Жасөспірімдерді қателіктен қалай сақтандырамыз?

Жуырда БҰҰ  Халық қон­ыс­тану қорының ұйым­дас­­тыруымен журналис­тер­ге арналған «БАҚ бет­те­рінде Қазақстан Респуб­ли­­касындағы жеткін­шек қыз­­дардың жыныстық ден­сау­­лығын сақтау» тақы­ры­бын­­дағы жарияланымдар ту­расында арнайы тренинг өткізілді. 

Егемен Қазақстан
12.01.2018 8728
2

Мамандар айтқан цифрлардан жан шошиды. Тыңдап отырып ойға кеткенмін. Неге қоғамдағы проблема­ны ортаға салғанда нақты оқи­ғасын, сал­дарын ғана сөз етеміз. Неге түп төркінін іздеп, тамыры қайда жатыр неге түбірін қазбаймыз деген ой келген. 

Бұрынғы қазақ өмірінде жеке адам руынан тыс тіршілік ете алмайтын. Өйткені көшіп-қонса да, то­пырақты өлімі мен торқалы тойында да, күнделікті тіршілігінде де, баласының тәрбиесінде де жеке өзі тіршілік етпейтін. «У ішсең ру­ың­мен» деп, шалыс басып, жаза бас­қанның да айыбын ру болып кө­теріп, құ­нын төлейтін. Қоғам ат­қа­ратын жау­апкершілік қандай жо­ғары дең­гейде болса, әрбір жеке тұл­ға да тура жолдан ауытқудың қан­дай зар­даптарға әкелетінін біліп, он­дай­дан бойын қашық ұстауға тыры­са­тын. Ауылдағы қыз баланың ғана емес, ұлдың да тәрбиесіне бүкіл қоғам көз тігетін. 

Әрине, БАҚ-тың қиыс кеткен жері аз емес, сенсация қуып, жаңалық жет­кіземіз деп жамандықты жел­пілдетіп кететін тұстар жетіп-ар­ты­лады.

Тренингте осы бір өте нә­зік мәселені қалай жария ету­дің жолдарымен бөлісу жайы қоз­ғалды. Журналист ақпарат жет­кі­­зуші, оқиғаны жариялау-
шы. Ал жет­кіншектердің жыныстық ден­­сау­лығы туралы мәселе БАҚ-тың жұрт­шылыққа жеткізуінде кеткен қапыдан туып отырған жоқ. Сон­дықтан әлеуетті ұйымдардың ұлт­тық дәстүрге негізделген халық­тық инс­титуттардың қайта жандануына үлес қосуына мүмкіндік беру туралы айтылды.
Тренингте балалардың тым ерте жетілуінде отбасылық жоспарлаудың маңызына назар аударылды. 

Сонымен деректер не дейді? Соңғы 5 жылда 33 мың жасөспірім қыз­дың аяғы ауыр болып, оның 10 мыңы жасанды түсік жасатқызған. Мә­­селен, әлеуметтік сауалдама жүр­гі­зіліп, оған еліміздің әр айма­ғы­нан, қа­ласы бар, ауылы бар 1166 ұл-қызы аралас жасөспірім қатысқан рес­пон­денттердің 14 пайызы ерте же­тіл­­гендерін көрсеткен. Осы 14 пай­ыз­дағы балаларға сауалдарды әрі қа­рай тереңдете қойғандағы алынған жау­аптар жаға ұстатарлықтай. Олардың 8 пай­­ыздан астамы 14 жастан, 33 пай­­ызы 15 жасынан бастап ересек өмір­ді бастап кеткен. Әрине, фи­зи­ологиялық тұрғыда қанша же­тілді де­генмен, баланың аты бала. Ба­ла­­л­ы болған балалардың санының азай­­­мауы көптеген әлеуметтік қи­ын­­дықтарды тудырады. Не оқу бі­тір­меген, не мамандық алмаған, кәмелетке толмаған баланың өзімен қоса өмірге алып келген баласының да болашағы бұлыңғыр болары бесенеден белгілі. Мамандар тығырықтан шығудың жалғыз жолы жыныстық тәрбие беру, балаларды ақпаратпен қамтамасыз ету екендігін айтады. Рас, ерте жетілген балаға ақпарат керек. Контрацепті препараттарды пай­далануды үйрету жоғарыдағыдай проблеманың тумауына оң ықпалын ти­гізер. Бірақ қазір қоғамдағы бала­ла­рдың 20 пайыздайы ғана жыныстық тұр­ғыда ерте жетіледі екен де, оларға қа­жет ақпарат береміз деп жүргенде қал­ған 80 пайыздан астам баланың ойына не саламыз, оларды жасынан ерте берілген ақпаратпен бүлдіріп алмаймыз ба, деген сауал туады. 

Тренингте шымылдықтың арғы жағындағы 15 жастағы аяғы ауыр қыз жағдайымен бөлісті. Жігіті өзінен 6 жас үлкен, мамандығы да бар, таяуда үйленбек екен. Ол сірә, өзінің тым ертерек жетілгенін есепке алса керек, жас­өспірімдерге 15 жастан бастап жы­ныстық тәрбие берген дұрыс деп ойлайтынын жеткізді. 

Жуырда некедегі ерлер бел­сіз­дігінің 16 пайызға жеткенін Б.Жарбосынов атындағы Урология ғы­лыми орталығының басқарма тө­рағасы, медицина ғылымдарының док­­торы, профессор Мырзакәрім Алшын­баев жария еткен еді. Дүние­жү­зілік денсаулық сақтау ұйымының мәлімдеуінше, егер елдегі бедеулік 15 пайыздан асса, бұл әлеуметтік-демографиялық мәселеге айналады екен. Осы тренингте мәлім болған деректің бірі жоғарыдағы ерлер арасында туып отырған проблеманың бір тіні жасөспірім уақыттағы жойдасыз байланыстарда жататын көрінеді. Мәселен, дейді мамандар, әлеуметтік сауалдамада ерте жетілген 15 пайызға әрі қарай тереңдете берілген сауал бой­ынша олардың 24 пайызы мерез, 30 пайызы соз, 38 пайызы трихо­мониаз тәрізді ауру жұқтырып, жа­сырын емделгені белгілі болды. Ал ондай ем қабылдаулардан бар­лығы бірдей құлан-таза айығып, со­­ңына із қалдырмады деу қиын, дей­ді дәрігерлер. Сон­дық­тан ұлт ден­саулығын ойлағанда, де­мо­гра­фиялық ахуалдың күрделі жағ­дай­ға ұрынуына тек қыздарды кі­нәл­ай бермей, ер балалар тәрбиесіне де көңіл бөлудің өзектілігі алға шығады. 

Бір қуанарлығы, БҰҰ Халық қо­ныс­тану қоры қоғамның бетін осы проблемаға аудару мақсатында әлеу­­меттік мәні бар бірқатар шара ат­қа­­руда. Яғни өңірлерде жастар ден­сау­лықтарын сақтау үйлері ашылып, жас­өспірімдерге қажетті ақпарат пен ден­саулық күтіміне қатысты ке­ңес бе­ріліп, әнші Ақмаржан Көшер­ба­еваның (Kaliya) қатысуымен «Қыз тағ­дыры» атты жобаның жүзеге асуына үлес қосып отыр. Нәтижесінде «Қыз тағдыры» атты бейнебаян тү­сірілген. Тренингке қатысқан ән­ші өзінің әлеуметтік желілердегі па­рақшасына тағдырлы қыздардың көп­теп хабарласатынын айтты. Ра­сын­­да, қоғам өз жарасын өзі емдемей, ел­ең қылмай жүре берсе асқынған дерт­т­ің меңдемей қоймасы анық. Ой­ланарлық мәселе! 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.10.2018

Халықтың әл-ауқатын арттыру басты назарда

17.10.2018

Сенатор Б.Шелпеков Маңғыстау облысына іссапармен келді

17.10.2018

Финляндияның бірқатар компанияларымен контейнерлік тасымалды дамыту жөніндегі келісімге қол қойылды

17.10.2018

Агенттіктің аумақтық департаментінде өзгеше форматта кездесу өтті

17.10.2018

Йеменде 18 миллион адам азық-түлікке зәру

17.10.2018

Әміре Қашаубаев фестивалінің бас жүлде иегері 1 миллион теңге алады

17.10.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Карл Маннергейм бейіті мен «Батырлар кресі» ескерткішіне гүл шоғын қою рәсіміне қатысты

17.10.2018

Елбасы Финляндияға ресми сапарының қорытындысы бойынша БАҚ өкілдеріне брифинг өткізді

17.10.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Финляндия Республикасының Президенті Саули Ниинистёмен кездесті

17.10.2018

Дзюдодан ел чемпионаты Астанада өтеді

17.10.2018

Елеусінов Монте-Карлода жұдырықтасады

17.10.2018

Сенаторлар Түркістан облысының тұрғындарымен кездесті

17.10.2018

«Батыс» өңірлік қолбасшылығында армиялық қоян-қолтық ұрыстың үздік жауынгерлері анықталды

17.10.2018

«Егеменнің» тілшісі Хамит Есаман жүлдегер атанды

17.10.2018

Алматы облысында екі ауданға жаңа әкім тағайындалды

17.10.2018

Альварес Головкинмен қайта жұдырықтасуға қарсы емес

17.10.2018

Маңғыстауда Қарақия ауданының 45 жылдығы тойланды

17.10.2018

Мемлекет басшысының Финляндия Республикасына ресми сапары жалғасуда

17.10.2018

Kazakhstan Fashion Week сән апталығы басталды

17.10.2018

«Орда» бағдарламасы-әлеуметтік жағынан аз қорғалған отбасылардың үлкен үміті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Urpaq azsa – ultqa qater

J.Aımaýytov pen M.Áýezov keıbir qazaq mineziniń minin, sol mindi kórip ósken balanyń jamandyqqa salynatynyn 1917 jyly «Alash» gazetinde jarıalaǵan maqalasynda: «Ultym», – dep oqyp shyqqandar halyq arasyna kelse, qaraıa bastaıdy» dep, artynan: «Saıyp kelgende, qazaqta qalyp turǵan ózgeshe minezder: tili aıtqandy qoly qylmaıtyn – turaqsyzdyq, uıymsyzdyq, basynan aspaıtyn – ózimshildik, ezdik» depti. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Jer emgender oza ma, toza ma?

Jalpy, bizdiń halyqtyń arman-maqsatynyń bir ushyǵy qashan da jermen baılanysty sıaqty. Jerdi keńeıtý, jerdi qorǵaý, jerdi óńdeý, jerdi qurmetteý... Mentalıtetimiz jerge jaqyn. Bul basqa halyqtarda olaı emes degen sózimiz emes, biraq bizdiń halyq úshin tym erekshe sıaqty. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdik vırýsy

О́tken ǵasyrdyń 80-jyldary rejısser R.Bykovtyń «Chýchelo» atty fılmi Odaq kólemindegi búkil eldi shýlatqan bolatyn. Kishkentaı ǵana 6 oqıtyn balalardyń boıynan sonshalyqty qatygezdikti kórgen qazaq qaýymy, bálesinen aýlaq, qalada ósken ózge ulttyń qatybastary ábden buzylyp ba­rady eken, bizdiń balalarymyzdan, keleshegimizden aýlaq dep shoshyǵan. Ol kezde mundaı zulymdyq qazaq balasynda kezdespeıtin jat qylyq sanalatyn. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу