Жасөспірімдерді қателіктен қалай сақтандырамыз?

Жуырда БҰҰ  Халық қон­ыс­тану қорының ұйым­дас­­тыруымен журналис­тер­ге арналған «БАҚ бет­те­рінде Қазақстан Респуб­ли­­касындағы жеткін­шек қыз­­дардың жыныстық ден­сау­­лығын сақтау» тақы­ры­бын­­дағы жарияланымдар ту­расында арнайы тренинг өткізілді. 

Егемен Қазақстан
12.01.2018 8589

Мамандар айтқан цифрлардан жан шошиды. Тыңдап отырып ойға кеткенмін. Неге қоғамдағы проблема­ны ортаға салғанда нақты оқи­ғасын, сал­дарын ғана сөз етеміз. Неге түп төркінін іздеп, тамыры қайда жатыр неге түбірін қазбаймыз деген ой келген. 

Бұрынғы қазақ өмірінде жеке адам руынан тыс тіршілік ете алмайтын. Өйткені көшіп-қонса да, то­пырақты өлімі мен торқалы тойында да, күнделікті тіршілігінде де, баласының тәрбиесінде де жеке өзі тіршілік етпейтін. «У ішсең ру­ың­мен» деп, шалыс басып, жаза бас­қанның да айыбын ру болып кө­теріп, құ­нын төлейтін. Қоғам ат­қа­ратын жау­апкершілік қандай жо­ғары дең­гейде болса, әрбір жеке тұл­ға да тура жолдан ауытқудың қан­дай зар­даптарға әкелетінін біліп, он­дай­дан бойын қашық ұстауға тыры­са­тын. Ауылдағы қыз баланың ғана емес, ұлдың да тәрбиесіне бүкіл қоғам көз тігетін. 

Әрине, БАҚ-тың қиыс кеткен жері аз емес, сенсация қуып, жаңалық жет­кіземіз деп жамандықты жел­пілдетіп кететін тұстар жетіп-ар­ты­лады.

Тренингте осы бір өте нә­зік мәселені қалай жария ету­дің жолдарымен бөлісу жайы қоз­ғалды. Журналист ақпарат жет­кі­­зуші, оқиғаны жариялау-
шы. Ал жет­кіншектердің жыныстық ден­­сау­лығы туралы мәселе БАҚ-тың жұрт­шылыққа жеткізуінде кеткен қапыдан туып отырған жоқ. Сон­дықтан әлеуетті ұйымдардың ұлт­тық дәстүрге негізделген халық­тық инс­титуттардың қайта жандануына үлес қосуына мүмкіндік беру туралы айтылды.
Тренингте балалардың тым ерте жетілуінде отбасылық жоспарлаудың маңызына назар аударылды. 

Сонымен деректер не дейді? Соңғы 5 жылда 33 мың жасөспірім қыз­дың аяғы ауыр болып, оның 10 мыңы жасанды түсік жасатқызған. Мә­­селен, әлеуметтік сауалдама жүр­гі­зіліп, оған еліміздің әр айма­ғы­нан, қа­ласы бар, ауылы бар 1166 ұл-қызы аралас жасөспірім қатысқан рес­пон­денттердің 14 пайызы ерте же­тіл­­гендерін көрсеткен. Осы 14 пай­ыз­дағы балаларға сауалдарды әрі қа­рай тереңдете қойғандағы алынған жау­аптар жаға ұстатарлықтай. Олардың 8 пай­­ыздан астамы 14 жастан, 33 пай­­ызы 15 жасынан бастап ересек өмір­ді бастап кеткен. Әрине, фи­зи­ологиялық тұрғыда қанша же­тілді де­генмен, баланың аты бала. Ба­ла­­л­ы болған балалардың санының азай­­­мауы көптеген әлеуметтік қи­ын­­дықтарды тудырады. Не оқу бі­тір­меген, не мамандық алмаған, кәмелетке толмаған баланың өзімен қоса өмірге алып келген баласының да болашағы бұлыңғыр болары бесенеден белгілі. Мамандар тығырықтан шығудың жалғыз жолы жыныстық тәрбие беру, балаларды ақпаратпен қамтамасыз ету екендігін айтады. Рас, ерте жетілген балаға ақпарат керек. Контрацепті препараттарды пай­далануды үйрету жоғарыдағыдай проблеманың тумауына оң ықпалын ти­гізер. Бірақ қазір қоғамдағы бала­ла­рдың 20 пайыздайы ғана жыныстық тұр­ғыда ерте жетіледі екен де, оларға қа­жет ақпарат береміз деп жүргенде қал­ған 80 пайыздан астам баланың ойына не саламыз, оларды жасынан ерте берілген ақпаратпен бүлдіріп алмаймыз ба, деген сауал туады. 

Тренингте шымылдықтың арғы жағындағы 15 жастағы аяғы ауыр қыз жағдайымен бөлісті. Жігіті өзінен 6 жас үлкен, мамандығы да бар, таяуда үйленбек екен. Ол сірә, өзінің тым ертерек жетілгенін есепке алса керек, жас­өспірімдерге 15 жастан бастап жы­ныстық тәрбие берген дұрыс деп ойлайтынын жеткізді. 

Жуырда некедегі ерлер бел­сіз­дігінің 16 пайызға жеткенін Б.Жарбосынов атындағы Урология ғы­лыми орталығының басқарма тө­рағасы, медицина ғылымдарының док­­торы, профессор Мырзакәрім Алшын­баев жария еткен еді. Дүние­жү­зілік денсаулық сақтау ұйымының мәлімдеуінше, егер елдегі бедеулік 15 пайыздан асса, бұл әлеуметтік-демографиялық мәселеге айналады екен. Осы тренингте мәлім болған деректің бірі жоғарыдағы ерлер арасында туып отырған проблеманың бір тіні жасөспірім уақыттағы жойдасыз байланыстарда жататын көрінеді. Мәселен, дейді мамандар, әлеуметтік сауалдамада ерте жетілген 15 пайызға әрі қарай тереңдете берілген сауал бой­ынша олардың 24 пайызы мерез, 30 пайызы соз, 38 пайызы трихо­мониаз тәрізді ауру жұқтырып, жа­сырын емделгені белгілі болды. Ал ондай ем қабылдаулардан бар­лығы бірдей құлан-таза айығып, со­­ңына із қалдырмады деу қиын, дей­ді дәрігерлер. Сон­дық­тан ұлт ден­саулығын ойлағанда, де­мо­гра­фиялық ахуалдың күрделі жағ­дай­ға ұрынуына тек қыздарды кі­нәл­ай бермей, ер балалар тәрбиесіне де көңіл бөлудің өзектілігі алға шығады. 

Бір қуанарлығы, БҰҰ Халық қо­ныс­тану қоры қоғамның бетін осы проблемаға аудару мақсатында әлеу­­меттік мәні бар бірқатар шара ат­қа­­руда. Яғни өңірлерде жастар ден­сау­лықтарын сақтау үйлері ашылып, жас­өспірімдерге қажетті ақпарат пен ден­саулық күтіміне қатысты ке­ңес бе­ріліп, әнші Ақмаржан Көшер­ба­еваның (Kaliya) қатысуымен «Қыз тағ­дыры» атты жобаның жүзеге асуына үлес қосып отыр. Нәтижесінде «Қыз тағдыры» атты бейнебаян тү­сірілген. Тренингке қатысқан ән­ші өзінің әлеуметтік желілердегі па­рақшасына тағдырлы қыздардың көп­теп хабарласатынын айтты. Ра­сын­­да, қоғам өз жарасын өзі емдемей, ел­ең қылмай жүре берсе асқынған дерт­т­ің меңдемей қоймасы анық. Ой­ланарлық мәселе! 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.07.2018

МҰЗ ҮСТІНДЕГІ ШОҚ ЖҰЛДЫЗ...(ДЕНИС ТЕНГЕ АРНАЛАДЫ)

20.07.2018

Қоғамдық даму вице-министрі тағайындалды

20.07.2018

Үкімет басшысы Бәсекеге қабілеттілік жөніндегі сараптама кеңесінің отырысын өткізді

20.07.2018

Шымбұлақта ІІІ Халықаралық тау және спорт фестивалі басталды

20.07.2018

Әлемдегі ең ауқатты командалар қайсы?

20.07.2018

Мектеп түлектері ауылдастарына ойын алаңын сыйға тартты

20.07.2018

Токио Олимпиадасының бағдарламасы бекітілді

20.07.2018

Астанада «Ұлы Дала рухы» фестивалі аясында іріктеу сындары жалғасады

20.07.2018

Елбасы Денис Теннің қазасын қатты күйзеліспен қабылдаған

20.07.2018

Семейде  «Күміс сиқыры» атты  көрме ашылды

20.07.2018

Бердібек Сапарбаев мәжіліс депутаттарымен кездесті

20.07.2018

Астанада қазақ күресінен Азия чемпионаты өтеді

20.07.2018

Елбасы Денис Теннің өліміне байланысты қылмысты бақылауда ұстауды тапсырды

20.07.2018

Шымкентте «Оңтүстік» арнайы экономикалық аймағын дамыту мәселелері талқыланды

20.07.2018

Денис Теннің өліміне қатысты екінші күдікті іздестіріліп жатыр

20.07.2018

Гомерден қалған мұра

20.07.2018

Көкшетауда көшпелі көрменің тұсаукесері өтті

20.07.2018

«Астана» – келесі кезеңде

20.07.2018

Астанада ертеңнен бастап жолақы 180 теңге болады

20.07.2018

Суға түскенде сақтық керек

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Атақ қымбат па, абырой қымбат па?

Бүгінде қандай жолмен келсе де атақ үшін есі кете, есерлене қимылд­ай­ты­ны­мыз­ды бәрі біледі. Айта­лық, жуырдағы бір мереке күндерінде орден сатылыпты. Бұл орденнің атауы қандай дерсіз – «Қазақстанның құрметті азаматы».

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ауыл шаруашылығын цифрландыру болашақтың баламасыз жолы

Әлем елдерінде қазіргі уақытта ауыл шаруашылығын цифрландыру қарқынды түрде жүріп жатыр. Уақыт өткен сайын бұл салада неше түрлі жаңа технологиялар пайда болып, олар жедел түрде өндіріске ен­гізілуде. Мәселен, Еуропадағы компания­лар енді егістік жағдайын зерттеумен ай­на­лысатын дрондарды да шығара бас­тады. Бұл машиналар фермерлердің егіс шы­ғымдылығын алдын ала болжап бі­лу­леріне жағдай туғызуда. Осы үдеріс ке­ңі­нен қанат жая келе, бүкіл ел бойынша әрбір егіс алқабының шығымдылығын күні бұрын анықтау мүмкіндігі пайда болатын көрінеді. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Аяқдоп аламаны аяқталды

Әлем чемпионаты – тағатсыздана күткен футбол тойы еді. Енді барлығы аяқталып, той тарқасымен біз де алған әсерімізбен бөлісе кетсек. Бұл біріншілік несімен есте қалмақ?

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Биографиялық фильмдердің бәсі биік болуы тиіс

Кейінгі кезде «Еуразия бірінші арнасынан» әйгілі кеңестік манекенші-модель, сән әлемінде «Кремльдің ең әдемі қаруы» және «Кеңестік Софи Лорен» атанған Регина Збарская туралы сериа­л көрсетіліп жатыр. Былай қарасаңыз, сән әлемінің кіндігі саналған Парижді тәнті еткен өмірі жұмбаққа толы сұлудың сол кездегі кеңестік қасаң қағидаларға сыймаған ғұмырын өзгеше қырынан бейнелеген қарапайым, бірақ кемел түсірілген Ресейдің кезекті киноөнімдерінің бірі. 

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Халық әнінің тоналу тарихы

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Бо­лашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағ­дарламалық мақаласында, жаңғыру елдің ұлттық-рухани тамырынан нәр ала алмаса, ол адасуға бастайды», деді. Елдің ұлттық-рухани тамыры дегеніміз не? Ол ха­лықты сан ғасырдан бері адастырмай, алып келе жатқан салт-дәстүрі, фольклоры, әні мен жыры. Осылардың ішінде әннің ұлт руханияты үшін орны айрықша. Дана Абай атамыз, «Ұйықтап жатқан жүрек­ті ән оятар, Үннің тәтті оралған мәні оятар» дегенді бекер айтқан жоқ.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу