![Медицина мүмкіндігі](/media/2019/07/09/med-zarplata.jpg)
Осыдан 15-20 жыл бұрынғы медицинамен қазіргі денсаулық сақтау жүйесін салыстыруға келмейді. Отанымыздың ірі қалаларында медициналық кластердің қалыптасуымен тынысы ашылған бүгінгі медицинаның жетістігі, пациенттердің бұрынғыдай шетелдік мамандарға жалтақтамай өз жерінде сапалы қызмет алуына мүмкіндіктің тууы соның дәлелі. Олай демегенде ше, биылдың өзінде қазақ жерінде бұрын-соңды әлем елдерінде болмаған толықтай жасанды жүрек операциясы 3 адамға жасалып, үзіліп кетейін деп тұрған үміт қайта жалғанды. Өткен жылы ғана 47 баланың жілік майы ауыстырылды. Алайда мұндай қымбат күрделі операцияға деген сұраныстың бұдан да басымдықта екені айқын. Осы ретте Денсаулық сақтау министрі Елжан Біртанов былай дейді: «Отандық медицинадағы маңызды жетістіктердің бірі – жілік майын трансплантациялау. Бұл отандық медицинамыздағы ең бір толғандырарлық, жан ауыртарлық мәселенің бірі. Балаларымызды жілік майын трансплантациялау үшін шетелге жіберуге мәжбүр болып отырмыз. Ол оңай операция емес және дайындықтың ұзақ мерзімін, ұзақ уақыт бойы күтім мен оңалтуды талап ететін үдеріс. Шетелге жіберу арқылы бұл проблеманы толық шешу мүмкін емес. Бүгінгі таңда қажеттіліктің жартысын өзіміз өтеп отырмыз. Таяу 2-3 жылға жасалған жол картамыз бар, онда проблеманы еңсереміз деген ойдамыз», – дейді.
Шынымен де министр айтса айтқандай қазақстандықтардың барлығын бірдей сапалы жоғары технологиялық медициналық көмек алу мәселесі ойландыратыны хақ. Бұл дәлелдеуді қажет етпейтін аксиома. Кейде мамандардың білігі аздық етсе, кейде көңілі жетпей қалатын тұстар аз емес. Сол себептен халықтың көп ретте отандық дәрігер қауымына айтар базыналары кездеседі. Әйтсе де сөйлеген цифрлар медицина жетістіктерінің аз еместігін айғақтайды. Мәселен, елімізде ана өлімі – 9, нәресте өлімі 6,5 пайызға төмендеген. Соңғы 3 жылда елімізде негізгі медициналық-демографиялық көрсеткіштерді жақсартудың оң динамикасы байқалып, өмір сүру ұзақтығы 0,85 жасқа ұлғайды, жалпы өлім 3 пайыздан аса азайып, туберкулезден болатын өлім 29 пайызға төмендеген. Сонымен қатар халықтың өзі көңіл аудармайтын денсаулығын тексеруде скрининг жасаудың маңызы жоғарылай түсуде. Қазақстандықтардың денсаулығын нығайту мақсатында қолға алынған ұлттық скринингтік бағдарлама ересек тұрғындар мен балаларды жедел зерттеудің 7 түрін қамтып, тексеруден жыл сайын өткізіп жүргенінен елдің барлығы хабардар. Тіптен, «учаскелік мейіргер мазамды алды, скринингтен өтіңіз деп шақырып қоймайды», дейтініміз де бар. Соның арқасында биыл 7 миллионнан астам адамды қамтитын 12 миллионнан астам тексеру жүргізіліп, 304 мыңға жуық ауру анықталып, шамамен 260 мың адам есепке алыныпты.
Министрдің жыл сайынғы есебінен мәлім болғандай қоғамдық денсаулықты басқару бойынша шаралар жоспары қабылданып, мектеп оқушыларының денсаулығын қорғау жөніндегі жаңа стандарттар енгізіліпті. Толықтай алғанда, 12 миллионнан астам адам саламатты өмір салтын қалыптастыру шараларына тартылған көрінеді. Бұл – халықтың басым көпшілігі деген сөз. Алайда саламатты өмір сүру салтына да, еліміздегі денсаулық саласын реформалаудағы маңызды меже – Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыруға да елдің елп ете түспегені белгілі. Себебі көңілде күмән мен күдік те, үміт пен сенген күні сенімім алданбаса екен деген ой жатыр. МӘМС денсаулық сақтау саласын қаржыландыру деңгейін арттыруға қаншалықты көмектеседі? Медициналық қызмет сапасын жақсартуға қалай қол жетеді? Бұл сауалдарға ведомство басшысы: «Мемлекет денсаулық сақтау саласына яғни, халыққа көрсетілетін тегін медициналық қызметтерге жыл сайын 1 триллион теңгеге жуық қаржы бөледі. 2017 жылы салаға жалпы мемлекет пен азаматтардың жеке шығындарын қосқанда 1 трлн 759 млрд теңге жұмсалған. Оның 550 млрд теңгесі – халықтың «қалтасынан» шыққан қаражат. Яғни, азаматтардың жеке шығындары 2010 жылмен салыстырғанда 3 есе артқан. Келер жылдан бастап енгізілетін сақтандыру жүйесі осы шығындардың өсу қарқынын төмендетуге көмектеседі. Медициналық сақтандыру жүйесін енгізу шеңберінде бірқатар қызметтердің қолжетімділігі кеңейтіледі. Олардың санатына қымбат тұратын диагностикалық қызметтер де кіріп, оған арналған қаражат 3 есе өседі. Стоматологиялық қызметтерді қаржыландыру 2,3 есе ұлғаяды. Сақтандырылған тұлғалар үшін медициналық сақтандыру жүйесінің пакеті медициналық көмектің қолжетімділігін айтарлықтай арттыруды көздейді», – деді министр. Оның айтуынша, сақтандыру арқылы өмір бойы қаржы тапшылығының зардабын тартып келе жатқан консультативтік-диагностикалық қызметтерді қаржыландыру деңгейі үш есеге артады. Қазір салалық маманның консультациясына 700 теңге төленсе, ал нарықта оның құны шамамен 5-6 мың теңге тұрады. Соның арқасында мемлекеттік емдеу мекемелерінде білікті салалық мамандардың тұрақтауына қол жеткізуге болатындай. Ал сақтандыру жүйесі іске қосылғанда дәрігерлік қызметтің бағалауын арттыратын тарифтерді 15 процентке өсіруге мүмкіндік туады екен. Тарифтер демекші министр «Тариф тек мемлекет пен емдеу мекемелерінің арасындағы процедура. Көпшілік, халық та денсаулық сақтау саласындағы жалақыны Денсаулық сақтау министрі немесе мемлекет бекітеді деп ойлауы мүмкін. Ал іс жүзінде, бұл олай емес. Біз медициналық ұйымдарға көрсеткен қызметі үшін төлейміз. Яғни, аппендицитті емдесе оның бекітілген бағасы бар. Оны тариф деп айтамыз және осы тариф арқылы жалақы шығындарын қалыптастырамыз. Біз осы тарифті медициналық қызметкерлерге ақша жетуі үшін арттырамыз», – деген.
МӘМС жұмыс істейтіндер үшін бәлкім тиімді шығар, ал жұмысы жоқтар не істейді? Тегін медициналық көмектің және медициналық сақтандыру жүйесінің жаңа пакеттерін енгізу бірінші кезекте халықтың әлеуметтік тұрғыдан осал топтарына медициналық көмектің қолжетімділігін арттыруға бағытталғанын алға тартады мамандар. Бүгін заңнамамен жекелеген медициналық қызметтерді алу үшін азаматтардың әлеуметтік тұрғыдан осал 8 санаты анықталған. Олар балалар, жүкті әйелдер, көп балалы аналар, зейнеткерлер және басқалар дейді, ал бұл адамдардың саны шамамен 10,9 млн-ды құрайды және олардың барлығы мемлекет тарапынан сақтандырылмақ.
Денсаулық сақтау саласын реформалауда ел үміт артып отырған әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры коммерциялық емес акционерлік қоғамы жыл басынан бері мемлекеттік тапсырыс бойынша көрсетілген қызметтер үшін 464 млрд теңге төлеген екен. Бұл кепілдендірілген медициналық көмек пакеті шеңберінде бекітілген келісімшарттардың жалпы сомасының 53,5 проценті дейді қордың басқарма төрағасының орынбасары Ботагөз Жақселекова. Оның айтуынша 2019 жылы МСҚ кепілдендірілген көмек түрлерін көрсетуге құлшыныс білдірген медицина ұйымдарымен 868 млрд теңгенің келісімшарты жасалыпты, ал мұның өткен жылы бөлінген қаржыдан 6 процент артық екенін ескерген жөн. «Жұмыс кестеге сай жүріп жатыр. Бөлінген қаражат медицина мекемелерінің операциялық шығындарын өтеуге жеткілікті», – дейді Ботагөз Жақселекова.
Биыл мемлекеттік тапсырысты орындауға 1416 медицина ұйымы кіріссе, соның 708-і жекеменшік клиника екен. Былтырмен салыстырғанда мемтапсырыс орындауға құлшыныс танытқан жекеменшік клиникалардың саны да 64-ке артыпты. Мемлекеттік тапсырысты алған жекеменшік клиникалар саны жағынан Шымкент, Нұр-Сұлтан, Алматы қалалары мен Қызылорда және Жамбыл облыстары көш бастап тұр.