Алпыс жылда 11000 шәкірт тәрбиеледім

Шет елдерде өмір сүріп жатқан көптеген қандас бауырларымыз баршылық. Олардың арасында биік лауазымға қол жеткізгендері немесе ғылым-білім, кәсіп, медицина саласында танымалдылыққа ие болғандары қаншама. Солардың бірі – көзі тірісінде «Моңғол медицинасының атасы» атанған дәрігер-хирург, Моңғолияға еңбек сіңірген дәрігер (1990), Моңғолия Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1993), Моңғолия елінің Халық дәрігері (2001), Еңбек Ері (2007), академик (2009) ардагер ақсақал Қайыролла Жәлелұлы. 

Егемен Қазақстан
13.02.2018 4847

Жоғарыда жазылған марапаттарға қарап-ақ бұл қазақ дәрігерінің осал адам емес екенін аңғарғандаймыз. Өткен жылдың соңы желтоқсан айында кезекті еңбек демалысын пайдаланып, байөлкелік ағайындардың аман-сәлемін біліп қайтқан едік. Осы сапарымызда ел астанасы Ұлан-Батырда тұратын Қайракеңмен онлайн тілдесіп, маңдай терімен моңғол жұртын мойындатқан абыз ақсақалды атажұрттағы ағайындарымен қауыштыру мақсатында азғана әңгіме өрбіткен едік.

– Ассалаумағалейкум Қайыролла аға, мен Қазақстанның бас газеті «Егемен Қазақстан» басылымның қызметкері боламын...

– Уағалейкумсалам, қош келіпсіз, ел-жұрт, Елбасымыз аман ба? Газеттеріңді білем, интернет арқылы қадау-қадау қарап отырамыз. Қол тигенде дегендей... ал енді сұрағыңды қоя бер, қалқам!

 – Өмір тарихыңыз жайлы қысқа-нұсқа айтып берсеңіз?

 – Қобда бетінде (Моңғол елінің батысын айтады) туған адаммын. Жеті-сегіз жасымда әкем Жәлелді халық жауы ретінде ұстап, атып тастады. Жарықтық көзі қарақты адам еді, 1900 жылдардың басында Қазан, әлде Уфа қаласында молданың оқуын оқыған екен...

– Қай жылы оқуға бардыңыз?

– Екінші дүниежүзілік соғыс бұрқырап жатқан 1941 жылдың күзінде Бай-өлке аймағында ашылған алғашқы орта мектепке бардым. 1945 жылы төрт жылдық білім алған соң, кабинасы ағаш ЗИС-5 дейтін шабан машинамен 21 күн жүріп Ұлан-Батырға келдім. Мақсатым – офицерлік мамандықты оқу.

– Жалғыз келдіңіз бе?

– Жоқ. Мені Ұлан-Батырға сол тұста аймақ басшысы болған Қаби деген ақсақал жетектеп әкелді. Қабаң жарықтық қалқа-моңғолдың адал перзенті, қазіргі Моңғол елінің негізін қалаушы қайраткер тұлға, дарынды қолбасшы Д.Сүхэ-батордың отбасымен етене араласады екен. Мені сол үйге алып барды. Ол тұста қайраткердің өзі өмірден өткен, шаңырағында жесірі Янжыма, ұлы Ғалсын және келіні бар екен. Қабаң Янжымаға мені аманаттап «сабағы басталғанға дейін осында жүрсін» деп тапсырды. Сөйтіп атақты адамның үйінде екі ай жаттым.

– Содан...

– Содан 1945 жылдың күзінде әскери шенділерді дайындайтын Д.Сүхэ-батор атындағы офицерлік мектепке қабылдандым. 1951 жылы әскери оқуды тәмамдап, келесі жылы елдегі жалғыз университеттің медицина факультетіне оқуға түстім. 1957 жылы оны үздік аяқтап, содан бері үздіксіз дәрігерлік қызмет атқарып келе жатқан жайым бар...

– Сіздің бітірген мамандығыңыз ортопедия екен. Қалай нейрохирург болдыңыз?

– 1960 жылы Чехословакияда социалистік режім аясына топтас­қан елдердің дәрігерлерін жинап «Жасөспірімдерге жасалатын ортопе­диялық отаның ерекшелігі» атты сегіз айлық курс ұйымдастырылды. Моңғолия атынан мен бардым. Курсты аяқтап, елге қайтуға қамданып жатыр едім, денсаулық министрі хабарласты: «Қайыролла қарағым, елімізде миға ота жасайтын бірде-бір маман жоқ, осы сала бойынша оқысын деп Мәскеуге төрт дәрігерді жіберген едік, олар оқуды игере алмады. Сен соған бар!» деді. Бардым. Оқыдым. Үйрендім.

– Түсінікті. Сіз моңғол медицинасы тарихында тұңғыш рет 1966 жылы адамның миына ота жасаған көрінесіз...

– 1966 жылы тұңғыш рет Дарима деген кішкентай қыздың миына ота жасадым. Оның алдында мынадай бір кездейсоқ оқиғаға тап болдым. Ауруханада кезекші дәрігер едім. Үсті-басы қып-қызыл қан кішкентай қызды көтеріп ер адам кіріп келді. Баланы мотоцикл қағып кетіпті. Соққының қатты болғаны соншалық, сәбидің басы жарылып, миы сыртына шығып кетіпті. Жеткіншектің миын бүлдіріп алмай орнына салып, басындағы жарықты тіктім. Аман-есен жазылып кетті. Ол кезде мен хирург те емес едім...

– Қанша балаңыз бар? Осылардың ішінде жолыңызды қуғандары бар ма?

– Балам бесеу еді, бір ұлым ертерек дүние салды. Екі қызымның бірі – экономист, бірі – мұғалім, қалған екі ұлымның бірі – инженер, бірі – өзімнің жолымды қуған нейрохирург. Аты – Құсайын. Бұдан басқа жолымды қуған Абай атты жиенім бар. Жақында осы жиенім мидың ішкі құрылысындағы өте нәзік тамыр талшығын екінші тамырға жалғайтын аса күрделі операцияны жасап шықты. Бұл моңғол түгілі әлем медицинасында аса ептілікті қажет ететін нейрохирургия. Тіпті атағынан ат үркетін мына менің де қолымнан келмеген шаруа.

– Тәрбиелеген шәкірттеріңіз көп шығар?

– Баршылық. Дәрігерлік жұмыспен қатар күні бүгінге дейін мединститутта сабақ бергеніме 60 жылдан ас­ты. Осы аралықта 11000 шәкірт тәр­биелеппін. Біршама жыл бұрын «Моңғол нейрохирургиясының тарихы» атты еңбек жаздым. Осы кітапты жазу барысында байқағаным, ел тарихында 2000 жылға дейін ми және жұлынға ота жасатқан 20 мыңнан астам адам бар екен. Осылардың 90 пайызына мен ота жасаппын.

Әңгімелескен

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ,
«Егемен Қазақстан»

Астана – Барнауыл – Бийск – Қосағаш – Бай-өлке

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.04.2018

Мектеп оқушылары «Егеменде» болды

22.04.2018

Бақытжан Сағынтаев Қырғызстанның жаңа тағайындалған премьер-министрімен телефонда сөйлесті

22.04.2018

Астанада тұрғын үйлерді басқарудың онлайн–жүйесі әзірленуде

22.04.2018

Оралда төртінші мәрте «Ашық әкімдік» шарасы өтті

22.04.2018

Алматыда дәстүрлі қайырымдылық марафон өтуде

22.04.2018

Әзербайжан парламенті елдің жаңа үкімет басшысын бекітті

22.04.2018

Астанадағы сенбілікке 140 мыңнан астам қалалық қатысты

22.04.2018

Қостанайда мемлекеттік қызмет аллеясы болады

22.04.2018

Мақтарал аудандарында абаттандыру жұмыстары жүріп жатыр

22.04.2018

Қостанайда болашақ жаңа қаланы дамыту ісі қаралды

22.04.2018

Оралда өрт қауіпсіздігін сақтамаған ойын-сауық және сауда орталығы бір айға жабылды

22.04.2018

Қостанай облысында 21-ші цифрлы  технологиялық IT кабинет ашылды

22.04.2018

Қырғызстанда жаңа премьер-министр сайланды 

20.04.2018

«Smart Zholy» бағдарламасының үздік стартап жобалары анықталды

20.04.2018

23-26 мамыр күндері Астанада «KADEX - 2018» көрмесі өтеді

20.04.2018

Денсаулық сақтау министрі Орал қаласында

20.04.2018

Заңнамаға архив ісі мәселелері бойынша өзгерістер қаралды

20.04.2018

Дубайдағы инвестициялық кездесуде ОҚО-ның инвестициялық өсу драйвері зерттелді

20.04.2018

Ақтөбеде зиянды қалдықтар тасқыны толастар емес

20.04.2018

ТҮРКСОЙ Шыңғыс Айтматов жылын ашты

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Кісілік әліппесі

Жер бетінде сонау да сонау көз жеткісіз, көңіл сенгісіз небір ықылымдардан бері жасап келе жатқан заты адам баласының ең зарлы мақсаты не десе, ол – адам болу дер едік. Түр-сипатыңмен, тәніңмен ғана емес, жаныңмен, алпыс екі тамырыңдағы қаныңмен, бүкіл болмыс-бітіміңмен. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Ауылдарды сақтаудың амалы қайсы?

Ауыл халқы азайып барады. Неге? Ешкім­ге ештеңенің керегі жоқ болып кеткен бүгінгідей заманда ол жағын ойлап бас қатырып жатқан да бірде-бір жан жоқ. Бар айтатын уәждері – урбанизация. Бір есептен ол да дұрыс шығар. Қалаларға қарай жа­қындаса ауыл қазақтары да өркениетті өмір­ге араласады, өзгелермен бірге қазіргі за­ман­­ның игіліктеріне ортақтасады. Бірақ... 

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Қайырымдылық көмектің қайыры болады

Табиғат апатына немесе соғыс, қарулы қақтығыс салдарынан күйзеліске ұшырап, аштыққа, босқыншылыққа тап болған елдерге қайырымдылық көмек көрсету – халықаралық қоғамдастықтың игі шарала­ры­ның бірі. БҰҰ-ның Халықаралық соты ондай көмектердің азық-түлік, киім, дәрі-дәрмек түрінде болуын, қару-жарақ түрінде берілмеуін қатаң бекіткен.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Тағам сыры: аурудың алдын алу мүмкін бе?

«Ас – адамның арқауы» деп кішкен­тай­ымнан естіп өскен адам ретінде, та­мақ жемесе адамның күші болмайды, жұ­мыс істеуге, өмір сүруге энергиясы жетпейді деп ойлайтынмын.  Бірақ ас­тың да асы бар, оның пайдасы мен зияны туралы шы­найы да, өтірік те, ойдан құрас­ты­рыл­ған да әңгімелерді көп естіп, кейде білмегендіктен сеніп те қалып жүреміз.

Талғат СҮЙІНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Алматы: Шағын ауданның астарлы ақиқаты

Алматыда аты жоқ, бірақ, нөмір­­­лен­­ген 12 шағын аудан бар. Шын­туай­­тында, олар 12 емес, барлығын қос­­қанда – 13. Қала сәулетіне билік жүр­гізуші партия қызметкерлері, сірә, жобалау үстінде «шайтанның 12-сін» сес­ көрген-ау, ақырғы шағын ауданды – 10 «А» деп белгілепті. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу