Руханият • 11 Маусым, 2019

Алматыда А.Затаевичтің 150 жылдығы аталып өтті

169 реткөрсетілді

Қазақ халқының көл-көсір музыкалық мұрасын жинақтап, әуені мен ән-күйін нотаға түсіріп, терең таныммен тарихын жазып беріп кеткен белгілі зерттеуші композитор, этнограф Александр Затаевичтің есімі ұлтымыз үшін ерекше қастерлі.

Тағдырдың жазуымен өт­кен ғасырдың 20-жылдары сол кездегі қазақ астанасы Орын­борға қоныс аударып келіп, дар­қан дала төсінде кең тыныспен әуелетіп салынатын ғажайып әндердің сиқырына елітіп «бү­гіннен бастап осы халықтың му­зыкасын зерттеймін» деп өмір­лік мақсат белгілеген кезде оның жол ортасынан асқан шағы болатын. Содан кейінгі бар саналы ғұмырын өзіне бей­­таныс болып келген елдің бай қазынасын жинап, қағазға тү­сіруге арнаған Затаевичтің ең­бектерінің арқасында қазақ му­зы­касы Еуропаға жетіп, дү­ние жүзіне тарады.

Құрманғазы атындағы ұлт­тық консерваторияда А.За­тае­­вичтің 150 жылдығына орай ұй­ымдастырылған «Му­зы­калық этно­графиядағы тұл­ға, дәстүр, мәдениет» атты ха­лықаралық ғылыми-тәжірибелік конферен­цияда ұлы музыка зерт­теушісінің ұшан-теңіз еңбе­гі екі күн бойы әр қырынан әң­­­гі­меленіп, уақытпен бірге те­­­рең­деле түсетін таным тұр­ғы­сынан тағы бір мәрте зер­деленді. Мәдениет және спорт министрлігінің ұйытқы болуымен ұйымдастырылған конференция атақты композитордың мерейтойын атап өтуді ғана емес, ауыз әдебиетінің қазіргі ахуалының, оларды зерттеу мен сақтаудың өзекті мәселелерін талқылауды мақсат етті. Кең ауқымда өткен конференцияға Қазақстаннан, Ресейден, Қыр­ғыз­станнан, Өзбекстаннан, Әзер­­байжаннан, Болгариядан жә­не Венгриядан жиыны 55 музыка зерттеушісі келіп қатысты. 

Мәдениет және спорт вице-министрі Ақтоты Райымқұлова ғасыр басындағы еуразиялық мәдени кеңістіктің жібін жа­л­ғап, қазақ және әлем музыкасы ортасында рухани алтын кө­пір қызметін атқарған этнограф Александр Затаевичтің ұл­­тымыздың өнеріне сіңірген орасан зор еңбегін биік дәре­жеде бағалай отырып жасаған баяндамасы құнды деректерге толы болды. 1920 жылдан 1936 жылға дейін он алты жыл бойы қазақ дала­сын бірде жаяу, бірде арбамен аралай жү­ріп, халық әншілері мен күй­шілерінің орын­дау­шылық сырын ашып, өте ма­ңыз­ды мағлұматтар жинады. Му­зы­калық этнографтың тек қазақ халқының ғана емес, орыс, қырғыз, өзбек, тәжік, түрікмен, тағы басқа да халықтардың ән-күйінің ерекшелігін, мазмұнын, ұқсастығын саралап, салыс­тыра отырып жасаған ортақ түйі­нін бүгінгі композиторлар мен жас зерттеушілер құнды мә­лі­мет ретінде еңбектерінде пай­­даланып келеді. «Қазақтың 500 ән-күйі», «Қазақ халқының 1000 әні» – әлі ғасырлар бойы өзек­тілігін жоғалтпайтын өл­мес туындылар.

Конференциядағы қы­зық­­ты баяндамалардың бірін Өзбекстан мемлекеттік консер­ваториясының профессоры, өнертану докторы Тоқтасын Га­фурбеков жасады. Оның мә­лі­метінше, орыс классикалық музыкасының көрнекті өкі­лі Сергей Рахманинов пен Алек­сандр Затаевич арасындағы асқақ достық ұзақ жылдарға созыл­ған. Мінезі тұйық, адам­дар­мен араласудан бойын ау­лақ ұстаған, бір ғана сим­фониясының сәтсіздікке ұшы­рағанын көтере алмай, ашу үстінде Америка асып кеткен атақты Рахманинов қазақ жерінде қарапайым тіршілік кешкен Затаевичті ғана жақын тұтып, жиырма жылдан аса сы­рын, мұңын айтып, хат алы­сып тұрған. Фольклоршы мен композитордың ынтымақтас­тығынан бүкіл әлем ықыластана құлақ түрген сиқырлы сазға толы симфониялар туған.

Алматыда классикалық, ха­лықтық-дәстүрлі музыканың аса мол құрамдағы танымал білгірлерінің дәл осылай бас қосуы өте сирек. Сондықтан болар, конференцияға келген музыкатанушылар Затаевич шығармашылығын негізге ала отырып, бүгінгі ән мен әуеннің даму бағыты төңірегінде пікір таластырып, қызықты ойларын ортаға салды. 

Белгілі түрколог-лингвист Эва Чаки (Венгрия), музыкатануда жүйелі этнофондық әдіс­тердің негізін қалаушы Игорь Мациевский, жетекші му­зы­калық шығыстанушылар Вио­летта Юнусова, Анна Аля­бьева, Марина Дубровская (Ре­сей), музыкатанушы Эмилия Коларова (Болгария), танымал өзбек музыкатанушыларының өкілдері Тоқтасын Гафур­беков, Александр Джумаев, Ди­лором Каро­мат және Зуль­фия Мура­дова, сондай-ақ және сопылық музыкалық дәс­түрін таратушы әзербай­жандық этномузыкатанушы Фахраддин Бахшалиев, қазақстандық ғылым докторлары Сара Күзембай мен Сәуле Өтеғалиева секция отырыстарын ғылыми пайымы терең дәрістерімен байыта түсті. Кон­ференция соңы қазақ, қыр­ғыз, өзбек, әзербайжан халық­тарының дәстүрлі әндерін орындаған «Тұран» және «Хас­сақ» фольклорлық-тобының өнері мен өзге де дәстүрлі ән­шілердің кон­цертіне ұласты.

АЛМАТЫ
Соңғы жаңалықтар

Есік неге «тесік»?

Қоғам • Кеше

Ұқсас жаңалықтар