Серікбай қажы Ораз: Ұлы дала өркениеті һәм ұлттық тәрбие

Егемен Қазақстан
06.12.2018 2661
2

Аса қамқор, ерекше мейірім­ді Алланың атымен бастаймын! Барлық мадақ әлемдердің Иесі Алла тағалаға тән. Пайғам­бары­мыз Мұхаммедке, оның әулеті мен сахабаларына салауаттар мен сәлемдер болсын!

Жуырда Елбасы Н.Назарбаев­тың ұлт тарихын дәріп­­теп, тарихи жәдігерлерді на­­си­хат­тауға үндеген «Ұлы да­ла­ның жеті қыры» деп атала­­тын мақаласы жарық көрді. Мақала­да рухани жаңғыру идеясы жуырда ғана қолға алынған шаруа еместігі тілге тиек етіле келе, бұ­ған дейін де сол жолда қыруар ең­бек­тердің атқарылғаны алға тар­тылған болатын. «Мәдени мұра», «Халық – тарих толқы­нында», т.б. мемлекеттік бағ­дар­­ламаларды осы бағытта ат­қа­рылған іргелі жұмыстардың қа­тарына жатқызуға болады. 

«Егер жаңғыру елдің ұлттық-рухани тамырынан нәр ала алмаса, ол адасуға бастайды» – деп атап өткен Елбасы бүгінгі заманда әр азамат өзінің ұлттық-рухани тамырынан нәр алу қа­жет­тігін қадап айтты. Осы мақа­лаға өзек болған рухани жаң­ғыру арқылы ұлттық кодымыз­ды танысақ, «Ұлы даланың жеті қыры» атты еңбекте бұл ба­­ғыт­та атқарылатын жұмыс­тар­­дың бағдары, оларды жүзеге асы­ру­дың жолдары нақты көрсетілген. 

Ұлы даланың ерекше жеті қырын айқындап берген ма­қа­л­ада Мемлекет басшысы ба­­сым­­­­дылықты ұлттың тари­­­хына беріп, Ұлы даланы мекен­деген ұлттың рухани және материалдық мұраларын дәріп­теп, жаңғыртуға үндейді. Себе­бі тарих дегеніміз – ұлт­тың жады. Тарихы жадында жатталған ұлт қана ұлт ретін­де сақталып қалады, тарихын қастерлеген халық қана өт­кен­нен тағылым алу арқылы бола­шағына сенім­мен қарайды. 

Қазақ халқы өзінің сан ға­сыр­лық сындарлы тарихында тағ­дырдың талай тəлкегіне тү­сіп, көптеген оқиғаларды басы­нан кешіргені баршаға аян.

Алайда сол тығырықты жағ­дай­лардың бәрінен бірліктің арқа­сында шы­ға білді. Өйткені халықтың жіг­ерін жаныған нәрсе елдің аза­т­тыққа, тәуелсіздікке, жерді сақ­тап қалуға деген ұмты­лысы болатын. Қаншама алаш зия­лы­лары шыбын жанын шүбе­рек­ке түйіп, тәуелсіздік үшін күрес жо­лын жалғастырды. Ке­ше­гі ке­ңес­тік кезеңде де ға­сыр­лар­ға созыл­ған тарихымызды бұр­ма­лауға бағытталған әре­кет­терге той­тарыс беріліп, қазақ жері де­ген ұғымның сақталып қа­лу жо­лында ерен еңбектер ат­­қа­­рыл­ды. Біздің қазіргі тәуел­сіз­­д­і­гі­­міз сол асқақ арман мен ерен ең­­бек­тер­дің нәтижесі деуге болады.

Осы тәуелсіздігімізді сақтап, еліміз бен елдігімізді нығайту – басты мақсат болып қала бере­ді. Өйткені, тәуелсіздік ұғымы халқымыздың мұраты, ғасыр­­лар бойы арманына айналған со­нау Алаш тұлғаларының зерде­­сі мен өнегесімен келген аманат болатын. Осы аманатты бү­гінгі ұрпақтың көзінің қара­шығындай сақтап, «Отан үшін отқа түс, күймейсің» деген да­на­лық сөзді ұстаным етіп алып, Отанды қорғау жолында бар­лық қиындықтарға төзе білуі перзенттік парыз болып табылады. Ізгі ғұламалардың: «Отан­ды сүю – иманнан» – деген та­ғы­лым­ды сөзі бар. Ұрпақты тәрбие­леу барысында қазақ­тың ұлт­тық салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарының рухани күш екенін сезіне отырып, осы құн­­ды­лықтар арқылы болашақ ұр­­­­пақ­ты адамгершілікке, иман­ды­лыққа баулу маңызды іс. 

Жаппай жаһандану үдерісін­де сырттан келетін ықпалдар­дан сақтану үшін осы рухани-мәде­ни құндылықтарды жаңғыр­тып, халық пен мемлекеттің тұтас­тығы үшін ұлттық сананы на­си­хаттаудың орны ай­рық­­ша. Өскелең ұрпақты тәр­бие­­леу­де заман мен уақыт өз­герсе де салт-дәстүріміз бен құн­ды­лық­­тарымыздың көнер­мей­тіні ақи­қат. Демек, мәдени мұра­мы­зды жаңғыртуға, оларды тиім­ді қол­дануға әрдайым күш салуы­мыз қажет. Елбасының жария­ла­ған «Мәңгілік Ел» идеясының көз­­дегені де осы болатын. Мақ­сат – төл дәстүрімізді, әде­бие­т­і­міз бен мә­дениетімізді жаң­ғыр­­ту, дін­іміз бен тілімізді өркендету.  

Н.Назарбаев «Ұлы даланың жеті қыры» атты мақаласында қазақ халқының байырғы заманнан қанына сіңген қылқұйрық­ты ауыздықтап міну мәдение­ті, түркі бабаларымыздың темір кенін игеру өнері, аң стилі, алтыннан аптап, күміспен күптеп киім кию салты жан-жақты баян­далған. Қазақ жерінің тұтас түркінің қара шаңырағы әрі Ұлы Жібек жолының күретамыры болуы – Ұлы даланың басты ерекшелігі деп есептейміз. 

«Тарихи сананы жаңғырту» деп аталатын екінші тарауында елдің рухани игілігі үшін «Архив – 2025», «Ұлы даланың ұлы есімдері», «Түркі әлемінің генезисі», «Ұлы даланың ежел­гі өнер және технология­лар музейі», «Дала фольклоры мен му­зы­­ка­сының мың жылы», «Тарих­­­­тың кино өнері мен теле­­ви­­зия­дағы көрінісі» деп аталатын практикалық маңызды жобаларды ұсынған. 

Расында, тарихымызға қара­сақ, атқа міну мәдениеті мен жыл­қыны қолға үйрету өнері біздің кең-байтақ даламызда дамып, әлемге тарады. Ат­тың бабын білген бабаларымыз садақ тар­ту тәсілін жер жүзіне әйгіледі. Осы арқылы кең-байтақ же­рін сақтап, оны біз­дерге аманат етіп қалдырды.
Исламдағы әділетті әмірші­лердің бірі Омар Әл-Хаттаб (оған Алла разы болсын) пай­ғам­барымыз Мұхаммедтің (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын): «Өз балаларыңа садақ­тан оқ атуды, суда жүзуді және атқа мінуді үйретіңдер» – деген хадисін жеткізген. 

«Иманым – жиғаным», «Тәні саудың – жаны сау» – деген тағылымды тұжырымды ту еткен ата-бабаларымыз саламатты өмір салтын ұстанды. Ислам ғұламаларының: «Атқа міну, садақ ату, күрес пен жүгіру – созылмалы аурулардың бірден-бір дауасы» – деген сөзінде үлкен мағына жатыр. 
Демек, біз өз ұрпағымыздың жан саулығымен қоса тән сау­лығына да мән беруіміз тиіс. Тәні сау адам құлшылықты өз дәре­жесінде орындайды әрі сапалы білім алып, қоғамға пайдасын тигізетін тұлғаға айналады.

Елбасы өз мақаласында қазақ топырағынан шыққан әл-Фара­­би, Ясауи, Бейбарыс, әз-Тәуке, Абылай хан, Кенесары, Абай сынды ірі тұлға­лары­мыз­­дың еңбегі мен өмірін наси­хат­тау қажеттігін атап өтті. Шын мәнін­де, аталған тұлғалар – хал­қы­мыздың еліктеуге тұрар­лық мақтаныштары. Өс­келең жас­тарды осынау дана­ларымызға еліктеп өсіру – ма­ңы­зды іс. Тегі мен тарихын, дәстүрі мен салтын ұмытпаған ұрпақ сырттан келген теріс діни ағымдардың арбауына ермейді.

Қадау-қадау мәселелер қам­т­ылған Елбасының бұл жоба­сы алты Алаштың рухын көтеріп, бір серпілтті. Ал ел игілігіне ба­ғыт­­­талып отырған жобаның бір уы­ғын көтерісу – барша қазақ­стан­­­дықтардың асыл борышы.

Алла тағала «Һуд» сүресінің 61-аятында:   

«...Ол сендерді жерден жаратты (яғни, тәндеріңді топырақ­тан жаратып, жерден шыққан өсімдіктермен азықтандырды) әрі сол жер бетінде өмір сүріп, оны көркейтулеріңді қалады» – деген. Демек, өз өмірі­мізді көр­кейтіп, дініміз бен дәстүрі­міз­ді жаңғыртып, қоғам­ның дамуы мен өркендеуіне үлес қосу – баршамыздың мызғымас мін­­детіміз. Алла тағала халқы­мыз­дың бірлігін бекем етіп, мем­лекетімізді өркендеген елдердің қатарына қосқай! Әмин!

Серікбай қажы ОРАЗ,

Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы, Бас мүфти

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

10.12.2018

Қарағандылықтар «ҚазРобоСпорт» чемпионатының бас жүлдесін жеңіп алды

10.12.2018

Ежелгі металлургия іздерін Тарбағатай даласынан көруге болады

10.12.2018

Қытай 2000-нан астам қазаққа өз территориясынан шығуға рұқсат берді

10.12.2018

Д.Назарбаева Дүниежүзілік банкінің Орталық Азия жөніндегі Аймақтық директорын қабылдады

10.12.2018

Солтүстікқазақстандық екі кәсіпкер «Жомарт жүрек» байқауының жеңімпазы болды

10.12.2018

«Латын әліпбиіне көшу – тарихи таңдау» республикалық ғылыми-теориялық online конференция өтті

10.12.2018

Халықаралық Олимпиада комитеті Алла Важенина, Анна Нұрмұхамбетова және Ольга Рыпаковаға медальдары қайтарады

10.12.2018

Павлодарда «Лайықты еңбек – мемлекеттің тұрақтылық негізі» форумы өтті

10.12.2018

Атыраулық дзюдошылар Конфедерация Кубогінің иегері атанды

10.12.2018

Облыста озық шыққан аудандар марапатталды

10.12.2018

Александр Журавский Мұхаммед Рабииден жеңілді

10.12.2018

Дархан Қыдырәлі The Asahi Shimbun басылымына сұхбат берді 

10.12.2018

Қызылордада жер телімдері аукционға шығарылды

10.12.2018

Қызылорда облысының әкімі мүмкіндігі шектеулі жандар автокөлік сыйлады

10.12.2018

Қостанайда табиғат қорғау полицейлері киік атқан қаскөйді ұстады

10.12.2018

Сығанақ қалашығы туризмге қызмет етеді

10.12.2018

Қыздар университеті робот құрастыратын стартап жобалар жасайды

10.12.2018

«Қайраттың» екі футболшысы - әлемнің үздік ойыншысы номинациясына үміткер

10.12.2018

Дүниежүзілік банк Қазақстанның коммуналдық инфрақұрылымын дамытуға қатысады

10.12.2018

Алматыда жас дзюдошылардың турнирі өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Дидар Амантай,

Túsiniktiń kúıreýi

Sońǵy jyldary, sandyq tehnologıalyq ónimderdiń (iPhone, Red One, digital camera, information technology) alǵashqy nusqalary (computer, printer, scaner, copier), shyqqanyna tabany kúrekteı jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt, jeteqabyl mezgil ótkende, ozyq qoǵamdarda, qala berdi, damýshy elderde, tipti, jalpy adamzattyq mádenı-rýhanı keńistikterde iri-iri qomaqty ózgerister júrdi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу