзаұлы Ресейдің Саратов қаласындағы «Микроб» институтында кандидаттық диссертация-
сын сәтті қорғап шығады. Он алты жылдан кейін ғылым докторы атанады. Бұл еңбектері тек Атырау өңірінде ғана емес, бүкіл еліміздегі оба ошақтарын жою бойынша үлкен жұмыстардың іргетасы болып қаланғанын айтуға тиістіміз. 

КСРО заманында обаға қарсы мекемелерде өзге ұлттар өкілдері істеп келгені мәлім. Бұл жүйені басшылық қызметке келгеннен кейін Сатыбалды Хамзаұлы бірте-бірте бұзып, өз қандастарын тарта бастайды. Кәсіби білікті азаматтарды лаборатория меңгерушісі, жетекші қызметкер етіп та­ғайындаумен қатар, оларға қажет қамқорлықты да қарастырады. Әсіресе, ұлт денсаулығын көтеру, жұқпалы аурудан қорғау жөніндегі жұмыстары тәуелсіздігімізді алғаннан кейінгі кезеңде негізгі бағытқа алынып, тиісті мекемелер сол бойынша жоспар-жоба жасап, жұмыс атқарғанын айта кетуге болады. 

Айтулы ғалым, Қазақ елінің аумағындағы оба ошақтарын түбегейлі жою жұмысын ғы­лы­ми тұрғыда зерттеп, оны бол­дыр­мау ісі бойынша ерекше жұмыс жасағанын оның еңбек­­терінен көруге болады. Сексенге жуық ғылыми зерттеу жұмыстары бұл сөзімізге дәлел. Әсіресе «Орал-Ембі» және Үстірт маңайларындағы авто­номды ошақтардағы обаны эпидемиологиялық бақылауға алу», «Атырау облысында обаның алдын алу», тағы басқа ғылыми моно­графиялық зерттеулерінің жөні бөлек. Өмір бойы білімін үздік­сіз жетілдірумен айна­лыс­қан жоғары дәрежелі эпиде­миолог-дәрігер, профессор Саты­балды Хам­заұлы Х.Дос­мұхамедов атын­дағы Атырау универ­ситетінде шәкірт­терге дәріс беріп, ұлағатты ұстаз, таны­мал ғалым ретінде де беделді бол­ған екен.

Сатыбалды Хамзаұлы осыдан біраз уақыт бұрын өмірден озды. Бірақ оның ғылыми еңбектері, теория мен практиканы қатар ұш­тастырған ұстаздығы жұртқа мә­лім, шәкірттеріне үлгі. Еткен еңбек, төккен тер, ғылымдағы өзіндік жолы әркез бағаланып отырған. Соның бір дәлелі «Құр­мет белгісі» орденін омырауына тағып, Жаратылыстану ғылымдары ака­демиясының академигі атанып, «КСРО денсау­лық сақтау ісінің үздігі» белгісімен марапатталып, Экология және тіршілік ету қауіп­сіздігі Халықаралық ғы­лым академиясы мен Біріккен Ұлттар Ұйымының КАД (ДОИ) мен ЭКОСОС төралқасының 2007 жылғы біріккен шешіміне сай Сатыбалды Хамзаұлы адамзатқа шын беріліп, қызмет еткені үшін «Гиппократ» медалін алыпты. Ардақты азаматтың артында қалған ұрпақ­тары әке жолын жалғап, ұлт ісіне адал қызмет етіп келе жатқанын да айта кетсек дейміз. Осындай отаншыл ұлды елі мен ұлты бағалап, есімін есте қалдыру бойынша жұмыстар жүргізсе, құба-құп болар еді. 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.08.2018

«Жас Отан» мен «Қазақстанның Киберспорт Федерациясы» өзара меморандумға қол қойды

20.08.2018

Жұлдыз Ешімова еркін күрестен әйелдер арасында 53 келіде күміс медаль иеленді

20.08.2018

Маңғыстауда биыл 16 600 бала бірінші сыныпқа барады

20.08.2018

Мемлекет басшысы Астана қаласын дамыту мәселелері жөнінде кеңес өткізді

20.08.2018

Бақытжан Сағынтаев меморгандарды қайта орналастыру жөнінде кеңес өткізді

20.08.2018

Черногорияда суға батқан әйелдерді құтқаруға ұмтылған қазақстандық мерт болды

20.08.2018

«7-20-25» бағдарламасы бойынша несиеге мыңнан аса өтініш мақұлданды

20.08.2018

Фариза Алдоңғарова Азия ойындарының қола жүлдегері атанды

20.08.2018

Франциядағы әйгілі кинофестивальде қазақстандық режиссердің туындысы көрсетіледі

20.08.2018

26 тамыздан бастап Ресейден бензин әкелуге тыйым салынады

20.08.2018

Мәжіліс депутаттары «iKomek» орталығының жұмысымен танысты

20.08.2018

Бақытжан Сағынтаев мемлекеттік органдарды Шымкенттен Түркістанға көшіру барысымен танысты

20.08.2018

Шахматтан Еуропа чемпионатында «balapan» арнасының анимациялық мультхикаясы таныстырылды

20.08.2018

Азиада-2018: Академиялық есуден қазақстандық спортшылар келесі кезеңге өтті

20.08.2018

Спортшы Сергей Левадний қайырымдылық шарасын бастады

20.08.2018

Ақан серінің 175 жылдығына арналған республикалық айтыс өтті

20.08.2018

Атырауда 91 метрлік тутұғырдың кұрылысы басталды

20.08.2018

Елбасы Жоғарғы сот төрағасы Жақып Асановты қабылдады

20.08.2018

Фармация комитетінің экс-басшысы Лариса Пакты қамауға алу мерзімі ұзартылды

20.08.2018

Елбасы Кофи Аннанның қайтыс болуына байланысты көңіл айту жеделхатын жолдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Уикипедияның үйретері не?

Бүгінде адамдар қолдарына кітапты жиі ала бермейді. Оған себеп – интернет. Халық қажет деген мәліметтерді компью­терді ақтарып, уикипедиядан іздейді. Мұның өзі өскелең уақыттың талабы. Бі­­рақ сол ақпараттық технологияңыз уақыт­­тың талабымен үндескенімен, нақты ақпарат алып, тарихи шындыққа көз жет­кізгісі келген талғампаз адамдардың талабына сай келе бере ме? Міне, мәселенің осы жағына келгенде үлкен күмән туындай­тын тәрізді.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Тілтолғақ пен тілтұтқа

Әлеуметтік желіден «Астана қаласы­ның қаракөз балдырғандары қазақша сөй­лемейтіні несі?» деген сыңайдағы сұрау­лы сөйлем, қобалжулы пікірді көзіміз шалып ойланып қалдық, қапаландық. 

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

Қойнауы құт қазақ жері тәуел­сіз­дігі­міздің ширек ғасырдан асқан шежіресінде ел экономикасын тұралап қалу қасіретінен сақтап келеді. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу