Қоғам • 31 Қазан, 2019

Ендігі дау бензиннен шықпасын...

269 реткөрсетілді

Соңғы уақытта жанармай бағасына қатысты мәселе Энер­гетика министрлігі мен Ұлттық экономика министрлігінің арасында көкпарға айналып кеткендей. 22 қазан күні Энергетика министрі Қанат Бозымбаев жыл аяғына дейін бензиннің акциз бағасының көтерілмейтінін айтты. Ал бұдан сәл бұрын Ұлттық экономика министрі Руслан Дәленов оны көтеру туралы мәселе қарастырылып жатқанын хабарлаған-ды.

Қазіргі таңда еліміздегі жанармай құю бекеттеріндегі бөлшек сауда бағасының Ре­сей­дегіден айырмашылығы шамамен 100 теңгені құрайды, ал Қыр­ғызстанда бір литр бензин  70-80 теңге. Бензинге және дизель оты­нына акцизді арттыру туралы қаулы жобасы Open NPA порталында қоғамдық талқылауға шығарылған еді. «Зауыт үшін акциздердің қосымша өсуі мұнай өнімдерін экспорттаушылар мен жер қойнауын пайдаланушылар үшін айтарлықтай қаржылық ауыртпалық болады», делінген құжатта. 

Ұлттық экономика минис­тр­лігінің хабарлауынша, шекара­лас аймақтарда ресейліктер Қа­зақ­станда арзан бензинді арзан бағамен құяды, бұл Ресей эконо­микасын субсидиялаудың бір түрі болып табылады. «Оның орнына Ресей  бізге не береді?»  деген сауалдың жауабы біздің Үкіметті шындап ойландыратын кез енді келді. Себебі сарапшылар «ЕАЭО-дағы еліміздің ұпайын бір түгендесек, бензин арқылы тү­гендей аламыз» деген сүйінші хабарды ел-жұртқа таратып жібе­руге асығып отыр.   

Алда ЕАЭО нарығында жа­нар-жағармай секторының ортақ нарығын көтеру мәселесі күн тәр­ті­біне шығатын уақыт келе жатыр.

«Бағаны көтеру арқылы ішкі нарықты бензинмен, өз күшімізбен қамта­масыз ете аламыз ба?»  деген сауал Үкіметтің экономикалық блогының түн ұйқысын төрт бөліп жүргені байқалады. Се­бебі сарапшылар Қазақстан қай бағытқа басымдық беруі ке­рек­тігін қазірдің өзінде ашық айта бастады: біріншісі – ЕАЭО арқылы ресейлік нарықты жаулау; екіншісі – Еуропа ел­дерінің нарығын бетке алу.   

Сарапшы Андрей Чебо­тарев бізге Ұлттық экономика министрі Руслан Дәленовтің айтқандарына қатысты көзқа­расын білдірген еді. Оның ай­туын­ша, бензин бағасын Ре­сейдегі көрсеткішпен теңестіру бен­зин контрабандасы немесе басқа да біз білмейтін көлең­келі құбылыстардың алдын алу неғайбыл. Бағаны 10 теңгеге кө­те­­ру де­геніміз 6,5 пайызға қым­­­бат­та­­тумен бірдей. Біз осы нұс­қа­­ны таңдап алған күннің өзінде бен­зи­ні­міздің Ресей ауып кетуі­нің алдын ала алмайды екен­біз. Се­бебі Ресейде 92 маркалы бензин 41,6 рубль, бұл біз­дің теңгемен есептегенде 254 теңге.

«Бұл баға қазіргі қолда­ныстағы бағамен салыстырғанда 67 пайызға көп ақша. Дәл осы формулада теңестіру үшін біз акциз бағасын 2,5 пайызға емес, 13 есе көтеруіміз керек» дейді А.Чеботарев.

Сарапшылар осы ретте бензин акция­сы бағасына қатысты мәселе Үкіметті тығырыққа тіреп отырғанын ашық айтып отыр. Басқаша айтсақ, Ресейге бұрсақ – арба сынады, Еуропаға тартсақ – өгіз өледі.

Салыстыра кету үшін айтсақ, Германияда АИ-95 маркілі 1 литр бензин – 1,3 еуро, ал Испанияда – 1, 59 еуро. Теңгемен есептегендегі орташа баға 617-700 теңгенің айналасы. «Әлемдік нарықта 95 маркілі бензиннің орташа бағасы 429 теңге. Демек, қазақстандық бензиннің ең арзан бағаға сатылып жатқанына ешкімнің күмәні жоқ. Сол себепті бағаны Ресеймен немесе Еуропамен теңестіруге емес, оның сапасын көтеруге басымдық берген дұрыс», дейді Андрей Чеботарев.

Сарапшылар біздің елдегі бензин бағасы шекаралар мен кеден бекеттерінде алыпсатарлықты өршітеді деп санайды. Бензин тапшылығын бастан өткерген өткен жылы осындай құбылыс байқалған-ды. Бензин өндіріу көлемі қазір 2018 жылмен салыстырғанда 12,9 пайызға, жағармай шығару 8,8 пайызға артыпты. Қазақстанда өндірілген бен­зиннің 40 пайызға жуығы Павлодар зауытынан шығады. 2020 жылдың соңына қарай Батыс Қазақстан облысында мұнайды тереңдетіп өңдейтін шағын зауыт іске қосылады. Түркістан облысында да сондай зауыт құрылысының 30 па­йызы аяқталып қалды. Мұндай жағдайда бензин акциясы бағасын 2,5 есе көтеру тәуекелі жоғары шешім екен.

Бағаны 10 теңгеге, яғни 6,5 пайызға қымбаттату еліміздегі барлық позиция­да бағаны 6,5 пайызға қымбаттатып жібереді деп санайды сарапшы А.Чеботарев. «6,5 пайыз инфляция бағаға әсер етеді. Министрлік бензин бағасын бірден емес, баяу өсіруге басымдық бергені дұрыс шығар. Сонымен бірге көлікке салынатын салық көлемін белгілеген кезде бензин бағасын да бірге қарастырған дұрыс. Бізге қазір ең дұрысы және оңтайлысы Ресей бағытына басымдық беру. Себебі еуропалық стандарттарға қарап бой түзей­тін деңгейге жеткен жоқпыз» дейді ол.

Мұндай пікірді екінші сарапшы Сергей Тихонов та да қолдайды. Себебі Қазақстан бюджетінің қалтасы еуропалық бағаны көтермейді. Егер бұл шешім басым дауыспен қабылданып кетсе, күні ертең бензин индустриясы мемлекетке алақан жайып, субсидия сұрап шыға келеді. Біз мұнай-газ саласы өкілдерінің тәбетін қарапайым халықтың қалтасын қағу арқылы қанағаттандыруға жол бермеуіміз керек. «Мен бензин акцизі бағасын 6-10 пайызға көтеруден өзге жол көріп тұрған жоқпын. Мұның өзі осы саланың инвестициялық тартым­дылығына оң әсер ете алады. Іштегі баға Ресейге жа­қын­даса, қазақ бензині сырт елге ауып кетпейді» дейді С.Тихонов.

Осы тұста сарапшылар ішкі нарықта бензин акцизінің бағасын көтеруден басқа жолдарды қарастыру керек екенін көптен айтып жүр. Қазір көрші елдермен баға айырмашылығы 100 теңгенің айналысында. 2025 жылға қарай ЕАЭО-да мұнай өнімдеріне қатысты ортақ баға қалыптасқан кезде жағдай мүлдем ушығып кетуі мүмкін. Мұндай жағдайда кедендік шекаралар бензинді ары-бері өткізуге ешқандай кедергі келтіре алмайды.

«Үкімет бензин бағасына қатысты шешімді қай уақытта қабылдайтыны белгісіз. Бірақ биылғы 1 желтоқсанда қабылдамайтыны анық. Жаңа айтып кеткенімдей, ең дұрысы – біртіндеп өсіру. Сол кезде халық жаңа бағаға психологиялық жағынан да дайын болады. Сол себепті бағаны өсіруге қатысты шешім қабылдаған кезде халықты ашуландырып алмайтын мүмкіндіктердің бәрін қарастырған дұрыс» дейді С.Тихонов.

Сөз басында айтып өткеніміздей, ЕАЭО нарығындағы мұнай өнімдерінің ортақ нарығын қалыптастыру туралы келісімнің күшіне енуіне 5 жылға жетпейтін уақыт қалды. 2025 жылдан бастап бензин мәселесінде ортақ заңмен өмір сүретін боламыз. Оған дейін Үкіметтің экономикалық блогы өгізді де өлтірмейтін, арбаны да сындырмайтын оңтайлы шешім қабылдағаны дұрыс. Әйтпесе ЕАЭО-ның мұнай өнімдері нарығында қазанның түбін жалап қалуымыз әбден мүмкін.

 

АЛМАТЫ

 

Соңғы жаңалықтар

Күлкі керуені № 16

Руханият • Кеше

Ақынға арналған күн

Руханият • Кеше

Баспанамен қамтитын басты құжат

Бағдарламалар • Кеше

Болмысы бүтін Бағаев

Руханият • Кеше

Ұқсас жаңалықтар