Қазақстан • 26 Қазан, 2018

Шығыс пен Батысты жалғастыратын көпір

403 реткөрсетілді

Қазақстан Еуропа мен Азияның қақ төрінде орналасқандықтан, географиялық маңызға ие. Оның үстіне мәдениеті мен ұлттық болмысы қос құрлыққа да жақын. Мұндай жағдай елдегі ішкі саясатқа ғана емес, сыртқы саясатқа да қатысты.  

Негізінде Нұрсұлтан Назарбаевтың Еуразияшыл болуы мемлекеттің геосаяси және геомәдени ерекшеліктерін ескере отырып жасалған қадам. Осы тұрғыдан қарағанда, Қазақстан Азия мен Еуропаны байланыстырып тұратын көпір іспетті. Сондықтан Қазақстанның «Азия және Еуропа форумына» (АСЕМ) 2014 жылы мүшелікке өтуі һәм таяуда аталған ұйымның 12 саммитіне қатысуы аса маңызға ие. 

Жалпы АСЕМ жиындары – алып Еуразия құрлығында жатқан 51 мем­лекеттің басын біріктіріп, Шығыс пен Батыс арасындағы ынтымақтастықты нығайту мақсатында құрылған ұйым. Оған Еуропалық одақ пен АСЕАН ұйымдары да мүше. Ендеше, АСЕМ-нің негізгі мақсаты да Батыс Еуропа мен Шығыс Азияның тиімді серіктестігін орнатуға атсалысу. Тарихқа көз жүгірт­сек, алып Түркі әлемінің бұл міндетті ұзақ уақыт атқарып келгенін көреміз. Алайда жаңа ғасырда АСЕМ-ге түркі тілдес елдердің мүше болмауы үлкен кем­шілік болатын. Ендеше, ұйымға мү­шелікке өту арқылы Қазақстан барша түр­кі әлемі мен Түркі-Ислам әлемінің құр­лықтық саммиттегі басты өкіліне айналды. 

Жоғарыда айтып өткеніміздей, Қа­зақстан геосаяси тұрғыда Азия үшін де, Еуропа үшін де маңызды мемлекет. Сондықтан Қазақстанның ұстанымын есепке алмай, Батыс пен Шығыс арасын­дағы байланыс туралы айту қиын. Мәселен, Қытайдың «Бір белдеу – бір жол» бастамасы ең әуелі Қазақ­стан арқылы Ұлы Жібек жолын қайта жаңғыртуға бағытталған. Сол се­кілді, Еуропалық одақ елдеріне қажет­ті тауар­лар Оңтүстік Азиядан Қазақ­станды басып өтіп, Еуразиялық экономи­ка­лық одақ елдері арқылы жылдам жет­кі­зі­леді. Осы жағынан келгенде Н.Назар­баев­тың ЕЭО, Жібек жолы экономи­ка­­лық белдеуі және Еуропалық одақты «Үлкен Еуразия» атауы құрлықтағы елдердің ынтымақтастығын арттыратын үлкен бастама деуге келеді. Гео­гра­фиялық тұрғыдан қарағанда «Үлкен Еуразияның» орталығы – Астана қаласы. 

Астананың халықаралық саясаттағы орны, маңызды мәселелерді шешуге ат­салысып келе жатқаны белгілі. Н.На­зар­баевтың көреген сыртқы саясаттағы көзқарастары мен астарлы шешімдері арқасында Қазақстанға Еуропа тарапынан да, Азия тарапынан да үлкен сенім артылады. Мұның дәлелі ретінде 2010 жылы Астанада өткен Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы саммитін атап өтуге болады. Жоғары деңгейде өткен сол жиыннан кейін ЕҚЫҰ төр­ағасы атанған мемлекет мұн­дай жетістікке қол жеткізе алмады. Өйткені ұйымға мүше-мемлекеттердің, әсіресе Ресей мен АҚШ секілді алпауыт елдердің бір үстел басында отырып, пікір алмасуы өте қиын. Қысқаша айтқанда Астанада өткен ЕҚЫҰ саммиті ұйымдағы ең табысты жиын ретінде тарихта қалатыны анық. 

Азия құрлығында Н.Назарбаевтың бастамасымен құрылған Азиядағы өзара ықпалдастық және сенім шаралары жөніндегі кеңес бүгінде табысты жұмыс істеп келеді. Бұл форум аясында Израиль – Палестина, Үндістан – Пәкістан секілді жауласқан мемлекеттердің бір үстел басына отырып, халықаралық қатынас пен диалог жүргізуінің маңызы зор. Сондай-ақ Шанхай ынтымақтастық ұйымының негізін қалаушы мемлекет ретінде Қазақстан өз орнын қалып­тастырды. Ұйымды құру туралы идеяның Н.Назарбаев тарапынан көтерілгенін де айта кету керек. 

Осындай еңбектердің арқасында Қазақстан Еуропада да, Азияда да өз орны бар мемлекетке айналды. Екі құрлықта да Астана орталық ретінде саналады. Екіжақты саясаттың арқасында Қазақстан қос құрлықтағы көпжақты ынтымақтастық мәселесін көтереді. Сондықтан Н.Назарбаев АСЕМ аясында «Азия және Еуропа өңірлік ұйымдары форумын» ұйымдастыруды ұсынды. Мұндай серіктестік АСЕМ-ге мүше-мемлекеттер арасындағы әріптестікті нығайтуға сөзсіз пайдалы болмақ. Бұл тұрғыдан алғанда, Назарбаевтың ЕҚЫҰ мен Азиядағы өзара ықпалдас­тық және сенім шаралары жөніндегі кеңес­ті ықпалдасуға шақыруы құп­тар­лық ­бастама.

Назарбаев әлемдік және аймақтық қауіпсіздікті және экономикалық дамуды қамтамасыз етумен бірге, алпа­уыт державалар арасындағы сенім мәсе­ле­сі­нің маңызын жақсы түсінеді. Сон­дық­тан Н.Назарбаев АСЕМ самми­тінде сөй­леген сөзінде АҚШ, Ресей, Қытай және ЕО сияқты саясат сахнасын­да­ғы бас­ты ойыншыларды адамзатқа қатыс­ты өз міндеттерін орындау үшін және халық­аралық жанжалдарды шешуге шақырды.

Бұл «төрттік формат» Батыс пен Шы­ғыс арасындағы түсіністікті қалыптас­тыруға берілген үлкен мүмкіндік. Оған атсалысу үшін Біріккен Ұлттар Ұйымы­ның Қауіпсіздік Кеңесі (БҰҰ) платформа құруы мүмкін. Қазіргі уақытта АҚШ, Ресей, Қытай, Ұлыбритания және Фран­ция – БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты мүшелері. Әйтсе де, бұл ұйым мәселелерді шешу алаңы емес, Ресей мен Қытай, Батыс елдерімен пікірталас алаңы ретінде қарастырылады.

Қысқаша қайырғанда, БҰҰ Қауіп­сіз­дік Кеңесі алпауыт елдердің бір-бі­ріне вето қоятын алаңына айналды. Н.Назарбаевтың бастамасымен ұсы­ныл­ған төрттік форматтың бас қоса­тын орталығы ретінде Астананы атап көрсетуге болады. Сириядағы дағда­рыс жөніндегі Астана процесін ескере отырып, Қазақстанның бейтарап және бейбіт ұстанымы АҚШ, Ресей, Қытай және ЕО елдері тарапынан жоғары бағаланатынын ескеру керек. 
Қорыта келгенде, Қазақстанның AСEM-ге мүшелігі, оның Еуропа мен Азиядағы белсенді сыртқы саясаты, сондай-ақ оның жаһандық және өңір­лік қауіпсіздігі экономикалық даму тұрғысынан да маңызды. Сондықтан Қазақстанның «Түркі – ислам әлемі­нің өкілі» ретінде АСЕМ саммиттерін­де өз міндеті бар. Н.Назарбаевтың АСЕМ саммитінде сөйлеген сөзінде Аста­на­ның өңірлік мәселелерді еске­ретіні, сыртқы саясатта маңызды ба­ғыт ұстанғаны және халықаралық қа­уіп­сіздік пен тұрақтылық үшін ма­ңы­зы зор бастамалар ұсынатыны ай­қын аңғарылды. 

Мехмет Сейфеттин ЭРОЛ, 

Анкара дағдарыс және саясат зерттеу орталығының профессоры

Баннер
Соңғы жаңалықтар

Нұрлыбектің домбырасы

Руханият • Бүгін, 12:13

«ХАТ ҚОРЖЫН»

Қазақстан • Бүгін, 12:01

Күлкі керуені

Руханият • Бүгін, 11:14

Екі қола медаль еншіледі

Бокс • Бүгін, 09:57

«Барыстың» қарқыны қатты

Хоккей • Бүгін, 09:52

Кипрді де жеңе алмадық...

Футбол • Бүгін, 09:51

«Қара алтынды» қапысыз ағызған

Қазақстан • Бүгін, 09:44

Қыз әулие

Руханият • Бүгін, 09:34

Қайталанбас қымыз дәмі

Қазақстан • Бүгін, 09:33

Рухани жаңғырған ауыл

Руханият • Бүгін, 09:28

Екіжақты келісімге қол қойылды

Қазақстан • Бүгін, 09:26

Тәлім мен тәжірибе ұштасқан ұя

Қазақстан • Бүгін, 09:10

Жамбылдықтардың жарқын жобасы

Аймақтар • Бүгін, 08:36

Түгел түркіні түгендеген

Әлем • Бүгін, 08:20

Кей өңірлерде ауа райы өзгереді

Аймақтар • 12 Қазан, 2019

Ең қысқа әңгіме. Ислам Қабылұлы

Руханият • 12 Қазан, 2019

Сенаторлар сенбілікке шықты

Қазақстан • 12 Қазан, 2019

Ұқсас жаңалықтар